Jolanta Zakrawacz
Dział Instrukcyjno-Metodyczny WBP w Opolu


Drugie życie książki…

Gonczarow Iwan: Obłomow. Przekład: Nadzieja Drucka. Warszawa: PIW 1978. Biblioteka Klasyki Polskiej i Obcej

Trafiłam na tę książkę przypadkiem, lecz nie żałuję spędzonego z nią czasu. Obłomow to klasyka literatury rosyjskiej, która swoją uniwersalnością jest ponadczasowa. Nie będę pisała o tym, co powieść wniosła do światowej literatury i jak jest dla niej ważna. Istotne dla mnie jako czytelnika jest to, że książka Gonczarowa jest boleśnie smutna z powodu tematu, którego dotyka, a mianowicie nieogarnięcia życiowego, lęku przed podejmowaniem decyzji i wchodzenia w nowe zadania oraz sprawdzonego powiedzenia: że lepiej żałować tego, co się zrobiło aniżeli tego, czego się nie zrobiło, a można było zrobić.

Obłomow to historia młodego, zubożałego ziemianina, który jest tak bierny, że nawet lenistwo sprawia mu problem. Ilia Ilicz Obłomow – bo o nim mowa – człowiek w wieku trzydziestu dwóch lat, żyje z majątku pozostawionego przez rodziców. Swoją aktywność życiową ogranicza tylko do dręczących myśli, co powinien zrobić, jednak zawsze dochodzi do wniosku, że zdąży to zrobić jutro i zawsze coś stoi na przeszkodzie. Za namową przyjaciela Ilia postanawia się zmienić. Poznaje Olgę, zakochuje się w niej bez pamięci i jego życie nabiera tempa.

Oprócz Ilii i Olgi, na kartach powieści poznajemy jeszcze: Sztolca – przyjaciela Ilii, Zachara – służącego, Tarantiewa, Agafię Matwiejewną, braciszka i innych. Każda z postaci to inna osobowość i inna postawa wobec życia. Wszystkie mają określony charakter i nie można obok nich przejść obojętnie. Wzruszyłam się, czytając Obłomowa. Chociaż główny bohater miał mnóstwo wad, to jednak go polubiłam. Miał dobroć w sercu i „kryształową duszę”. Niezwykła jest to książka. Napisana dawno, piętnowała marazm i brak działania rosyjskiego społeczeństwa, a sprowadzając temat do współczesności, takich Obłomowów i innych bohaterów powieści widzę wokół mnóstwo. Bardzo ważna i uniwersalna wydaje się również myśl Agafii Matwiejewny na temat sensu jej życia: „[…] Zrozumiała, co straciła i co opromieniało jej życie, zrozumiała, że Bóg tchnął w jej życie duszę i znów ją wyjął, że zabłysło w nim słońce i zgasło na zawsze… Na zawsze, to prawda; ale za to życie jej na zawsze nabrało treści – wiedziała już teraz, po co żyła i nie na próżno…” (str. 565). Może i powieść Gonczarowa nie jest tak popularna i znana jak inne powieści klasyki literatury (sama trafiłam przypadkiem), lecz warto poświęcić czas, bo jest to książka, która pozostawi coś w głowie. Bardzo polecam.

„[…] Obłomowszczyzna? – powtórzył ze zdumieniem literat. – A cóż to takiego? – Opowiem ci zaraz; daj mi zebrać myśli, niech sięgnę pamięcią. A ty zapisz; może komuś się przyda. I opowiedział mu to, co tu zapisano”. (str. 570). Określenie „obłomowszczyzna” to pojęcie określające pewne zachowania i wcale się nie zdezaktualizowało. Znajduje się ono w Słowniku Języka Polskiego PWN i oznacza brak woli działania, bierność, czcze marzycielstwo.

Iwan Gonczarow pochodził z bogatej rodziny kupieckiej. Urodził się w 1812 r. w Symbirsku nad Wołgą. Odebrał bardzo staranne wykształcenie. Przez 30 lat pracował jako niższy urzędnik państwowy, równocześnie udzielał lekcji literatury synom malarza Majkowa – Apollonowi, przyszłemu poecie i Walerianowi, przyszłemu krytykowi. Tak poznał kręgi ówczesnych elit literackich. Gonczarow rozpoczął działalność pisarską, drukując w czasopismach. Pierwszą powieścią, która ugruntowała pozycję przyszłego pisarza była Zwykła historia wydana w 1847 r. (wydanie polskie w 1955 r.). Kolejne lata życia Gonczarow spędził w podróży, której owocem jest podróżny dziennik noszący tytuł Fregata „Pallada”, wydany w 1858 r. (wydanie polskie w 1960 r.). Sukces literacki przyniosła mu powieść Obłomow wydana w 1859 r., a w Polsce w 1922 r. Stanowi ona szczytowy punk literackiej twórczości autora. W 1867 r. Iwan Gonczarow przeszedł na emeryturę i wydał ostatnia powieść Urwisko (wydanie polskie 1852 r.). Nigdy się nie ożenił. Ostatnie lata życia pisarz spędził w małym, zacisznym mieszkaniu w Petersburgu, porzucając literaturę z powodu nadmiernej krytyki. Zmarł w 1891 r.

Obecnie w mieście Uljanowsk (dawniej Symbirsk) działa Muzeum Iwana Gonczarowa, zaś główna ulica miasta jest nazwana jego imieniem.


Portret autorstwa Iwana Kramskiego, 1865.
Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Iwan_Gonczarow#/media/Plik:Ivan_Goncharov.jpg

                                                              

"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska