Mirosława Grabowska
Szkolne Multimedialne Centrum Dydaktyczno-Biblioteczne
Zespół Szkół w Dobrzeniu Wielkim


Biblioteka – dobre miejsce dla małego człowieka


Powołanie w 2018 r. w strukturach Zespołu Szkół w Dobrzeniu Wielkim – w miejsce wygaszonego gimnazjum – Szkoły Podstawowej nr 3 otwarło nowy rozdział również w funkcjonującym od 2003 r. Szkolnym Multimedialnym Centrum Dydaktyczno-Bibliotecznym. Przez 15 lat zgromadziliśmy zasoby, zbudowaliśmy warsztat informacyjny i wdrożyliśmy formy pracy dostosowane do potrzeb młodzieży i osób dorosłych, o czym wielokrotnie pisałam również na łamach „Bibliotekarza Opolskiego”1. W 2018 r. miałam świadomość, iż pojawienie się nowej kategorii użytkowników, jakimi będą uczniowie tworzonej szkoły podstawowej (w tym małych dzieci, które jeszcze nie umieją czytać, bądź czytają bardzo słabo) stawia przed nami nowe wyzwania, na które składają się: odpowiednie zaaranżowanie lokalu, zgromadzenie zasobów oraz włączenie do codziennej pracy form i metod dostosowanych do najmłodszych.

Przywołajmy w tym miejscu słowa prof. Grzegorza Leszczyńskiego: „Nadrzędnym zadaniem naszych czasów […] jest przywrócenie miejsca kultury literackiej w życiu dzieci i młodzieży. Sprawą priorytetową staje się kształtowanie takiego klimatu społecznego, który będzie sprzyjał rozwojowi zainteresowań czytelniczych.”2

A wszystko to w warunkach niedoborów finansowych, wynikających z faktu pomniejszenia obszaru Gminy Dobrzeń Wielki i stąd mniejszych wpływów do budżetu naszego organu prowadzącego. Nasze dotychczasowe doświadczenia z czytelnikami dziecięcymi ograniczały się do okazjonalnej współpracy z okolicznymi szkołami podstawowymi i przedszkolami, o czym pisałam, m.in. w artykule Magiczna biblioteka3, a teraz miała to być nasza codzienność.

Zaczęliśmy od odpowiedniego zaaranżowania lokalu, aby nasi najmłodsi czytelnicy mieli jak najłatwiejszy dostęp do książek i czasopism. Stąd niskie regały z księgozbiorem dziecięcym stanęły w głównym pomieszczeniu biblioteki. Tam też pojawiły się: kolorowe siedzisko oraz stoliczek z krzesełkami. Najważniejszym zadaniem było jednak pozyskanie odpowiedniego księgozbioru. Zaczęliśmy od przejrzenia naszych dotychczasowych zasobów i wydzielenia tej literatury zarówno pięknej, jak i popularnonaukowej, która mogła zaspokoić oczekiwania naszych najmłodszych użytkowników czyli uczniów klasy pierwszej. Zakupy nowych zbiorów zaczęliśmy od listy lektur obowiązkowych i uzupełniających, ściśle współpracując w tym zakresie z nauczycielkami edukacji wczesnoszkolnej. Dużą pomocą okazały się przyznane nam środki z Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa oraz przeprowadzona zbiórka darów. Po blisko czterech latach funkcjonowania możemy poszczycić się księgozbiorem dla najmłodszych liczącym około 1000 woluminów. Usytuowanie w pobliżu biblioteki klas 1-3 oraz świetlicy spowodowało, że staliśmy się naturalnym miejscem, w którym dzieci chcą przebywać, uczestniczyć w różnego rodzaju zajęciach i miło spędzać czas.

Dostosowanie form i metod pracy do potrzeb najmłodszych czytelników pozwoliło z jednej strony zainteresować dzieci książkami, a z drugiej – rozwijać kreatywność i dziecięcą ekspresję. Konkursy czytelnicze, recytatorskie, metody dramowe, filozofowanie z dziećmi, zajęcia plastyczne, teatrzyk kamishibai to tylko nieliczne przykłady bibliotecznej aktywności, w której chętnie korzystamy z elementów pedagogiki zabawy, pozwalającej na indywidualny rozwój każdego dziecka z pomocą grupy4.

Dzień Głośnego Czytania, Światowy Dzień Postaci z Bajek, Światowy Dzień Pluszowego Misia czy też Międzynarodowy Dzień Książki dla Dzieci na trwałe weszły do kalendarza bibliotecznych eventów. Program obchodów wypełniają konkursy czytelnicze skoncentrowane wokół listy szkolnych lektur i literatury pozalekturowej (Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek J. Bednarek, Doktor Dolittle i jego zwierzęta H. Loftinga, Rany Julek ! O tym, jak Julian Tuwim został poetą A. Frączek, O psie, który jeździł koleją R. Pisarskiego), angażujące wszystkie dzieci, gry i zabawy literackie oraz wchodzenie w role czyli przebieranie się za postaci literackie, np. z Baśni H. Ch. Andresena.

Prezentowane w bibliotece okolicznościowe wystawy również wykorzystujemy do pracy z najmłodszymi czytelnikami, nie stroniąc przy tym od klasyki literackiej. Ekspozycja o życiu i twórczości Marii Konopnickiej towarzyszyła konkursowi recytatorskiemu utworów poetki, spośród których rekordy popularności bił Stefek Burczymucha. Wystawa „Znalezione w bibliotece. Co czytały nasze babcie, co czytały nasze mamy?”, prezentująca obecne w zbiorach dawne książki dla dzieci stała się również pretekstem do interesujących zajęć czytelniczych, podczas których dzieci miały okazję przekonać się, jakim zmianom i przeobrażeniom zarówno tematycznym, jak i edytorskim podlegała przez ostatnie dziesięciolecia książka dla dzieci. Nasi czytelnicy mieli możliwość poznania pięknych ilustracji J. M. Szancera oraz obliczenia, że najstarsza wyeksponowana książka dla dzieci ma już 73 lata. To wydane w 1948 r. opowiadanie Hanny Boguszewskiej Za zielonym wałem. Po wysłuchaniu opowiadania Czarodziejskie słowo zostały zaproszone do udziału w konkursie plastycznym na ilustrację do ulubionej książki z dzieciństwa babci, dziadka, mamy, taty etc.

Jako biblioteka szkolna uwzględniamy w swoim kalendarzu imprez zajęcia typowe dla szkolnej edukacji, np. pasowanie na czytelników uczniów klas pierwszych oraz Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych. Podczas uroczystego pasowania na czytelników dzieci składają przysięgę, że będą „szanować książki i nie pozwolą im zrobić krzywdy” (to również ważne działanie wychowawcze), otrzymują okazjonalne certyfikaty i wyprawki czytelnicze ufundowane przez Instytut Książki. Ubiegłoroczny Międzynarodowy Miesiąc Bibliotek Szkolnych (październik 2021) upłynął pod hasłem „Baśnie i legendy z całego świata”. Codziennie o stałej porze, wpisując się w hasło przewodnie, czytaliśmy naszym najmłodszym czytelnikom wybrane teksty legend. Dzieci poznały opowieści o krakowskim hejnale, warszawskiej Syrence, poznańskich koziołkach i toruńskich piernikach. Dowiedziały się także, jak powstało Opole. Czytała Pani Dyrektor oraz wybrani nauczyciele, w tym panie bibliotekarki, a także zaprzyjaźnieni z biblioteką rodzice. Czytaniu towarzyszyły zajęcia plastyczne i animacyjne, a na zakończenie akcji degustacja toruńskich pierników. Najmłodsi czytelnicy mogli także zaprezentować swoje umiejętności plastyczne w konkursie na ilustrację do wybranej baśni lub legendy.

Na szczególną uwagę zasługuje pomysł na filozofowanie z dziećmi. Ponieważ pisząca te słowa jest także nauczycielką filozofii, w naturalny sposób stara się popularyzować tę dyscyplinę również wśród najmłodszych. Filozofowanie z dziećmi jest sposobem na pielęgnowanie nieschematycznego myślenia dziecka, to nauka dyskutowania, logicznego myślenia, argumentowania swoich racji, dociekania i rozważania rozmaitych problemów to pomysł na uwrażliwienie dziecka na innego człowieka5. Punktem wyjścia do ciekawych i bardzo poważnych dysput są znane teksty literackie, np. Baśnie H.Ch. Andersena. Tekst Królowej śniegu H.Ch. Andersena zainspirował dzieci do podjęcia dyskusji na temat, skąd wiemy, że coś jest dobre lub złe. W wesołej atmosferze sprzyjającej wyrażaniu myśli i poglądów, dzieci starały się ułożyć i zilustrować definicję dobra oraz zła. Zastanawiały się, czy istnieje dobro dobre dla wszystkich, oraz co czyni dobro dobrem, a zło złem. Pracowaliśmy na klasycznej filozoficznej definicji dobra (dobrem jest wszystko to, co istnieje, zło to brak dobra). Baśń Stokrotka z kolei stanowiła punkt wyjścia do rozważań o szczęściu.

W codziennej pracy z dziećmi nie unikamy tematów trudnych jak zasady korzystania z Internetu czy zjawisko cyberprzemocy. Dzień Bezpiecznego Internetu wypełniają warsztaty tematyczne i okolicznościowe konkursy.

Pod czujnym okiem nauczycielek bibliotekarek dzieci poznają także okoliczne biblioteki publiczne i regionalne muzea. Służy temu coroczny rajd rowerowy „Odjazdowy Bibliotekarz” (akcja ogólnopolska). W 2021 r. miłośnicy książek i rowerów udali się do pobliskiego Kup, w którym zwiedzili miejscową bibliotekę publiczną, biorąc jednocześnie udział w zajęciach plastycznych oraz Ośrodek Edukacji Przyrodniczo-Leśnej im. Jarosława Janickiego, w którym wysłuchały prezentacji o florze i faunie leśnej. Rajd zakończył się piknikiem na wolnym powietrzu i głośnym czytaniem opowiadania Bon ton na pikniku.

Praca animacyjna w bibliotece szkolnej wpisana jest także w rytm pór roku i stąd w programie zajęć nie możemy pominąć mikołajek czy Bożego Narodzenia. Tegoroczna akcja „Wypożycz sobie prezent od św. Mikołaja” cieszyła się ogromnym zainteresowaniem.

Podczas zdalnego nauczania nasze zajęcia przeniosły się do Internetu. Dzieci podejmowały wyzwania czytelnicze, uczestniczyły w konkursach fotograficznych, malowały laurki urodzinowe dla H.Ch. Andersena i innych ulubionych autorów, tworzyły walentynki dla pisarzy.

Jak pisze Grzegorz Leszczyński:
„Ważne zadanie w kształtowaniu kultury słowa mają rodziny […]”6. Stąd sporo miejsca w naszej pracy zajmuje kontakt z rodzicami zarówno, w formie indywidualnej rozmowy, jak i szkoleń i prezentacji podczas zebrań rodzicielskich, na których staramy się przekonać rodziców do pracy nad kulturą czytelniczą swoich dzieci.

Nasze działania przynoszą wymierne efekty. Dzieci chętnie przebywają w bibliotece, sporo czytają co potwierdzają dane statystyczne i aktywnie uczestniczą w proponowanych formach aktywności. Nie stronią też od różnych form pomocy. „Ta biblioteka jest dla nas – jak raj!” – posumowała naszą pracę Alicja z klasy pierwszej.


[1] M. Grabowska, „Cztery pory roku z książką” – biblioteczny projekt edukacyjny, „Bibliotekarz Opolski” 2015, nr 1, s. 5-12; M. Grabowska, Jak Szkolne Multimedialne Centrum Dydaktyczno-Biblioteczne w Zespole Szkół w Dobrzeniu Wielkim zostało bohaterem literackim?, „Bibliotekarz Opolski” 2013, nr 4, s. 30-38.
[2] G. Leszczyński, M. Zając, Książka i młody czytelnik, Warszawa 2013, s. 18.
[3] M. Grabowska, Magiczna biblioteka, „Biblioteka” 2008, nr 3, s. 17-19
[4] Z. Zaorska, Odkrywanie pedagogiki z pomocą pedagogiki zabawy, w: Pedagogika zabawy w edukacji kulturalnej, Lublin 2006, s. 21-28.
[5] www.pracownia-filozoficzna.pl/index.php/blog/36-filozofowanie-z-dziecmi.html
[6] Leszczyński, Zając, tamże, s.19.

                                                              

"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska