Katarzyna Ostrowska-Pałyga
Dział Instrukcyjno-Metodyczny WBP w Opolu


Ewaluacja ankiet badań dotyczących potrzeb szkoleniowych bibliotekarzy bibliotek publicznych w województwie opolskim


Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. E. Smołki w Opolu jest ośrodkiem szkoleniowym dla bibliotekarzy województwa opolskiego. Organizuje szkolenia i doskonalenie zawodowe, wykorzystując zarówno własną kadrę, jak i zatrudniając wysoko wykwalifikowanych specjalistów. Tematyka szkoleń jest zgodna z potrzebami bibliotekarzy, określonymi w wynikach badań ankietowych, które przeprowadza się co dwa, trzy lata. Proponowane ankiety obejmują wiele aspektów pracy bibliotek – od zagadnień merytorycznych, otoczenia prawnego, poprzez rozwój osobisty. Liczymy, że na skutek prawidłowo wybranych i przeprowadzonych szkoleń, można oczekiwać wymiernych rezultatów w postaci m.in. zwiększenia kompetencji i umiejętności pracowników, a tym samym poczucia możliwości rozwoju oraz odczuwania satysfakcji z wykonywanej pracy.

W raporcie zaprezentowano wyniki badania potrzeb szkoleniowych przeprowadzonych wśród pracowników merytorycznych bibliotek publicznych województwa opolskiego. Ankiety wypełniali dyrektorzy i kierownicy bibliotek, po konsultacji z pracownikami. Sondaż przeprowadzono w okresie od czerwca do września 2020 r., a jego celem było poznanie potrzeb szkoleniowych bibliotekarzy. Zebrane informacje posłużą do opracowania planu szkoleń na lata 2021-2022. Jednym z dodatkowych powodów przebadania potrzeb szkoleniowych była duża rotacja kadr bibliotecznej w ostatnim okresie, zarówno kadry zarządzającej, jak i działalności podstawowej.

Respondenci odpowiedzieli na następujące pytania:
1. W jakim stopniu bibliotekarze są zainteresowani podnoszeniem swoich kwalifikacji?
2. Szkoleniami, z jakiego zakresu byliby zainteresowani bibliotekarze z Państwa biblioteki?
• Szkolenia merytoryczne. Zakres tematyczny.
• Szkolenia informatyczne. Zakres tematyczny.
• Organizacja i zarządzanie biblioteką. Zakres tematyczny.
• Kompetencje osobiste. Zakres tematyczny.
3. Proszę podać inne propozycje szkoleń mieszczących się w/w zakresie tematycznym.
4. Proszę wskazać preferowane przez Państwa formy szkolenia.
5. Jaki typ szkolenia byłby dla Państwa najbardziej dogodny?
6. Preferowane materiały szkoleniowe.
7. Maksymalny czas trwania szkolenia.
8. Czy jesteście Państwo skłoni pokryć koszty niektórych szkoleń?
9. Co zwiększyłoby Państwa motywacje do udziału w szkoleniach?
10. Jak oceniacie Państwo dotychczasowe szkolenie organizowane przez WBP w Opolu?

W badaniu zastosowano kwestionariusz ankiety w formie elektronicznej, wysłanej mailem do wszystkich bibliotek publicznych w woj. opolskim. Ankieta zawierała zarówno pytania wyboru, jak i otwarte. Posłużono się „skalą zapotrzebowania” od 0 do 5, gdzie „0” oznacza brak zapotrzebowania na dane szkolenie, a ”5”, szkolenie jest konieczne. Dodatkowo „skalę zapotrzebowania” przeanalizowano jako:
0 brak zapotrzebowania
1 niskie zapotrzebowanie
2 średnie zapotrzebowanie
3 duże zapotrzebowanie
4 bardzo duże zapotrzebowanie
5 szkolenie konieczne

Ankietę przesłano do 72 bibliotek publicznych wszystkich szczebli. Na ankiety odpowiedziało 41,6% respondentów.

W badaniu udział wzięły: 1 biblioteka powiatowa, 1 biblioteka miejska, 12 bibliotek miejsko- gminnych oraz 16 wiejskich.

Zainteresowanie podnoszeniem kwalifikacji
Wśród respondentów 66,7% (5) określała koniecznością podnoszenie kompetencji, a 20% (4) uważa, że szkolenia podnoszące kompetencje są bardzo potrzebne. Natomiast 13,3% (3) ankietowanych twierdzi, że podnoszenie kompetencji jest potrzebne. Żaden z respondentów nie zaznaczył opcji stwierdzającej, że szkolenia nie są potrzebne.


Proponowana tematyka
Tematyka szkoleń proponowanych ankietowanym była bardzo szeroka. Propozycje tematów podzielono na zakresy tematyczne: szkolenia merytoryczne, informatyczne, organizacja i zarządzanie oraz kompetencje osobiste.

Szkolenia merytoryczne
Wśród proponowanych szkoleń merytorycznych największym zainteresowanie cieszyły się szkolenia dotyczące: promocji czytelnictwa i biblioteki 63,3% (5), podnoszenia kompetencji w zakresie znajomości literatury dla dorosłych 46,7 (5) oraz w zakresie poszerzenia znajomości literatury dziecięco-młodzieżowej 43,3% (5). Potrzebę rozszerzenia swoich kompetencji w zakresie działalności informacyjnej biblioteki zgłosiło 26,6% (5) badanych. Brak zapotrzebowania stwierdzono w tematyce gromadzenia i opracowania zbiorów 30% (0), ewidencji wpływów i ubytków 30% (0) oraz pracy z czytelnikiem niepełnosprawnym 33,3% (0).

Tematy szkoleń\Odpowiedzi 0 1 2 3 4 5
Gromadzenie i opracowanie zbiorów 30% 6,7% 10% 13,3% 20% 20%
Ewidencja wpływów i ubytków 30% 10% 10% 10% 23,3% 16,7%
Działalność informacyjna biblioteki 20% 16,7% 6,7% 10% 20% 26,6%
Promocja czytelnictwa i biblioteki (nowe formy) 3,3% 0% 0% 6,7% 26,6% 63,3%
Praca z czytelnikiem niepełnosprawnym 33,3% 3,3% 10% 20% 10% 23,3%
Poszerzenie kompetencji w zakresie literatury dziecięco-młodzieżowej 3,3% 0% 10% 16,7% 26,7% 43,3%
Poszerzenie kompetencji w zakresie literatury dla dorosłych 3,3% 3,3% 6,7% 16,7% 23,3% 46,7%



Szkolenia informatyczne
Największym zainteresowaniem w przypadku szkoleń informatycznych cieszyły się szkolenia dotyczące: otwartych darmowych zasobów graficznych w pracy biblioteki 33,3% (5), blog, Instagram, Facebook 40% (4) i 23,3% (5) oraz mobilnych aplikacji dla bibliotek 23,3 % (4 i 5).

Z tego zakresu tematycznego wynika, że bibliotekarze nie potrzebują szkoleń dotyczących: tworzenia stron www 40% (0), obsługi pakietu MS Office (Excel) poziom podstawowy 50% (0) oraz obsługi pakietu MS Office (Word) poziom podstawowy 76,6% (0), średnio zaawansowany 66,7% (0) i zaawansowany 56,7% (0).

Konieczne okazują się szkolenia dotyczące: obsługi systemu bibliotecznego Mak+ dla 16,7% (5) respondentów (m.in. praca w formacie Marc21, skontrum, gromadzenie i opracowanie zbiorów, wypożyczalnia, pobieranie opisów), obsługi systemu Sowa 33,3% (5) (m.in. ewidencja ubytków, kartoteki zagadnieniowe, opracowanie zbiorów, statystyki, ubytkowanie) oraz obsługi systemu bibliotecznego Mateusz 6,7% (5) ( m.in. funkcje specjalne, opracowanie zbiorów, ubytkowanie).

Tematy szkoleń \ Odpowiedzi 0 1 2 3 4 5
Obsługa pakietu MS Office (Word)
Poziom podstawowy
76,6% 10% 0% 6,7% 6,7% 0%
Obsługa pakietu MS Office (Word)
Poziom średnio zaawansowany
66,7% 3,3% 3,3% 16,7% 0% 10%
Obsługa pakietu MS Office (Word)
Poziom zaawansowany
56,7% 10% 3,3% 10% 10% 10%
Obsługa pakietu MS Office (PowerPoint)
Poziom podstawowy
70% 0% 6,7% 10% 0% 13,3%
Obsługa pakietu MS Office (PowerPoint)
Poziom średnio zaawansowany
60% 0% 6,7% 13,3% 10% 10%
Obsługa pakietu MS Office (PowerPoint)
Poziom zaawansowany
46,7% 3,3% 3,3% 10% 10% 26,7%
Obsługa pakietu MS Office (Excel)
Poziom podstawowy
50% 0% 10% 10% 10% 20%
Obsługa pakietu MS Office (Excel)
Poziom średnio zaawansowany
40% 0% 6,7% 13,3% 13,3% 26,7%
Obsługa pakietu MS Office (Excel)
Poziom zaawansowany
46,6% 6,7% 3,3% 6,7% 10% 26,7%
Program biblioteczny Mak+ 60% 3,3% 0% 6,7% 13,3% 16,7%
Program biblioteczny Sowa 50% 0% 0% 10% 6,7% 33,3%
Program biblioteczny Mateusz 93,3% 0% 0% 0% 0% 6,7%
Tworzenie stron WWW dla bibliotek 40% 0% 10% 10% 16,7% 23,3%
Infografika (Easelly) zamiast zwykłej informacji 33,3% 3,3% 16,7% 13,3% 16,7% 16,7%
Otwarte darmowe programy graficzne 23,3% 3,3% 6,7% 20% 13,4% 33,3%
Mobilne aplikacje dla biblioteki 26,7% 10% 0% 16,7% 23,3% 23,3%
Bezpieczne korzystanie z zasobów Internetu 30% 0% 13,3% 23,3% 6,7% 26,7%
Blog, Instagram, Facebook 13,3% 0% 10% 13,3% 40% 23,3%

Organizacja i zarządzanie
W zakresie szkoleń z organizacji i zarządzania biblioteką, najbardziej oczekiwane są te dotyczące: kontroli zarządczej 30% (5) i 36,7% (4) (m.in. analiza ryzyka, przygotowanie dokumentacji, odpowiedzialność osób zarządzających), kodeksu pracy 30% (5) i 36,7% (4) (m.in. czas pracy – zmiany, system zatrudniania, wprowadzenie do kodeksu pracy, powołanie dyrektora – zasady, zasady przyznawania nagród rocznych dla kadry zarządzającej). Jako zbędne określono szkolenia dotyczące: analizy SWOT 50% (0) i 13,3% (1) ustawy o rachunkowości 50% (0) i 13,4% (1) oraz Public Relations 43,3% (0).

Tematy szkoleń \ Odpowiedzi 0 1 2 3 4 5
Kontrola zarządcza 20% 0% 3,3% 10% 36,7% 30%
Prawo zamówień publicznych 33,3% 3,3% 10% 10% 16,7% 26,7%
Kodeks pracy 16,7% 3,3% 6,7% 6,7% 36,6% 30%
Ustawa o rachunkowości 50% 13,4% 3,3% 3,3% 20% 10%
Ochrona danych osobowych 26,7% 10% 10% 6,7% 23,3% 23,3%
Prawo autorskie 30% 3,3% 13,3% 16,7% 20% 16,7%
Analiza SWOT 50% 13,3% 6,7% 3,3% 16,7% 10%
Public Relations 43,3% 6,7% 6,7% 16,7% 13,3% 13,3%



Kompetencje osobiste
Wśród szkoleń dotyczących rozwoju osobistego największym zainteresowaniem cieszyły się następujące szkolenia: pozyskiwanie środków pozabudżetowych – aż 43,3% (5) respondentów wybrało to szkolenie, stosunkowo wysoki procent badanych widzi także konieczność szkoleń z zakresu wykorzystania kreatywności w codziennej pracy 40% (5) oraz budowania efektywnego bibliotecznego zespołu 40% (5). Natomiast jako zbędne określono szkolenia dotyczące nauki języka migowego 46,7% (0).

Tematy szkoleń/odpowiedzi 0 1 2 3 4 5
Biblioteczny savoir-vivre. Przygotowanie do profesjonalnej obsługi użytkownika 16,7% 6,7% 6,7% 10% 23,3% 36,6%
Komunikacja. Asertywność i rozwiązywanie konfliktów 16,7% 6,7% 10%6,7% 26,6% 33,3%
Efektywny biblioteczny zespołu 10% 3,3% 13,3% 10% 23,3% 40%
Zarządzanie czasem 13,3% 0% 16,7% 16,7% 20% 33,3%
Myślenie wizualne w edukacji 20% 13,3% 6,7% 6,7% 26,7% 26,6%
Pozyskiwanie środków pozabudżetowych krok po kroku 10% 3,3% 6,7% 13,3% 23,3% 43,3%
Czym jest kreatywność, jak ją wykorzystać w codziennej pracy? 6,7% 3,3% 13,3% 10% 26,7% 40%
Język migowy 46,7% 10% 13,3% 3,3% 0% 26,7%

Dodatkowo uczestnicy badania wskazali własne tematy szkoleń:
1. Bibliografia regionalna w systemie bibliotecznym Sowa – tworzenie.
2. Kartoteki zagadnieniowe.
3. Dokumenty życia społecznego – opracowanie i przechowywanie.
4. Program graficzny Canva.
5. Organizacja przestrzeni w małej bibliotece.
6. Nowe pomysły na lekcje biblioteczne.
7. Spotkania i szkolenia online – jak je przygotować?

Najbardziej preferowaną formą szkoleń dla większości ankietowanych są warsztaty 30%, wykłady 3,3% i e-learning 3,3% (respondenci wskazali tylko jedną dopuszczalną formę szkolenia; stanowią oni 36,7% wszystkich biorących udział w badaniu). Również 36,7 % badanych wskazało dwie dopuszczalne formy szkolenia: warsztaty i dyskusje, wykłady i dyskusje, warsztaty i wykłady oraz warsztaty i e-learning, 26,6 % bibliotekarzy dopuszcza połączenia trzech i więcej form szkolenia.

W ankiecie potrzeb szkoleniowych zapytano również respondentów o najbardziej preferowany typ szkolenia. Największym powodzeniem cieszyły się jednodniowe szkolenia w siedzibie WBP w Opolu 66,7% (ankietowani zaznaczyli tylko jeden typ szkolenia), 23,3% bibliotekarzy wskazało dwa typy szkoleń, np. jedno- i dwudniowe szkolenie w siedzibie WBP, jednodniowe w siedzibie WBP i dwudniowe (wyjazdowe) w ośrodku szkoleniowym, 10% respondentów zaznaczyło wszystkie możliwe typy szkoleń.

Według uczestników badania najbardziej oczekiwaną formą materiałów szkoleniowych są wydruki przekazane po szkoleniu – tak wybrało 40% ankietowanych. Możliwość wykorzystania materiałów dostępnych w Internecie dopuszcza 6,7% badanych, a 3,3% wybrało jako materiały szkoleniowe prezentacje PowerPoint. Pozostali respondenci zaznaczyli po kilka rozwiązań, np. 23,3 % wybrało materiały drukowane (przekazane po szkoleniu i dostępne w Internecie), 6,7% zaznaczyło odpowiedz b i c (dostępne w Internecie i prezentacje Power Point), 13,3 % zaznaczyło wszystkie możliwości.

Zdecydowanie uczestnicy badania wybierają szkolenia trwające do pięciu godzin – taką opcję zaznaczyło 60 % badanych. Zainteresowanie szkoleniami trwającymi nie więcej niż siedem godzin zgłosiło 36,7% ankietowanych, a 3,3% badanych zainteresowało się szkoleniami powyżej pięciu godzin.

W kwestionariuszu zapytano respondentów o ewentualne poniesienie kosztów szkolenia. Głosy rozłożyły się w proporcji:


Według respondentów motywacje do udziału w szkoleniach zwiększyłyby czynniki:
1. Certyfikaty i zaświadczenia.
2. Szkolenia organizowane w ośrodkach szkoleniowych.
3. Możliwość konsultacji po szkoleniach.

Ocenie podano również dotychczasowe szkolenia organizowane przez WBP w Opolu. Wypowiedziało się 83,4% badanych bibliotek. Pięć bibliotek tj. 16,6% nie oceniło dotychczasowych szkoleń organizowanych przez WBP w Opolu (nie brałem/brałam dotychczas udziału w szkoleniach), 56,7% (5) respondentów określiło dotychczasowe szkolenia jako konieczne, 26,7% (4) jako bardzo potrzebne.

Jak oceniacie Państwo dotychczasowe szkolenia organizowane przez WBP w Opolu?
Brak odpowiedzi 0 1 2 3 4 5
16,6% 0% 0% 0% 0% 26,7% 56,7%

Ogólne wnioski po analizie ankiet.
Przyjęto, że jeśli uczestnicy badania wskazali minimum 20% (5) jako konieczne zapotrzebowanie na dane szkolenie, pomimo, że procentowy rozkład zapotrzebowania wskazuje na brak zapotrzebowania (0), to należałoby się zastanowić nad koniecznością zorganizowania takich szkoleń dla tej grupy ankietowanych.

Dotyczy to szkoleń: gromadzenie i opracowanie zbiorów 20% (5), praca z czytelnikiem niepełnosprawnym 23,3% (5) (w module Szkoleń merytorycznych), obsługa pakietu MS Office (PowerPoint) poziom zaawansowany 26,7% (5), obsługa pakietu MS Office (Excel) poziom podstawowy 20% (5), średnio zaawansowany i zaawansowany po 26,7% (5), program biblioteczny Sowa 33,3% (5), strony WWW biblioteki 23,3% (5), bezpieczne korzystanie z Internetu 26,7% (5) (z zakresu Szkoleń informatycznych), ochrona danych osobowych 23,3% (5), prawo zamówień publicznych 26,7% (5) (z zakresu Organizacji i zarządzania biblioteką) oraz język migowy – podstawy 26,7% (5) (Kompetencje osobiste).

                                                              

"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska