Jolanta Zakrawacz
Dział Instrukcyjno-Metodyczny WBP w Opolu


Drugie życie książki…

Mikołaj Gogol, Szynel i inne opowiadania, Warszawa: Hachette Polska, 2016

Wspaniale spędziłam czas, oddając się lekturze zabarwionych ironicznym komizmem opowiadań Mikołaja Gogola. W 2016 r. zostały one wydane przez Hachette Polska w serii Arcydzieła Literatury Rosyjskiej pod tytułem Szynel i inne opowiadania. W zbiorze tym znalazły się takie utwory jak choćby Staroświeccy obywatele, Opowieść o kłótni Iwana Iwanowicza z Iwanem Nikiforowiczem, Nos, Powóz, Iwan Teodorowicz Szpońka i jego ciocia, Dziennik obłąkanego oraz Szynel.

W każdym z tych opowiadań Gogol sprawnie wprowadza jakiś mały smaczek, jakieś drugie dno. Wykorzystując groteskę, humor i elementy fantastyczne, pisarz celnie ukazuje patologie wszechobecne w wielu dziedzinach życia społecznego ówczesnej Rosji, a także przywary jej mieszkańców zdeterminowanych pustymi konwenansami. Co najciekawsze, diagnozy postawione przez autora Martwych dusz nie tracą po dziś dzień na aktualności. Te z pozoru nieskomplikowane opowiadania piętnują uniwersalne wady ludzkie, wywołując zazwyczaj klasyczny efekt „śmiechu przez łzy”. Gogol nie potępia jednak swoich bohaterów wprost. Nie obraża ich, lecz sięga po wyrafinowaną ironię sytuacyjną i bardzo pomysłowe techniki postaciowania (np. znaczące imiona i nazwiska).

Lektura opowiadań pisarza pozwala poznać jego fenomenalne, zaprawione niemałą dozą absurdu poczucie humoru, oryginalną wyobraźnię, giętki język oraz wyostrzony zmysł obserwacji. I tak na przykład utwór Nos opowiada o nosie, który ożywa i opuszcza twarz swojego właściciela, nabierając przy tym cech ludzkich. Brak nosa to nie tylko defekt kosmetyczny i ułomność ciała. To również brak pewności siebie i utrata społecznego poważania. Z kolei w Opowieści o kłótni Iwana Iwanowicza z Iwanem Nikiforowiczem konflikt dwóch spokojnych mężczyzn doprowadza do eskalacji prawdziwej nienawiści, skoro „przyjaciele” bohaterów dolewają tylko przysłowiowej oliwy do ognia. Natomiast tytułowe opowiadanie Szynel jest utworem, w którym elementy fantastyczne stają się ręką sprawiedliwości. Główny bohater dzieła, Akakiusz Akakiuszowicz Kamaszkin pada ofiarą niegodziwych współpracowników i bezdusznego, a zarazem opresyjnego systemu. Pracowity i niezwykle spolegliwy bohater traci pewnego dnia wskutek bandyckiej napaści płaszcz będący jedyną cenną rzeczą, jaką posiada i na jaką bardzo długo, kosztem wielu wyrzeczeń, oszczędzał. Prosi zatem o pomoc miejskich urzędników. Obojętność innych ludzi, brak wsparcia ze strony służb, dojmujące poczucie niesprawiedliwości oraz zdrowotne skutki dotkliwego pobicia doprowadzają Kamaszkina do śmierci. Spokój osiąga on dopiero wtedy, gdy przybywa ponownie na ziemię jako zmora domagająca się sprawiedliwości.

Twórczość Gogola to bez wątpienia wspaniała uczta literacka, pełna głębokiej mądrości i niespotykanego artyzmu. Gogola można czytać, czytać i czytać! Serdecznie polecam.

Nikołaj Gogol (1809-1852) – rosyjski pisarz pochodzenia ukraińskiego. Debiutował w 1829 r. poematem Hans Küchelgareten, który został ostro skrytykowany. Sławę zdobył opowiadaniami Wieczory na futorze koło Dikańki. Największe jednak literackie znaczenie mają jego komedie Ożenek i Rewizor. Pisarz zmarł w Moskwie 4 marca 1852 r. Jego twórczość wywarła wielki wpływ na rosyjską literaturę i myśl społeczną, jednak na skutek tragicznego konfliktu z czytelnikami długo pozostawała nieznana szerszemu gronu odbiorców.


                                                              

"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska