Karol Maluszczak
Miejska Biblioteka Publiczna w Opolu


Zbliżenia
Na marginesach 18. Opolskiej Jesieni Literackiej w MBP w Opolu


Nie zostawiam czytelnika
Podczas ubiegłorocznej, 17. Opolskiej Jesieni Literackiej, organizowanej przez Miejską Bibliotekę Publiczną w Opolu otwarty został „Ogród literatury”. Jego ideą jest, aby uhonorowywać mistrzów słowa literatury polskiej. Wtedy to w ogrodzie stanęła rzeźba Ryszarda Krynickiego, poety, tłumacza i wydawcy, który twierdzi, że rozmowa z innym człowiekiem jest największym darem, jaki możemy otrzymać na tej ziemi1.

Z perspektywy 2020 roku słowa te nabrały niebywałego znaczenia i stały się bardzo aktualne. Chcąc nie zawieść swoich czytelników, MBP w Opolu zaproponowała kolejną, równie atrakcyjną, edycję opolskiego święta literatury w trybie hybrydowym. Choć okoliczności były wyjątkowe, a pandemia nie odpuszczała, to wszystko przebiegło pomyślnie. Ku uciesze wielu użytkowników 18 Opolska Jesień Literacka odbyła się, od początku do końca.

Co więcej, dzięki takiej formie impreza urosła do rangi wydarzenia ogólnopolskiego, a nawet nieco ponad, gdyż niektóre ze spotkań oglądane były przez użytkowników spoza granicy kraju, m.in. z Kanady. Ponadto oglądając spotkania live, można było zadawać gościom pytania, spośród których w konkursie wyłaniano najciekawsze.

Do trzech razy sztuka
Hasłem 18. edycji Opolskiej Jesieni Literackiej był cytat: „Los! Los! On dziwnie zbliża ludzi” zaczerpnięty nieprzypadkowo z powieści Bolesława Prusa Lalka. Nieprzypadkowo, gdyż sztandarowe dzieło polskiego literata obchodziło w 2020 roku 130. rocznicę książkowego wydania powieści. To właśnie przez pryzmat tego cytatu starano się odczytać 18. OJL.

Ponadto rok 2020 Sejm ustanowił Rokiem Leopolda Tyrmanda, dlatego 3 listopada 2020 roku osiemnastą edycję Opolskiej Jesieni Literackiej zainaugurowało spotkanie z Marcelem Woźniakiem, pisarzem, dziennikarzem, scenarzystą telewizyjnym, a także biografem Leopolda Tyrmanda. Tematem rozmowy była książka Tyrmand. Pisarz o białych oczach. Spotkanie uświetniła projekcja filmu Biedny Lolo. Okruchy z Tyrmanda – kobiety, jazz, człowiek zrealizowanego przez grupę dorosłych i seniorów oraz aktora teatru im. Jana Kochanowskiego w Opolu Andrzeja Jakubczyka. Film stanowił efekt końcowy pracy warsztatowej Teatrowni działającej przy Teatrze im. Jana Kochanowskiego w Opolu.



Spotkanie z Marcelem Woźniakiem było jednym z tych spotkań, podczas których do budynku przy Minorytów mogła wejść publiczność, wprawdzie w ograniczonej liczbie, ale zawsze. Po spotkaniu na temat autora Złego czytelnicy mieli okazję, by zamienić parę słów z biografem Leopolda Tyrmanda. Całe spotkanie było także transmitowane na kanale Facebookowym MBP.

Link do spotkania: https://fb.watch/2hSwMfMdZK/

Drugie spotkanie to rozmowa Marka Zagańczyka i Tomasza Różyckiego. Dotyczyła ona doświadczeń literacko-egzystencjalnych, których eseista Marek Zagańczyk doznał podczas swojego pobytu w stolicy Niemiec, a które zawarł w niewielkich rozmiarów książeczce Berlińskie widoki. Interlokutorem autora był Tomasz Różycki, poeta związany z Opolem, który również mógł powiedzieć nieco więcej o Berlinie, ponieważ spędził tam trochę czasu. W końcu Berlin to miasto „gotowe przyjąć wędrowców”2, jak pisze w eseju Zagańczyk.



Link do spotkania: https://fb.watch/2hSDuIHoRb/

Ostatnią rozmową, która odbyła się w murach biblioteki, była debata z reporterem Tomaszem Michniewiczem. Pisarz przedpremierowo opowiedział o niezwykle aktualnej książce Chwilowa anomalia. O chorobach współistniejących naszego świata stanowiącej zapis rozmów ze specjalistami wielu dziedzin i nauk. Spotkanie z reprezentantem literatury non-fiction okazało się być niezwykle ciekawe, gdyż reporter mówił m.in. o tym, jak media manipulują informacjami na temat pandemii i formą przekazywania treści: „Jesteśmy mocno bezbronni – i konsumenci, i odbiorcy mediów – w świecie dzisiejszym. Nie sądzę, żeby to się zmieniło w najbliższych latach, ponieważ dotychczasowy model finansowania mediów runął i nic go na ten moment nie zastąpiło”. Spotkanie z Michniewiczem było trzecim i zarazem ostatnim, które publiczność mogła oglądać na żywo w bibliotece. Pozostałe wydarzenia z programu odbywały się już tylko w sieci.



Link do spotkania: https://fb.watch/2hSHMq_cOY/

Trochę o skarpetkach, trochę o sztuce
Pierwszym, po zamknięciu instytucji kultury, wydarzeniem w ramach 18. OJL było spotkanie z autorką literatury dziecięcej Justyną Bednarek. Temat rozmowy stanowił czwarty tom cyklu Niesamowitych przygód dziesięciu skarpetek. Jako że MBP postanowiła do programu wydarzeń włączać również te, które będą adresowane dla najmłodszych czytelników, w tym roku nie mogło być inaczej. Po zapoznaniu się z fabułą książki Zielone piórko Zbigniewa. Skarpetki kontratakują! dzieci zostały zaproszone do autorskiego warsztatu prowadzonego przez pisarkę i wspólnie wykonywały pacynkę ze skarpetki.



Link do spotkania i warsztatów: https://fb.watch/2hSPX32Iek/

18. OJL towarzyszyła wystawa, którą można obejrzeć w wersji on-line. Link do wystawy: https://fb.watch/2hT3WXKA9T/. Na ekspozycji pojawiły się prace plastyczne Moniki Hanulak, ilustratorki, graficzki oraz laureatki nagrody graficznej w konkursie „Książka Roku 2019”, przyznawanej co roku przez Polską Sekcję IBBY. Wystawa składała się z dwóch narracji i nosiła tytuł Cztery pory roku, gdyż opowiadała o zmieniających się porach roku. Bohaterem jednej z „historii” był… goryl, który o każdej porze roku, bez względu na piękne okoliczności przyrody i mijający czas, czytał jakąś książkę.

Przybliżanie faktów
W programie 18. OJL znalazło się dużo książek sprzęgniętych z rzeczywistością. Dominowały reportaże i biografie – tych gatunków było najwięcej – ale pojawiła się także poezja, proza oraz esej.

O życiu Tadeusza Konwickiego opowiadała Maria Konwicka, córka pisarza, która to w roku 2010 wróciła do Polski ze Stanów Zjednoczonych, by zająć się swoim ojcem. W biografii Byli sobie raz, autorka sięga pamięcią do wielu wspomnień, porządkuje archiwum pamięci. Jej opowieść tętni życiem. Dzięki tej historii ponownie spotykają się ze sobą: Konwicki, Tyrmand, Holoubek, Łapicki i wielu innych artystów przed- i powojennej Polski. Podczas tego spotkania pisarka opowiedziała kilka anegdot związanych z jej ojcem, m.in. tę, że bał się liczby 13, dlatego nigdy nie zrywał z kalendarza kartki poprzedzającej ten dzień miesiąca.

Link do spotkania: https://fb.watch/2i97eoEfX_/

Kolejnym gościem OJL był Mikołaj Łoziński, laureat prestiżowych nagród literackich: Nagrody Fundacji im. Kościelskich (2007), Paszportu „Polityki” (2012). Tematem rozmowy była nominowana do nagrody literackiej „Nike” 2020 powieść Stramer. Pisarz opowiadał o przedwojennym Tarnowie, gdzie umieścił fabułę swojej książki o losach żydowskiej rodziny w latach poprzedzających nadchodzącą Zagładę. Link do spotkania: https://fb.watch/2i9s0w5qKJ/

Warto dodać, że dodatkową formą promocji poszczególnych wydarzeń były recenzje książek omawianych podczas 18. OJL. W ramach jesiennych spotkań dwie, zachęcające do lektury i uczestniczenia w spotkaniu, zapowiedzi przygotował Bartosz Suwiński.

Link do recenzji: https://fb.watch/2j2jTcPZFl/

Do Miejskiej Biblioteki Publicznej w Opolu zdecydowała się przyjechać na spotkanie w formie on-line Justyna Suchecka, dziennikarka specjalizująca się w edukacji szkolnej. Asumptem do niezwykle ciekawej rozmowy była książka Young power! 30 historii o tym, jak młodzi zmieniają świat. Stanowi ona zapis trzydziestu rozmów z młodymi ludźmi na temat ich niebywałych pomysłów mogących zrewolucjonizować świat. Mottem spotkania było hasło: „Chcesz zmieniać świat, zacznij od siebie”. Książka w istocie opisuje poszczególne przypadki „młodych geniuszy”, ale jej zadaniem jest to, aby dać świadectwo i powiedzieć, że my także możemy zrobić coś, co zmieni rzeczywistość.



Link do spotkania: https://fb.watch/2i9IP9T8bx/

Spotkaniem, które wygenerowało największe interakcje wśród oglądających, była rozmowa z reprezentantem literatury non-fiction Wojciechem Tochmanem. Goszczący na Facebooku MBP w Opolu reporter opowiedział o swoim kilkuletnim pobycie w Kambodży oraz doświadczeniach towarzyszących mu podczas pisania książki Pianie kogutów, płacz psów. Pisarz podkreślał, jak niebezpieczna jest nienawiść, z której w połączeniu z szaleństwem rodzi się ludobójstwo. Na zakończenie pisarz wyraził swoją wdzięczność wobec oglądających, ale przede wszystkim dziękował swoim bohaterem, bo bez nich, jak mówi, nie byłoby tych wszystkich świadectw.

Link do spotkania: https://fb.watch/2ib3bcI4Ik/

Gościem kolejnego spotkania była uznana reporterka Angelika Kuźniak. Istotą rozmowy stał się najnowszy reportaż autorki Soroczka, będący wzruszającym i wręcz poetyckim zapisem o przeżywaniu życia. W liczącej niespełna 150 stron książce Kuźniak przybliżyła dwanaście refleksyjnych, momentami rzewnych, rozmów na temat odchodzenia z tego świata. Rozmówcami Kuźniak są ludzie starsi, młodsi. Od lat myślą o tym, jak będzie wyglądać ich ostatnia droga, w czym pójdą do trumny i co to w ogóle jest wieczność. To jedna z tych książek, o których nie powinno się zbyt wiele mówić, ale którą trzeba przeczytać i przeżyć. Punktem wyjścia są ubrania śmiertelne i sama śmierć. Paradoksalnie jednak lektura ta opowiada o tym, co w życiu najważniejsze – mówi o miłości i czasie, które możemy ofiarować drugiemu człowiekowi. Magiczny, wzruszający i pouczający zapis o śmierci i życiu.

Link do spotkania: https://fb.watch/2iclcWgY-r/

Trzecią, zamykającą triadę absolutnie ważnych i trudnych emocjonalnie rozmów, była dyskusja skoncentrowana wokół książki Joanny Gierak-Onoszko, laureatki nagrody „Nike” Czytelników. W debiutanckim reportażu 27 śmierci Toby'ego Obeda dziennikarka traktuje o dramacie rdzennych Kanadyjczyków, zwłaszcza dzieci, które były odbierane swoim rodzinom i poddane „społecznej asymilacji”. Celem szkół z internatem, do których trafiali nieletni, było wyplewienie tożsamości, języka i rdzennej kultury. 27 śmierci Toby'ego Obeda to reportaż o trudnej i okrutnej historii kolonizacji, o tym, kto i w jaki sposób doprowadził do zbrodni na rdzennej ludności Kanady i o tym, co obecny rząd z tym zrobił.

Link do spotkania: https://fb.watch/2ickULUwXa/

Ostatnie spotkanie listopadowe tegorocznej OJL poświęcone było poezji Bartosza Suwińskiego, poety, krytyka, autora licznych recenzji i teksów literackich. Poetycka rozmowa skoncentrowana była wokół najnowszego tomiku autora pt. Nawie. O swoich wierszach Suwiński mówi: „Moje wiersze pełną rolę służebną, w tym sensie, że interesują mnie rzeczy najmniejsze, ledwo widoczne, które wiodą swój żywot na marginesach, nie niepokojąc nikogo”. Poeta opowiedział o swoich inspiracjach i mistrzach: Krystynie Miłobędzkiej oraz Janie Goczole.

Link do spotkania: https://fb.watch/2iemdpkMWp/

Pierwszego dnia grudnia na kanale Facebookowym MBP zagościł Remigiusz Grzela. Autor książki Z kim tak ci będzie źle jak ze mną? Historia Kaliny Jędrusik i Stanisława Dygata przybliżył burzliwe losy pięknej i niszczycielskiej miłości, która połączyła piosenkarkę, aktorkę teatralną i kabaretową Kalinę Jędrusik oraz pisarza Stanisława Dygata.

Link do spotkania: https://fb.watch/2ielzO5pp0/

Program 18. Opolskiej Jesieni Literackiej zamknęło spotkanie z wybitnym literaturoznawcą, rektorem Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, profesorem Ryszardem Koziołkiem. Treścią spotkania był zbiór esejów profesora pt. Wiele tytułów. Książkę w „Plenerze kultury” zrecenzował po raz kolejny Bartek Suwiński, który także prowadził rozmowę z profesorem.

Link do recenzji: https://fb.watch/2j2zv_YNt-/

Podczas spotkania literaturoznawca mówił o tym, jak ważne jest czytanie literatury klasycznej. Według prof. Koziołka klasyka dostarcza człowiekowi nie tylko wiedzy, ale także uczy pewnych norm i umacnia nasze bycie w świecie. O humanistach Koziołek mówi tak: „Świat potrzebuje humanistów po to, by opisywali rzeczywistość, wytwory ludzkiego języka, kultury, ale także kwestionowali skończoność bytu – tego, który istnieje – i skończoność tych utworów. Pytanie: »dlaczego tak jest?« oznacza »może być inaczej«. Humanistyka zajmuje się m.in. analizą fikcji, analizą wyobrażeń, projektów alternatywnych… człowieka, wizji, losów, światów, zmyśleń. Wszystko po to, abyśmy wypróbowywali inne formy istnienia”.

Link do spotkania: https://fb.watch/2ierVt_0rL/

18. Opolska Jesień Literacka trwała od 3 listopada do 3 grudnia 2020 roku. W programie znalazło się 12 spotkań literackich (pierwsze trzy udało się przeprowadzić hybrydowo), pozostałe wydarzenia były transmitowane w sieci. Odbyło się także jedno spotkanie połączone z warsztatem dla dzieci oraz jedna wystawa artystyczna.

Od początku trwania 18. OJL spotkania w sieci łącznie obejrzało ponad 60 tysięcy osób. Cały program dostępny jest na Facebooku MBP w Opolu.

Link do playlisty: https://www.facebook.com/watch/117435891662716/426585941707229

Autor zdjęć w artykule: Rafał Mielnik


[1] Gdybym ja to wiedział!, rozmowę z R. Krynickim przeprowadzili: B. Baran, A. Wiedemann, [w:] Gdybym wiedział. Rozmowy z Ryszardem Krynickim, oprac. A. Krzywania, Wrocław 2014, s. 90.
[2] M. Zagańczyk, Berlińskie widoki, Kraków 2019, s. 10.

                                                              

"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska