Iwona Kowalska, Anna Zacłona
Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu


Jubileusz 70-lecia Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu


25 października 2021 roku Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu świętowała jubileusz 70-lecia. Centralna Biblioteka Pedagogiczna w Opolu powstała w 1951 roku w kilka miesięcy po utworzeniu województwa opolskiego. Pierwszym pracownikiem Biblioteki była Janina Kośna, która została zatrudniona na stanowisku bibliotekarza 1 lutego 1951 roku. Misję organizacji placówki powierzono Kamili Wartanowicz, która została dyrektorem Biblioteki 27 marca 1951 roku. 1 września 2016 roku PBW w Opolu weszła w skład Regionalnego Zespołu Placówek Wsparcia Edukacji (RZPWE), którego dyrektorem został Lesław Tomczak, sprawujący te obowiązki do dzisiaj. Obecnie Biblioteka realizuje swoje działania na terenie województwa opolskiego poprzez bibliotekę główną w Opolu oraz cztery biblioteki filialne w Brzegu, Kędzierzynie-Koźlu, Kluczborku i Nysie.


Fot. 1. Alicja Kisała podczas wernisażu wystawy „Starodruki w zbiorach PBW w Opolu”. Muzeum Śląska Opolskiego, 24.09.2021 r. Fot. K. Walas

Biblioteki pedagogiczne, stanowiąc lokalne ośrodki informacji naukowej, służą użytkownikom cennymi zbiorami i pomocą wyspecjalizowanych pracowników, stając się miejscem pracy samokształceniowej mieszkańców województwa. PBW w Opolu jest biblioteką specjalną o uniwersalnym księgozbiorze (liczącym blisko 400 tys. zbiorów). Działalność Biblioteki i profil jej zbiorów ukierunkowane są na zaspokajanie potrzeb osób związanych zawodowo z oświatą i kształcących się. Ze zbiorów biblioteki głównej i filii korzystają nauczyciele wszystkich typów szkół i przedszkoli, pracownicy placówek oświatowych i wychowawczych, ośrodków doskonalenia nauczycieli, nauczyciele akademiccy, uczniowie szkół wszystkich typów, słuchacze szkół policealnych oraz studenci opolskich uczelni. Od początku istnienia Biblioteki jej głównym zadaniem jest nie tylko udostępnianie zbiorów, ale również ich gromadzenie, opracowywanie, działalność informacyjno-bibliograficzna, w tym prowadzenie dwóch własnych baz bibliograficznych OMNIBUS i OŚWIATA NA ŚLĄSKU OPOLSKIM, prowadzenie działalności popularyzatorskiej i dydaktycznej dla nauczycieli, studentów i uczniów, współpraca ze szkołami wyższymi i placówkami doskonalenia zawodowego oraz działalność wydawnicza. W placówce działa jedyna w województwie Pracownia Biblioterapii, w której organizowane są zajęcia czytelnicze dla uczniów. Organizując konferencje metodyczne dla nauczycieli i bibliotekarzy szkolnych, wystawy, spotkania autorskie, konkursy, otwarte zajęcia edukacyjne, zajęcia czytelnicze itp., biblioteki pedagogiczne pełnią rolę nie tylko „przechowalni” księgozbioru, ale są ośrodkami życia umysłowego i kulturalnego.


Fot. 2. Stempel pamiątkowy z okazji jubileuszu 70-lecia PBW w Opolu

Aby zaznaczyć ten wyjątkowy w swoim charakterze 2021 rok, Biblioteka przygotowała szereg atrakcyjnych przedsięwzięć, o których informacje zamieszczane były na specjalnej podstronie poświęconej rocznicy. Zorganizowany został cykl wykładów otwartych „Człowiek, dzieło, historia” poświęconych postaciom i wydarzeniom patronującym rokowi 2021. Biblioteka gościła: dra hab. Marka Dybizbańskiego, prof. Uniwersytetu Opolskiego („Norwid na mapie polskiego romantyzmu”), dra hab. Adriana Glenia, prof. Uniwersytetu Opolskiego („Codzienność to artystka. Rewolucje twórcze Mirona Białoszewskiego”), dra hab. Marka Pąkcińskiego z Instytutu Badań Literackich PAN („Lem jako pisarz paradoksów wiedzy i wyobraźni”), dra hab. Marka Białokura, prof. Uniwersytetu Opolskiego („Polskie konstytucje wiosną stanowione, czyli rzecz o niedocenionej roli fenologii w historii i nie tylko”), dr hab. Adrianę Dawid, prof. Uniwersytetu Opolskiego („Polsko-niemiecki spór o Śląsk w świetle pamiętników i wspomnień”), prof. dr hab. Dorotę Heck z Uniwersytetu Wrocławskiego („Nowoczesność Różewicza”), księdza prof. dra hab. Marka Lisa z Uniwersytetu Opolskiego („Ekranowe portrety Kardynała Wyszyńskiego”), dr Hannę Kryńską z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego („Katastrofa i nadzieja w twórczości Krzysztofa Kamila Baczyńskiego”).


Fot. 3. Plener malarski, 4.05.2021 r. Fot. K. Walas

Zorganizowany został także konkurs na ekslibris jubileuszowy, wydano okolicznościową pocztówkę, ponadto odbył się plener malarski w Bibliotece, w którym wzięli udział uczniowie Zespołu Państwowych Placówek Kształcenia Plastycznego im. Jana Cybisa w Opolu pod opieką nauczyciela rysunku i malarstwa – Joanny Preuhs. Ważnymi wydarzeniami roku jubileuszowego były wystawy przygotowane przez Alicję Kisałę: „Starodruki w zbiorach PBW w Opolu”, której wernisaż miał miejsce w Muzeum Śląska Opolskiego oraz wystawa plenerowa „Zatrzymaj się na chwilę – Starodruki w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu”, która prezentowana była na opolskim rynku. Na wystawie można było obejrzeć wybraną kolekcję starych druków m.in.: encyklopedie, słowniki, podręczniki, mapy, tzw. piśmiennictwo użyteczne, dzieła literackie, pozycje dotyczące historii, historiografii i geografii, modlitewniki oraz teksty religijne i moralno-dydaktyczne. Prezentowane dzieła wydano m.in. w języku polskim, niemieckim, łacińskim, francuskim, greckim i arabskim.


Fot. 4. Wernisaż wystawy plenerowej „Zatrzymaj się na chwilę – Starodruki w zbiorach PBW w Opolu”, 11.10.2021. Fot. K. Walas

Ważnym elementem obchodów roku jubileuszowego było wydanie trzech publikacji: Starodruki w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu: katalog wystawy opracowany przez Alicję Kisałę1, Oświata na Śląsku Opolskim: bibliografia w wyborze za lata 2011-2015 w opracowaniu Iwony Kowalskiej i Anny Zacłony2 oraz monografii Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu 1951-2021: historia, działalność, zasoby, ludzie pod redakcją Anny Zacłony3.


Fot. 5. Okładka monografii wydanej z okazji 70-lecia PBW w Opolu

Monografia jubileuszowa, licząca 365 stron, składa się z 14 rozdziałów, charakteryzuje się bogatą warstwą ikonograficzną (w książce znajduje się 150 fotografii). Po wstępie dyrektora RZPWE PBW w Opolu Lesława Tomczaka znajdują się informacje od redaktora tomu. W publikacji znalazła się także informacja o wydziałach i filiach PBW w Opolu oraz kalendarium, obejmujące najważniejsze wydarzenia dotyczące Biblioteki w latach 1951-2021. Merytoryczną część wydawnictwa otwiera tekst dra Henryka Hollendra Czego uczy nas historia bibliotek. Po nim znajdują się referaty dotyczące różnorodnej działalności bibliotecznej. Anna Zacłona – kierownik Wydziału Informacji, Bibliografii i Udostępniania Zbiorów przedstawiła informacje o działalności informacyjno-bibliograficznej PBW w Opolu. Alicja Kisała – kierownik Wydziału Wspomagania Edukacji i Promocji Czytelnictwa przybliżyła działalność promocyjną i edukacyjno-szkoleniową (wspomaganie szkół) PBW w Opolu. Z kolei Justyna Jurasz jest autorką rozdziału dotyczącego działalności biblioterapeutycznej prowadzonej przez naszą instytucję. Monika Matkowska i Barbara Pająk omówiły w swoim tekście działalność wydawniczą Biblioteki. Zbiory i katalogi PBW skrupulatnie opisały Małgorzata Potępa i Elżbieta Trojan z Wydziału Gromadzenia i Opracowania Zbiorów. Wycinek zbiorów PBW w Opolu, czyli kolekcję Marka Jodłowskiego – wybitnego opolskiego poety, krytyka literackiego i teatralnego, tłumacza, dziennikarza przybliżył Grzegorz Baliga – bibliotekarz w Wydziale Gromadzenia i Opracowania Zbiorów.


Fot. 6. Wykład dra Henryka Hollendra podczas uroczystości jubileuszowych. Filharmonia Opolska, 25.10.2021. Fot. Ł. Józwenko

Następny moduł publikacji poświęcony jest sylwetkom dyrektorów PBW w Opolu. Biogram Kamili Wartanowicz – pierwszej dyrektorki Biblioteki, kierującej naszą książnicą w latach 1951-1970 przedstawiła Anna Zacłona. Elżbieta Trojan pochyliła się nad życiorysem najdłużej urzędującego dyrektora Biblioteki, czyli Barbary Stasz, która kierowała PBW w latach 1970-1992. Sylwetkę Jolanty Anny Kasprowicz – dyrektora PBW w Opolu w latach 1992-1997 przedstawiła Iwona Kowalska – nauczyciel bibliotekarz w Wydziale Informacji, Bibliografii i Udostępniania Zbiorów. Z kolei o Jolancie Nowickiej, kierującej naszą instytucją w latach 1997-1999, napisały Iwona Kowalska i Anna Zacłona. Te same osoby są autorkami biogramu dyrektora Jana Feusette’a, który kierował PBW w Opolu w latach 1999-2012. Sylwetkę Dagmary Kawoń-Nogi, dyrektora Biblioteki w latach 2012-2016 nakreśliła Katarzyna Kamińska z Wydziału Informacji, Bibliografii i Udostępniania Zbiorów. Wicedyrektor ds. bibliotecznych Rafał Rippel jest autorem biogramu Lesława Tomczaka – dyrektora RZPWE PBW w Opolu od 2016 roku.

Kolejnym modułem monografii są rozdziały, w których przedstawiono biblioteki filialne. Autorkami tych tekstów są kierowniczki filii w: Brzegu – Ewa Schroeter-Kustra, Kędzierzynie-Koźlu – Ewa Sojka, Kluczborku – Ewa Dolata-Makuch, Nysie – Violetta Hirszfeld-Wodecka. Filie istniejące do 2013 roku przypomniała pani Ewa Sojka.

Ważnym uzupełnieniem wydawnictwa jubileuszowego jest bogata, adnotowana bibliografia retrospektywna (licząca 522 opisy bibliograficzne), dotycząca działalności Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu w latach 1951-2021 w opracowaniu Iwony Kowalskiej i Anny Zacłony. Materiał bibliograficzny umieszczony został w trzech działach uporządkowanych alfabetycznie, z zachowaniem numeracji ciągłej. W dziale pierwszym znalazło się 290 opisów bibliograficznych traktujących o historii Biblioteki, jej rozwoju, działalności bibliotecznej, pracy bibliograficznej, biblioterapeutycznej, wydawniczej oraz pracy pedagogicznej w ciągu 70 lat istnienia placówki. Dział drugi dokumentuje działalność filii PBW w Opolu. W ostatnim dziale znalazły się opisy bibliograficzne dotyczące nauczycieli bibliotekarzy związanych z Pedagogiczną Biblioteką Wojewódzką w Opolu. Bibliografię uzupełnia indeks autorski.

Publikację kończy wykaz byłych pracowników PBW w Opolu oraz wykaz obecnych pracowników RZPWE PBW w Opolu.


Fot. 7. Dyrekcja, emerytowani pracownicy biblioteki i dyrektor PBW w Opolu w latach 1999-2012 Jan Feusette podczas uroczystości jubileuszowych, 25.10.2021 r. Fot. Ł. Józwenko

Uroczystość jubileuszową pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Opolskiego Andrzeja Buły poprzedziło odsłonięcie w siedzibie PBW przy ul. Kościuszki 14 pamiątkowej tablicy, czego dokonali: Zuzanna Donath-Kasiura ‒ Wicemarszałek Województwa Opolskiego, Monika Jurek ‒ Dyrektor Departamentu Edukacji i Rynku Pracy Województwa Opolskiego, Lesław Tomczak ‒ Dyrektor RZPWE PBW w Opolu oraz Rafał Rippel ‒ Wicedyrektor RZPWE ds. bibliotecznych. W spotkaniu rocznicowym w Filharmonii Opolskiej uczestniczyli obecni i emerytowani pracownicy PBW w Opolu, byli dyrektorzy Biblioteki Jan Feusette i Dagmara Kawoń-Noga, a wśród zaproszonych gości znaleźli się: Teresa Barańska ‒ Wicewojewoda Opolska, Jolanta Wilczyńska ‒ Wiceprzewodnicząca Sejmiku Województwa Opolskiego, Wicemarszałek Zuzanna Donath-Kasiura, Antoni Konopka ‒ Członek Zarządu Województwa Opolskiego oraz Opolski Kurator Oświaty ‒ Michał Siek, który wręczył nauczycielom bibliotekarzom: Joannie Baran, Dagmarze Kawoń-Nodze i Monice Matkowskiej Medale Komisji Edukacji Narodowej, a Annie Zacłonie Nagrodę Opolskiego Kuratora Oświaty. W spotkaniu uczestniczyli również przedstawiciele miejskich władz samorządowych, rektorzy i pracownicy opolskich uczelni, dyrektorzy i nauczyciele szkół i placówek oświatowych województwa opolskiego, dyrektorzy opolskich bibliotek, a także dyrektorzy bibliotek pedagogicznych w Rzeszowie i Zielonej Górze.


Fot. 8. Odsłonięcie pamiątkowej tablicy. Od lewej: Zuzanna Donath-Kasiura – Wicemarszałek Woj. Opolskiego, Lesław Tomczak – Dyrektor RZPWE PBW w Opolu, Monika Jurek – Dyrektor Departamentu Edukacji i Rynku Pracy Urzędu Marszałkowskiego w Opolu, Rafał Rippel – Wicedyrektor ds. bibliotecznych. Fot. Ł. Józwenko

Podczas uroczystości odczytane zostały listy gratulacyjne od Przemysława Czarnka ‒ Ministra Edukacji i Nauki oraz opolskich parlamentarzystów: senator Danuty Jazłowieckiej i posłów Tomasza Kostusia i Ryszarda Wilczyńskiego. Do życzeń dołączyli się również inni zaproszeni goście. W trakcie imprezy dyrektorzy Lesław Tomczak oraz Rafał Rippel wręczyli statuetki z podziękowaniem za dotychczasową współpracę: Marszałkowi Województwa Opolskiego, Opolskiemu Kuratorowi Oświaty, Instytutowi Goethego w Krakowie, Polskiemu Towarzystwu Biblioterapeutycznemu, Gdańskiemu Wydawnictwu Psychologicznemu i Wydawnictwu Literatura oraz uhonorowali listami gratulacyjnymi obecnych i byłych pracowników Jubilatki.


Fot. 9. Pracownicy i dyrekcja PBW w Opolu podczas uroczystości jubileuszu 70-lecia biblioteki, 25.10.2021. Fot. Ł. Józwenko

Podczas spotkania goście wysłuchali wykładu dra Henryka Hollendra ‒ wieloletniego dyrektora warszawskich bibliotek naukowych pt. „Czego uczy nas historia bibliotek”, klimatycznego koncertu Jarosława Wasika pt. „Fabryka nastrojów”, któremu akompaniował Igor Przebindowski, natomiast Iwona Kowalska i Anna Zacłona zaprezentowały przygotowane z okazji jubileuszu wydawnictwa – monografię pt. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu 1951-2021: historia, działalność, zasoby, ludzie oraz kolejny tom bibliografii Oświata na Śląsku Opolskim. Po zakończeniu oficjalnych uroczystości goście mieli okazję zapoznać się z wystawą „70 lat PBW w Opolu” przygotowaną przez Grzegorza Baligę, Dagmarę Kawoń-Nogę, Annę Kluz, Barbarę Pająk i Katarzynę Walas oraz porozmawiać i powspominać podczas wspólnego poczęstunku.


Fot. 10. Wystawa „70 lat Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu 1951-2021”. Fot. Ł. Józwenko

Zachęcamy do odwiedzenia strony internetowej Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu www.pedagogiczna.pl, znajduje się tam bowiem relacja z gali jubileuszowej, a także obszerne informacje na temat historii Biblioteki, jej zasobów, działalności oraz bogatej oferty bibliotecznej, bibliograficznej i edukacyjnej.

Na zakończenie przytoczymy słowa profesora Marcina Drzewieckiego, które znalazły się w pierwszej publikacji jubileuszowej wydanej w 2001 roku, a które naszym zdaniem nie straciły na aktualności: „Dostęp do informacji można teoretycznie zapewnić wszędzie, ale są biblioteki dla pedagogów dysponujące zbiorami, warsztatem informacyjnym, […] dobrze przygotowaną kadrą. Te biblioteki wymagają powszechnej troski – takiej samej jak współczesna szkoła i reforma jej działania”4.

Bibliografia
Oświata na Śląsku Opolskim: bibliografia w wyborze za lata 2011-2015, oprac. Iwona Kowalska i Anna Zacłona, Opole 2021.
Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu: historia i współczesność, red. Anna Zacłona, Opole 2011.
Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu 1951-2021: historia, działalność, zasoby, ludzie, pod red. Anny Zacłony, Opole 2021.
50 lat Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu, Opole 2001.
Starodruki w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu: katalog wystawy, oprac. Alicja Kisała, Opole 2021.


[1] Strodruki w zbiorach Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu: katalog wystawy, oprac. A. Kisała, Opole 2021.
[2] Oświata na Śląsku Opolskim: bibliografia w wyborze za lata 2011-2015, oprac. I. Kowalska i A. Zacłona, Opole 2021.
[3] Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu 1951-2021: historia, działalność, zasoby, ludzie, pod red. A. Zacłony, Opole 2021.
[4] M. Drzewiecki, Biblioteki pedagogiczne wobec reformowanego systemu edukacji: rzeczywistość, oczekiwania, możliwości, [w:] 50 lat Pedagogicznej Biblioteki Wojewódzkiej w Opolu, 2001, s. 23.

                                                              

"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska