Ewelina Pisarek
Biblioteka Uniwersytetu Opolskiego
Dział Informacji Naukowej i Bazy Wiedzy


70 lat Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego


W roku akademickim 2021/2022 Biblioteka Uniwersytetu Opolskiego rozpoczęła kolejną dekadę swej działalności.

1. Okres wrocławski – lata 1950-1954.
Biblioteka została utworzona dla Uczelni, w niej działa i wraz z nią się rozwija. Na jej organizację, politykę kształtowania profilu zbiorów i obszary działań bezpośrednio wpływały kierunki rozwoju i potrzeby Uczelni, jej pracowników i studentów. Pierwotnie powstała jako Biblioteka Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej we Wrocławiu. Została otwarta i rozpoczęła działalność 1 października 1951 roku1. Na siedzibę Biblioteki przeznaczono pomieszczenie w budynku przy pl. bp. Nankiera 4 we Wrocławiu, a następnie sale w budynku Szkoły Ogólnokształcącej przy ul. Poniatowskiego 9. Tak zwany okres wrocławski trwał do 1954 roku. W okresie tym zdołano stworzyć kolekcję zbiorów bibliotecznych liczącą 15 393 woluminy książek, rozpoczęto prenumeratę czasopism.
Ze względu na rozwój województwa opolskiego i zapotrzebowanie na kadrę pedagogiczną w regionie czyniono starania o przeniesienie Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej z Wrocławia do Opola.

2. Okres opolski – rozpoczął się 26 października 1954 roku na mocy Uchwały Rady Ministrów nr 698.2
Po przeniesieniu Uczelni z Wrocławia do Opola w 1954 roku Biblioteka została rozmieszczona w kilku pomieszczeniach jednego z trzech budynków przy ul. Luboszyckiej 3, gdzie poprzednio znajdowało się Liceum Pedagogiczne. W 1960 roku Bibliotekę przeniesiono na ul. Oleską 48 do budynku głównego Uczelni. Obecna siedziba Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego znajduje się w budynku przy ul. Strzelców Bytomskich 2, do którego została przeprowadzona w 1989 roku. Oficjalnie działalność w tym miejscu rozpoczęła 5 października. Gmach zapewniał wówczas wiele pracowni bibliotecznych, sale do obsługi czytelników w tym czytelnię na 130 miejsc oraz obszerne, piętrowe magazyny.

3. Dyrektorzy Biblioteki Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu a następnie Uniwersytetu Opolskiego.
Pierwszym kierownikiem Biblioteki Wyższej Szkoły Pedagogicznej była mgr Krystyna Suberlak. Powierzoną jej funkcję pełniła od 1954 roku do 31 sierpnia 1955 roku. Jej następczynią, do 14 lipca 1956 roku, została mgr Irena Mirska. Przez siedem kolejnych dekad XX i XXI wieku stanowisko dyrektora Biblioteki piastowali: mgr Tadeusz Strożek (lipiec1956-1965), dr Jan Reiter (1965-1967), mgr Jan Jakubowski (1967-1976), prof. dr hab. Józef Długosz (1991-1993), dr Wanda Matwiejczuk (1976-1991, 1993-1994 – dyrektorka Biblioteki Głównej Wyższej Szkoły Pedagogicznej, w latach 1994-2010 Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego). Od września 2010 roku funkcję i obowiązki dyrektorki Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego pełni kustosz dyplomowana mgr Danuta Szewczyk-Kłos.

4. Organy wspierające pracę Biblioteki.
Pieczę nad działalnością Biblioteki Głównej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu w latach 1954-1957 sprawował Kurator, którego mianował Rektor WSP. Od 1958 roku przez następne dekady działania dyrektora Biblioteki wspierała pierwotnie Senacka Komisja Biblioteczna, zaś od czerwca 1983 roku Senat Wyższej Szkoły Pedagogicznej powołał Radę Biblioteczną. Ustawa o szkolnictwie wyższym określiła zasady powoływania składu rad bibliotecznych. W myśl tych regulacji prawnych przewodniczącą Rady została dyrektorka Biblioteki Głównej mgr Wanda Matwiejczuk. Rada Biblioteczna funkcjonowała do 2019 roku.

5. Kadra i organizacja Biblioteki.
Organizacja Biblioteki ulegała przemianom wraz z rozwojem i zmianami zachodzącymi w Uczelni, nowymi kierunkami studiów w ofercie kształcenia, realizowanymi badaniami naukowo-dydaktycznymi.
W 1956 roku w Bibliotece zatrudnionych było 11 osób. W roku akademickim 1958/1959 w Bibliotece zostali zatrudnieni: Krystyna Bitka, mgr Tadeusz Gospodarek, Genowefa Dubrawska, Jadwiga Kłopocka, mgr Danuta Surmaczyńska, mgr Krystyna Pluta, mgr Janusz Olejnik, mgr Ludmiła Olszyńska, mgr Janusz Sikorski, mgr Joachim Glensk. Był to rok największych zmian personalnych – na dwunastu pracowników, ośmiu opuściło Bibliotekę Główną, zaś do pracy naukowej i dydaktycznej odeszli mgr Franciszek Marek oraz mgr Jerzy Pośpiech.
W 1959 roku zmienił się zakres pracy Oddziału Katalogowania, a jego nazwa została przemianowana na Oddział Katalogowania Rzeczowego Zbiorów. Kierownikiem Oddziału została Krystyna Pluta. Kierowniczką Oddziału Magazynów i Konserwacji Zbiorów została Elżbieta Król, a Oddziału Udostępniania Zbiorów Janina Niemczyk.
Wreszcie w 1960 roku ukształtowała się struktura Biblioteki, w obrębie której zorganizowano następujące Oddziały:
- Gromadzenia i Uzupełniania Zbiorów,
- Opracowania Druków Zwartych i Wydawnictw Ciągłych,
- Katalogów,
- Magazynów i Konserwacji Zbiorów,
- Udostępniania Zbiorów,
- Pracownia fototechniczna.
Zadania biblioteczne, merytoryczne i usługowe realizowało 24 pracowników.
Wychodząc naprzeciw potrzebom Uczelni, Biblioteka zaczęła organizowanie bibliotek i czytelni przy instytutach i zakładach oraz rozpoczęła wyodrębnianie zbiorów specjalistycznych.
1 czerwca 1972 roku uruchomiono Czytelnię Instytutu Chemii (pracę w niej podjęła Barbara Jazłowiecka), którą dwa lata później (w 1974 r.) przekształcono w pierwszą bibliotekę instytutową. Zanim zaczęła funkcjonować w obecnym kształcie, stanowiła jeszcze w międzyczasie wielodziedzinową Międzywydziałową Bibliotekę Nauk Ścisłych. W 1972 roku powołano Oddział Informacji Naukowej, którego kierowniczką została Władysława Gromek, a w tym samym roku Elżbieta Król objęła stanowisko kierownika Oddziału Magazynowania i Konserwacji Zbiorów. W 1974 roku kierowniczką Oddziału Informacji Naukowej została mgr Wanda Matwiejczuk, zaś w 1976 roku dyrekcja Biblioteki powierzyła pełnienie obowiązków kierowniczki Oddziału Informacji Naukowej mgr Helenie Okoń. 3 stycznia 1977 roku powstała Biblioteka Zakładowa Studium Wojskowego, która funkcjonowała do 1 października 1991 roku. Kolejno powstawały: Biblioteka Zakładu Filologii Angielskiej (październik 1978 r.), przekształcona później w Bibliotekę Instytutu Filologii Angielskiej (1 września 1982 r.). W grudniu 1979 roku, z inicjatywy prof. dra hab. Janusza Kroszela, powołano kolejną bibliotekę w sieci uczelnianej, którą była Biblioteka Instytutu Nauk Ekonomicznych utworzona ze zbiorów Punktu Konsultacyjnego Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu. Na wniosek Instytutu Techniki w 1981 roku utworzono Ośrodek Informacji Naukowo-Technicznej, który dał podwaliny dla późniejszej Biblioteki Instytutu Techniki, do której w 1984 roku mgr Elżbieta Król przeszła na stanowisko kierownika. W 1984 roku wprowadzono także cztery samodzielne stanowiska specjalistów: ds. klasyfikacji zbiorów, doboru zbiorów do bibliotek przy instytutach, kontroli i merytorycznej pomocy w bibliotekach instytutowych oraz stanowisko przewodniczącego Komisji Kontroli Zbiorów. Kilka lat później, w 1989 roku, z połączenia trzech księgozbiorów bibliotek instytutowych powstała Biblioteka Wydziałowa Matematyki-Fizyki-Chemii. 1 października 1991 roku rozpoczęła działalność Biblioteka Instytutu Filologii Germańskiej.

6. Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego.
Na mocy ustawy Sejmu RP z dnia 10 marca 1994 roku, od 1 października 1994 roku, z połączenia Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu i Instytutu Teologiczno-Pastoralnego w Opolu utworzony został Uniwersytet Opolski. Biblioteka zyskała status biblioteki uniwersyteckiej i przyjęła nazwę Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego. Nazwa ta funkcjonowała aż do 2019 roku.
Strukturę organizacyjną tworzyły Biblioteka Główna oraz sieć bibliotek: Biblioteka Instytutu Filologii Angielskiej (od 2002 roku jako Biblioteka Wydziału Filologicznego zorganizowana z połączenia Biblioteki Instytutu Filologii Angielskiej, Czytelni Instytutu Filologii Wschodniosłowiańskiej i Czytelni Instytutu Filologii Polskiej), Biblioteka Instytutu Filologii Germańskiej, Biblioteka Instytutu Techniki, Biblioteka Wydziału Ekonomii (od 1997 roku Biblioteka Wydziału Ekonomicznego), Biblioteka Wydziałowa Matematyki, Fizyki, Chemii i Ochrony Środowiska. 15 września 1997 roku na podstawie decyzji Rektora UO prof. dra hab. Stanisława S. Nicieji uruchomiono Bibliotekę Wydziału Teologicznego powstałą z połączenia zbiorów Biblioteki Wyższego Seminarium Duchownego w Nysie oraz Biblioteki Instytutu Teologiczno-Pastoralnego Filii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w Opolu. 1 października 2000 roku rozpoczęła działalność Czytelnia Instytutu Nauk Społecznych, którą dwa lata później przekształcono w Bibliotekę Instytutu Nauk Społecznych. 3 marca 2004 roku Biblioteka ta została przemianowana na Międzyinstytutową Bibliotekę Politologii, Socjologii i Filozofii i pod taką nazwą funkcjonowała aż do ostatniej regulacji z 1 stycznia 2020 roku. 1 października 2000 roku rozpoczęły działalność czytelnie przy Instytucie Nauk Pedagogicznych oraz Instytutu Psychologii. Dwa lata później, 1 października 2002 roku obie – podobnie jak wszystkie pozostałe biblioteki sieci uniwersyteckiej – przekształcone zostały w Bibliotekę Instytutu Nauk Pedagogicznych oraz Bibliotekę Instytutu Psychologii. W 2001 roku, wraz z rozwojem struktury Uczelni, swoją działalność rozpoczęła Biblioteka Międzywydziałowego Instytutu Prawa i Administracji, by później, wraz z powstaniem Wydziału Prawa i Administracji na Uniwersytecie Opolskim (1 października 2006 r.), stać się Biblioteką Wydziału Prawa i Administracji. Zarządzeniem Rektora Uniwersytetu Opolskiego nr 6 /2013 z 28 stycznia 2013 r. powołano Bibliotekę Instytutu Sztuki, którą na mocy zarządzenia Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 15 maja 2017 r. z dniem 1 września 2017 roku przekształcono w Bibliotekę Wydziału Sztuki i pod taką nazwą funkcjonuje obecnie. W strukturę Biblioteki UO w 2014 roku wprowadzono dwie nowe jednostki w tym Punkt Informacji Normalizacyjnej i Patentowej, który działał do 2019 roku, a jego kierownikiem był mgr Stanisław Tomczyk. 10 marca w 20. rocznicę powstania Uniwersytetu Opolskiego i 60. rocznicę przeniesienia Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej z Wrocławia do Opola odbyło się uroczyste otwarcie Muzeum Uniwersytetu Opolskiego jako pracowni naukowo-dydaktycznej. Ze struktury Biblioteki Muzeum zostało wydzielone w 2019 roku.

7. System biblioteczno-informacyjny.
Na mocy Zarządzenia nr 83/2019 Rektora Uniwersytetu Opolskiego obowiązującego od dnia 27 grudnia 2019 roku utworzono system biblioteczno-informacyjny UO, którego podstawę stanowiła i nadal stanowi Biblioteka Uniwersytetu Opolskiego. Obecną strukturę organizacyjną systemu tworzą Biblioteka Główna i biblioteki specjalistyczne. Trzon Biblioteki Głównej współtworzą następujące działy: Gromadzenia i Opracowania Druków Zwartych (działem kieruje kustosz Ewa Filipowska), Gromadzenia i Opracowania Wydawnictw Ciągłych i Zbiorów Specjalnych (działem kieruje kustosz Elżbieta Niedźwiedź), Informacji Naukowej i Bazy Wiedzy (działem kieruje kustosz Ewelina Pisarek), Udostępniania i Magazynowania Zbiorów (działem kieruje kustosz dr Anna Błaszczyk), Systemów Informatycznych i Zbiorów Elektronicznych (działem kieruje kustosz Dorota Wierzbicka-Próchniak pełniąca jednocześnie funkcję zastępcy dyrektora Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego). W Dziale SIiZE utworzone zostało samodzielne stanowisko specjalisty systemu ALEPH (powierzono je kustosz Barbarze Orłowskiej) oraz od 2021 roku wyodrębnione zostały Pracownia Digitalizacji (prowadzona przez mgra Piotra Kasprzyka) i Centrum Personalizacji Legitymacji Elektronicznych i Dyplomów (tworzą je pracownicy: mgr Andrzej Pawłowski, mgr Wojciech Pacha i mgr Marcin Podolan). Sieć bibliotek specjalistycznych tworzą: Biblioteka Wydziału Ekonomicznego (biblioteką kieruje kustosz mgr Elżbieta Kunicka), Biblioteka Wydziału Filologicznego (bibliotekę prowadzi starszy bibliotekarz mgr Bożena Woźniak), Biblioteka Wydziału Prawa i Administracji (biblioteką kieruje starszy bibliotekarz mgr Małgorzata Lehmann), Biblioteka Wydziału Teologicznego (biblioteką kieruje starszy bibliotekarz dr Barbara Kmiecik), Biblioteka Wydziału Nauk o Zdrowiu (biblioteką kieruje starszy bibliotekarz mgr Barbara Nogajska), Biblioteka Wydziału Sztuki (bibliotekę prowadzi bibliotekarz mgr Patrycja Kostyra), Biblioteka Instytutu Psychologii (bibliotekę prowadzi bibliotekarz mgr Ilona Galla-Październik), Biblioteka Instytutu Nauk Pedagogicznych (bibliotekę prowadzi mgr Grażyna Jażdżewska), Biblioteka Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Medycznych (biblioteką kieruje kustosz Jolanta Madej), Biblioteka Nauk Społecznych (biblioteką kieruje starszy bibliotekarz mgr Magdalena Kościukiewicz) i Biblioteka Katedr Języka Niemieckiego i Literatury Niemieckojęzycznej (prowadzona przez kustosz mgr Urszulę Grabińską). Najmłodszą w sieci jest Biblioteka Nauk o Zdrowiu przyłączona na mocy fuzji z dnia 15 lipca 2020 roku dwóch uczelni, tj. Uniwersytetu Opolskiego i Państwowej Medycznej Wyższej Szkoły Zawodowej w Opolu.

8. Organizacja zbiorów uczelnianej Biblioteki.
Pierwszy okres organizowania zbiorów Biblioteki w Opolu można ująć w cezurze czasowej 1954-1959. W tych latach nastąpiło intensywne gromadzenie zbiorów, kompletowano literaturę naukową i czasopiśmiennictwo, a także publikacje informacyjne i bibliografie. Nabywano nowości i dzieła zabytkowe, wśród nich starodruki. Pozyskiwano książki z przekazywanych zbiorów pochodzących z dużych uniwersyteckich bibliotek: we Wrocławiu, Warszawie, Poznaniu, Łodzi oraz takich naukowych książnic jak: Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Wrocławiu, PAN w Krakowie, Biblioteka Narodowa w Warszawie. Ze Zbiornicy Księgozbioru Dzieł Zabezpieczonych w Bytomiu otrzymano kilkaset książek tematycznie związanych ze Śląskiem. Na przestrzeni dziesięcioleci następował szybki, systematyczny przyrost liczebny oraz wzrastające specjalizowanie zbiorów.
Ważną datą dla polityki gromadzenia zbiorów był 6 marca 1997 roku, gdy Biblioteka Główna uzyskała prawo do otrzymywania egzemplarza obowiązkowego ze wszystkich oficyn wydawniczych w Polsce.
Rozwój Biblioteki został dwukrotnie wstrzymany, po raz pierwszy w wyniku wybuchu auli WSP 6 października 1971 roku, co spowodowało zniszczenie magazynów, a w nich ok. 8% zbiorów bibliotecznych. Po raz drugi stało się to 9 lipca 1997 roku, gdy powódź tysiąclecia zalała dwie kondygnacje budynku Biblioteki Głównej przy ul. Strzelców Bytomskich 2, zniszczyła pomieszczenia magazynowe i ok. 24% zbiorów. Mimo szybko podjętych działań konserwacyjnych i naprawczych ostatecznie zubytkowanych zostało 61 781 jednostek.
Obecnie zbiory Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego liczą ponad milion jednostek zbiorów bibliotecznych książek, czasopism, mikrofilmów, druków dawnych, rękopisów, nagrań dźwiękowych, kartografii, materiałów specjalnych, dokumentów życia społecznego. W 2021 roku ogółem przyjęto 53 837 jednostek zbiorów bibliotecznych z różnych źródeł nabycia.

9. Informacja naukowa, upowszechnianie nauki.
Oprócz zapotrzebowania na różnego rodzaju publikacje wzrastało zapotrzebowanie na informację naukową. Bibliotekarze rozbudowywali warsztat informacyjny, kartoteki i katalogi, w tym katalogi komputerowe. Wraz z powstaniem Oddziału Informacji Naukowej wprowadzono szkolenia w zakresie informacji zapoczątkowane w 1957 roku przez zajęcia dydaktyczne w zakresie przysposobienia bibliotecznego, które bibliotekarze prowadzą również aktualnie. Od lat 60. XX wieku Biblioteka wydawała poniższe publikacje: w 1961 roku rozpoczęto publikowanie „Biuletynu Nabytków Biblioteki Głównej WSP w Opolu”; w 1966 roku ukazał się „Informator Biblioteki Głównej WSP” opracowany przez Krystynę Plutę i Władysławę Gromek; w 1973 roku ukazała się „Bibliografia publikacji pracowników Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu (1970-1971) opracowana przez Władysławę Gromek i Marię Wojtkiewicz; w 1975 roku Oddział Informacji Naukowej rozpoczął wydawanie miesięcznej „Informacji Tematycznej Kultura. Socjologia Kultury”; od 1976 roku ukazywał się „Kwartalny Wybór Nowości”, a od 1977 roku biuletyn „Dydaktyka Szkoły Wyższej”. W 1978 roku Anna Sil i Agnieszka Dąbrowska opracowały „Informator. Zagraniczne czasopisma naukowe i popularnonaukowe w bibliotekach miasta Opola”. Wszystkie wymienione publikacje uczelniana Biblioteka wydawała przez wiele kolejnych lat. Nie należy pominąć wydania w 1994 roku pierwszego tomu „Rocznika Biblioteki Głównej WSP”, które według zamysłu redaktorów było świadectwem rozwoju Biblioteki jako ogólnouczelnianej jednostki organizacyjnej. Publikacja z założenia miała mieć charakter naukowo-dokumentacyjny. Jak napisał prof. dr hab. Józef Długosz „ogłaszając drukiem »Rocznik Biblioteki Głównej«, robimy to w przekonaniu, że własne wydawnictwo umożliwi pracownikom publikowanie prac o charakterze teoretycznym i praktycznym. Tylko przez pracę naukową można unowocześnić i usprawnić warsztat pracy oraz podnieść rangę bibliotekarza-dokumentalisty wśród pracowników naukowo-dydaktycznych.3
Pracownicy Biblioteki Głównej i bibliotek specjalistycznych systematycznie podejmowali liczne działania upowszechniające literaturę naukową i dydaktyczną, którą prezentowali na wystawach. Byli także od 1996 roku współorganizatorami Złotej Serii Wykładów Otwartych – cyklu spotkań i wykładów zainicjowanych przez prof. dra hab. Stanisława S. Nicieję, promujących wybitne osobowości ze świata: nauki, kultury, polityki, ekonomii i innych dziedzin. Pierwszym z tego cyklu był wykład prof. dra hab. Leszka Balcerowicza, który mówił o „Blaskach i cieniach trzeciej Rzeczypospolitej” (1996 r.).

10. Postęp technologiczny.
Biblioteka przez siedem dekad zmieniała swe siedziby, organizację, zakres działalności. W tym czasie stawiała także pierwsze kroki w kierunku automatyzacji procesów bibliotecznych i pracy bibliotekarzy. Zastosowany w 1987 roku własny System Wspomagający Opracowanie Biblioteczne – SWOB dzisiaj możemy uznać jako wstępny warsztat komputerowej edukacji bibliotekarskiej.
Kolejny systemem informacyjny, który opracowany został przez zespół pracowników Biblioteki Głównej, to PEDAGOG. Zbiór informacyjny funkcjonował w oprogramowaniu ISIS. System powstał w 1990 roku i początkowo ewidencjonował publikacje z zakresu jednego tematu Pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej, zaś od 1994 roku poszerzono system o drugi temat bazy: Edukację elementarną. 4
Od 1993 roku zbiory biblioteczne własne lokowane były w Systemie Informatycznej Obsługi Biblioteki SOWA. Z czasem uruchomiono program konwersji danych pozwalający na pobieranie do systemu SOWA opisów zarejestrowanych w innych formatach jak: CDC-ISIS, MARC-BN, MAK.
W miarę zmieniających się potrzeb czytelniczych i informacyjnych użytkowników Biblioteka starała się sprostać stawianym jej oczekiwaniom oraz nadążać za postępem technologicznym. Powstały stanowiska komputerowe dla bibliotekarzy oraz czytelników. Dokonywano zakupu coraz bardziej zaawansowanych technologicznie programów komputerowych działających na początku na lokalnych dyskach, następnie z wykorzystaniem Internetu. Zakupiono program SDI SYNABA.
W 1995 roku Biblioteka Główna Uniwersytetu Śląskiego, Biblioteka Główna Akademii Ekonomicznej w Katowicach oraz Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego zawarły porozumienie o ścisłej współpracy w zakresie informacji naukowej i stworzeniu w swoich macierzystych uczelniach odpowiednich warunków do przyjmowania i udostępniania światowych baz informacyjnych. W lutym 1996 roku Biblioteka Główna przyjęła zestaw aparatury multimedialnej do obsługi systemu Info Ware, wdrożonego w ramach programu TEMPUS oraz udostępniono czytelnikom światowy system informacji pedagogicznej ERIC. Kolejno system SOWA został zastąpiony we wrześniu 2007 roku przez wielomodułowy system biblioteczno-informacyjny ALEPH. Na potrzeby użytkowników zakupiono kopiarkę typu MINOLTA i nowe czytniki do mikrofilmów i mikrofisz.
Corocznie zwiększało się zapotrzebowanie na dostęp do elektronicznych baz danych czasopism pełnotekstowych oraz baz abstraktowych. Biblioteka Główna wychodząc naprzeciw temu zapotrzebowaniu, starała się umożliwiać dostęp do tych baz, które zamawiały jednostki organizacyjne Uczelni. Zorganizowała dostęp do zagranicznych baz danych: Science Citation Index, Social Science Citation Index, ERIC, PsycLiT.
23 marca 2000 roku uzyskano z Ministerstwa Edukacji Narodowej dotację, którą przeznaczono na zakup nowych oprogramowań Nowell 4.2, Nowell dla sieci, oprogramowań licencjonowanych Microsoft Open License Molp-Edu, a także na rozbudowę baz danych. Ze środków uniwersyteckich zakupiono nowy sprzęt komputerowy, który został przeznaczony do tworzenia bibliotecznej sieci INTRA NET. Rozbudowa sieci komputerowej ułatwiła czytelnikom dostęp do katalogów bibliotecznych, baz danych na CD ROM i informacji znajdującej się w Internecie. Komputeryzacja, cyfryzacja, Internet całkowicie odmieniły działalność biblioteki oraz zakres i jakość jej usług. Uruchomiono programy digitalizacji zbiorów bibliotecznych oraz – wraz z innymi bibliotekami naukowymi i publicznymi Górnego Śląska – przystąpiono do projektu współtworzenia zasobów Śląskiej Biblioteki Cyfrowej (październik 2006 r.).
Obecnie Biblioteka Uniwersytetu Opolskiego umożliwia swoim użytkownikom dostęp do światowych baz danych. W 2021 r. w sieci lokalnej udostępniono 29 zagranicznych baz bibliograficznych, abstraktowych i pełnotekstowych. Biblioteka oferowała swoim użytkownikom dostęp do ośmiu kolekcji książek elektronicznych – sześciu zagranicznych: na platformach EBSCO (Academic Research Source Ebooks, Masterfile Reference eBook Collection oraz EBSCO eBooks™ Open Access Monograph Collection), Elsevier, Springer i Wiley, a także wykupionej na własność kolekcji 17 książek na platformie MyiLibrary oraz serwisu polskiej literatury naukowej IBUK Libra. Łącznie zakupiono dostęp do 218 485 tytułów książek elektronicznych (EBSCO Academic Research Source Ebooks i IBUK Libra) oraz zorganizowano dostęp w ramach licencji krajowej do 210 661 tytułów wydawnictw EBSCO, Elsevier, Springer i Wiley.

11. Repozytorium Uniwersytetu Opolskiego i Platforma Czasopism Elektronicznych Uniwersytetu Opolskiego.
W ostatnich latach działalność Biblioteki została ukierunkowana również na zadania związane z tworzeniem instytucjonalnego repozytorium dorobku naukowego pracowników Uniwersytetu Opolskiego oraz propagowaniem idei otwartego dostępu do publikacji naukowych.
W 2016 roku została uruchomiona Baza Wiedzy UO, która pełni funkcję instytucjonalnego repozytorium osiągnięć naukowych i jest jednocześnie źródłem danych deponowanych w ministerialnych systemach informacji o nauce. Uruchomienie w 2018 roku Platformy Czasopism Elektronicznych Uniwersytetu Opolskiego stało się pierwszym krokiem do nieograniczonego udostępniania na otwartych licencjach artykułów naukowych zamieszczanych w czasopismach, których redakcje afiliowane są przy UO. Kolejna zmiana organizacyjna związana była z wejściem w życie Ustawy 2.0 oraz nowych rozwiązań organizacyjnych wynikających z nowego Statutu i Regulaminu organizacyjnego UO. W efekcie tych zmian od 2020 roku w Uniwersytecie Opolskim działa system biblioteczno-informacyjny, którego podstawę stanowi Biblioteka Uniwersytetu Opolskiego.

12. Czas pandemii
Na kartach historii Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego, podobnie jak w pozostałych bibliotekach w kraju, zapisany został okres pandemii. Wychodząc naprzeciw nowej rzeczywistości, nagle zmienionym potrzebom czytelniczym i informacyjnym użytkowników Biblioteka przeorganizowała system pracy bibliotekarzy i procesu obsługi czytelników. Zawieszone zostały limity wypożyczeń, co przełożyło się na zwiększoną liczbę zamówień i udostępnień materiałów bibliotecznych na zewnątrz. Dodatkowo wprowadzono nienaliczanie opłat za nieterminowe zwroty książek, obowiązujące w dniach od 1 marca do 30 czerwca 2020 roku. Zarządzeniem nr 24/2020 Rektora Uniwersytetu Opolskiego z dnia 13 marca 2020 roku w sprawie zmian w organizacji i systemie pracy Uniwersytetu Opolskiego wprowadzono pracę zdalną dla pracowników bibliotek oraz został rozplanowany grafik rotacyjnych dyżurów stacjonarnych. Mając na uwadze tak bezpieczeństwo pracowników, jak i chęć nieprzerwanego realizowania potrzeb czytelników, Biblioteka zadbała o alternatywne sposoby zapewnienia stałego dostępu do literatury naukowej pracownikom, doktorantom i studentom UO. W okresie całkowitego zamknięcia bibliotek dla czytelników pracownicy pełnili dyżury telefoniczne oraz prowadzili obsługę zdalną z wykorzystaniem poczty elektronicznej, komunikatorów, platform: udzielali informacji w sprawie organizacji pracy biblioteki, udostępniania materiałów bibliotecznych oraz dostępu do źródeł elektronicznych. Prócz tego udzielała pomocy w zakresie wyszukiwania publikacji w zasobach elektronicznych oraz przyjmowała zgłoszenia publikacji do Bazy Wiedzy. W Bibliotece zorganizowano także dostęp do wielu testowych naukowych baz danych, również tych specjalnie uruchomionych przez wydawców na czas pandemii COVID-19. Biblioteka cały czas przyjmowała przesyłki kurierskie zawierające czasopisma i książki ze wszystkich źródeł nabytku oraz egzemplarze obowiązkowe. Otrzymane przesyłki przechodziły obowiązkowy okres kwarantanny: początkowo pięcio-, a następnie czternastodniowej. Z uwagi na ogólne ograniczenie działalności wydawniczej w kraju oraz tendencję do odraczania nowości książkowych w tym czasie do Biblioteki wpłynęło znacznie mniej egzemplarzy obowiązkowych niż w okresie przed pandemią.

13. Obchody jubileuszu.
W dniu 26 maja 2022 roku miało miejsce uroczyste posiedzenie Senatu Uniwersytetu Opolskiego, w czasie którego świętowano 70-lecie działalności Biblioteki UO. Był to niezwykle wzruszający czas wspomnień i podziękowań, a także kreślenia planów na przyszłość.
W uroczystości wzięli udział: przedstawiciele władz samorządowych regionu i miasta, zastępca dyrektora Biblioteki Narodowej, władze uczelni, członkowie Senatu UO, dyrektorzy instytutów, dziekani wydziałów, kanclerz UO wraz z dyrektorami jednostek administracyjnych uczelni oraz delegacja pracowników Biblioteki UO. Po krótkim powitaniu zaproszonych gości prof. dr hab. Marek Masnyk zapoznał przybyłych do Auli Błękitnej Collegium Maius UO słuchaczy z historią Biblioteki UO. Wspominano kolejne lokalizacje budynków bibliotecznych, nazwiska i charakterystykę kadencji dyrektorów oraz postępującą rozbudowę zbiorów – od 1330 woluminów w 1951 roku do ponad 1 miliona woluminów książek i innych materiałów bibliotecznych w roku 2021. Dyrektor Biblioteki UO mgr Danuta Szewczyk-Kłos wyjaśniła powody niecodziennej organizacji obchodów jubileuszu w czasie Senatu UO. Początkowo planowana była uroczysta gala jubileuszowa w Filharmonii Opolskiej – odwołano ją jednak ze względu na wybuch wojny na Ukrainie 24 lutego 2022 roku. W związku z tymi dramatycznymi wydarzeniami wystosowano apel do sponsorów obchodów jubileuszu Biblioteki UO z prośbą o przekazanie zadeklarowanych wcześniej środków finansowych ukraińskim bibliotekom. Najwięksi sponsorzy: firmy Aleph, EBSCO i Sages szybko odpowiedziały i przesłały środki finansowe fundacjom i stowarzyszeniom, które pomagają w ochronie zasobów bibliotek i muzeów na Ukrainie.

14. Kierunki rozwoju Biblioteki Uniwersytetu Opolskiego.
Wystąpienia Dominika Cieszkowskiego, zastępcy dyrektora Biblioteki Narodowej oraz dyrektor BUO mgr Danuty Szewczyk-Kłos zarysowały kierunek rozwoju Biblioteki, których początek nastąpił w grudniu 2021 roku. Biblioteka UO wystartowała w ogłoszonym przez Bibliotekę Narodową konkursie Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025 – na darmowe wdrożenie i utrzymanie systemu ALMA. Według ogłoszonego rankingu znaleźliśmy się na piątym miejscu listy zawierającej instytucje zakwalifikowane do otrzymania programu. Umożliwi on realizację zadań Biblioteki UO na najwyższym, światowym poziomie. Aktualnie to jeden z najnowocześniejszych na świecie tego typu systemów zarządzania biblioteką i jej zasobami. Uzupełnieniem będzie rozwój usług bibliotecznych jednostki, które mają się opierać na coraz większej cyfryzacji usług i digitalizacji zbiorów. Zarysowano również koncepcję budowy Uniwersyteckiego Centrum Cyfryzacji i Otwartej Nauki, które ma stać się gwarantem świadczenia przez Bibliotekę najwyższej jakości nowoczesnych usług dla pracowników i studentów Uczelni.

Bibliografia:
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1950 r. w sprawie utworzenia Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej we Wrocławiu, Dz.U. 1950 nr 55 poz. 499
Uchwała Nr 698 Rady Ministrów z dnia 26 października 1954 r. w sprawie przeniesienia siedziby Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej we Wrocławiu do Opola, M.P. 1954 nr 106 poz. 1411
Długosz J., Od redakcji, „Rocznik Biblioteki Głównej Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Powstańców Śląskich w Opolu”, 1994, nr 1
Dwudziestolecie Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, 1950-1970: księga pamiątkowa, (red.) H. Borek, j. Jakubowski, Państwowe Wydaw. Naukowe, Warszawa 1970
Matwiejczuk W., Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego 1951-2001. Daty i fakty, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2001
Matwiejczuk W., Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego 2001-2011. Daty i fakty, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, Opole 2011
Matwiejczuk W., Kształtowanie i rozwój Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego w latach 1950-2011, „Bibliotekarz Opolski” 2012, nr 3
Matwiejczuk W., Zastosowanie skomputeryzowanych systemów informacji w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Opolskiego, „Pomagamy sobie w pracy. Opolski kwartalnik informacyjno-metodyczny”, 1996, nr 4


[1] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 29 listopada 1950 r. w sprawie utworzenia Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej we Wrocławiu, Dz.U. 1950 nr 55 poz. 499.
[2] Uchwała Nr 698 Rady Ministrów z dnia 26 października 1954 r. w sprawie przeniesienia siedziby Państwowej Wyższej Szkoły Pedagogicznej we Wrocławiu do Opola, M.P. 1954 nr 106 poz. 1411.
[3] J. Długosz, Od redakcji, „Rocznik Biblioteki Głównej Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Powstańców Śląskich w Opolu”, 1994, nr 1, s. 1-2.
[4] W. Matwiejczuk, Zastosowanie skomputeryzowanych systemów informacji w Bibliotece Głównej Uniwersytetu Opolskiego, „Pomagamy sobie w pracy. Opolski kwartalnik informacyjno-metodyczny”, 1996, nr 4, s. 16-20.

                                                              

"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska