Nr 1/2018 (LXII) ISSN 2083-7321




Bożena Ratajczak-Olszewska
PMWSZ w Opolu

Wizytując Burgas…


Burgas to drugie pod względem wielkości miasto na wybrzeżu Morza Czarnego, dość dobrze znane jako słoneczny kurort z piękną plażą, chętnie odwiedzane przez turystów, także z Polski, i teraz i w przeszłości. Liczba mieszkańców Burgas - ponad 200000 - znacznie wzrasta w okresie wakacji (nawet dwukrotnie), zwłaszcza że prawdziwie letnia pogoda utrzymuje się prawie do końca września.


Plaża w centrum Burgas (fot. Bożena Ratajczak-Olszewska)

Znaczący polski akcent w Burgas to pomnik Adama Mickiewicza w centrum miasta, w urokliwym parku, przy głównej plaży nad Morzem Czarnym.


Pomnik Adama Mickiewicza w Burgas, gdzie znajduje się również ulica jego imienia (fot. Bożena Ratajczak-Olszewska)

O ile Bułgaria stanowi więc wdzięczny cel letniego wypoczynku, o tyle trudniej doszukać się informacji o wyjazdach rodaków związanych z doskonaleniem zawodowym w różnych instytucjach oświatowych czy naukowych tego kraju, z pewnością zaliczanego do europejskich państw o niższych zasobach.

W ubiegłym roku we wrześniu miałam okazję gościć w Burgas w ramach programu Erasmus + dla kadry uczelni wyższych. Celem była przede wszystkim wymiana doświadczeń w zakresie wydawania czasopism naukowych i zasad ewaluacji nauki, ale z bibliotekarskiego zamiłowania przyjrzałam się także bibliotece uczelnianej Uniwersytetu im. prof. Assena Zlatarova, na który przybyłam w wyjątkowym dniu uroczystej inauguracji roku akademickiego 2017/2018.


Inauguracja Roku Akademickiego - Uniwersytet im. prof. Assena Zlatarova - 17 września 2017 r. (fot. Bożena Ratajczak-Olszewska)

Uniwersytet im. prof. Assena Zlatarova jest uczelnią publiczną założoną w 1963 roku jako Wyższa Szkoła Chemii na bazie doskonale rozwijającego się przemysłu chemicznego w Burgas. Do dziś chemia stanowi jeden z kluczowych naukowo, najbardziej nowoczesnych technologicznie, ale także dochodowych kierunków w uczelni. W 1995 roku Szkoła została przekształcona w Uniwersytet. Studenci mogą wybrać 27 specjalności na 3 wydziałach – nauk inżynieryjnych, społecznych i przyrodniczych i w 3 koledżach – technicznym, turystyki i medycznym, który szczególnie intensywnie rozwija się obecnie w kierunku wydziału nauk o zdrowiu, podobnie jak w Polsce rośnie bowiem zapotrzebowanie na wykwalifikowaną kadrę medyczną. Studia, w zależności od kierunku, mogą być dwupoziomowe, 3. lub. 4 letnie lub jednolite 5. letnie studia magisterskie oraz, od kilku lat, także studia doktorskie, co znacznie ułatwiło zdobywanie tego stopnia awansu naukowego. Uniwersytet posiada centra badawcze, m.in. w zakresie wspomnianej już chemii, ale również modelowania matematycznego, oferuje studia podyplomowe, intensywnie pozyskuje studentów z zagranicy, na rozległym terenie posiada boiska, salę gimnastyczną, trzy akademiki dla studentów i gości uczelni, trwa budowa nowego segmentu dla nauk medycznych. Liczba studentów zbliża się do 4000, jest to średnia charakterystyczna dla wielu mniejszych uniwersytetów w Bułgarii, niemniej, podobnie jak w Polsce i z podobnych przyczyn, w ostatnich latach wykazuje tendencję spadkową. Kadra to ponad 320 pracowników nauki i dydaktyki, w tym ponad 120 pracowników samodzielnych. W rankingu 46 uczelni wyższych w Bułgarii, Uniwersytet im prof. Assena Zlatarova plasuje się na dobrym 28 miejscu, jak mnie jednak zapewniali koledzy z tej uczelni Uniwersytet należy do czołówki w kraju w jakości badań naukowych (chemia) co przekłada się pozytywnie na jeden z najwyższych w Bułgarii wskaźników bibliometrycznych - indeks Hirsha. Wspominam o tym wskaźniku dlatego, że stosunkowo niedawno dorobek naukowy pracowników szkół wyższych w Bułgarii podlega wnikliwym ocenom na zasadach podobnych jak w Polsce.

Uniwersytet im. prof. Assena Zlatarova reklamuje nowoczesną bazę dydaktyczną, w tym bibliotekę, jako niezwykle istotny czynnik jakości kształcenia. Wydaje się jednak, może z niepogłębionych obserwacji, że w przypadku biblioteki inwestycje materialne są nieuniknione, a także pewna zmiana mentalna w postrzeganiu roli tej agendy w strukturze szkoły wyższej.

Biblioteka Uniwersytetu składa się z biblioteki głównej (centralnej) i trzech bibliotek wydziałowych na trzech wydziałach oferując łącznie 150 miejsc dla czytelników, około 190 000 egzemplarzy książek, 33000 egzemplarzy czasopism, 37000 egzemplarzy patentów i 2000 innych typów dokumentów. Trudno nie zauważyć, że zbiory są mocno nieaktualne, a na nowości brakuje właściwych funduszy. Biblioteki oferują wolny dostęp do zbiorów, ale zorganizowane są w bardzo tradycyjny sposób. Niewielka ilość stanowisk komputerowych w mało przyjaznych pomieszczeniach nie zachęca do pracy. Biblioteki posiadają katalog automatyczny – bardzo profesjonalnie prowadzony w zakresie opracowania zbiorów przez bibliotekarza biblioteki głównej – dostępny tylko lokalnie w bibliotekach. Udostępnianie zbiorów odbywa się częściowo z wykorzystaniem systemu bibliotecznego, ale nadal funkcjonują karty książek i karty czytelników ze zdjęciem do identyfikacji interesanta. Zapis do biblioteki studenta jest płatny. Biblioteka oferuje autoryzowany dostęp do baz bibliograficznych, bibliometrycznych i pełnotekstowych baz czasopism, także spoza terenu uczelni, ale dla nauczycieli akademickich. Panuje przekonanie, że studenci byliby mało zainteresowani dokumentami elektronicznymi, zwłaszcza w językach obcych. Dostęp do specjalistycznych baz obejmuje również bazy w języku rosyjskim. Należy zaznaczyć, że dostęp do licencjonowanych źródeł informacji, w tym SCOPUS, Science Direct, Web of Science, Embase odbywa się w ramach licencji krajowej Ministerstwa Edukacji i Nauki Republiki Bułgarii. W czasie mojego tygodniowego pobytu na uczelni dostęp do baz był nieaktywny.


Biblioteka centralna Uniwersytetu (fot. Bożena Ratajczak-Olszewska)




Czytelnia czasopism naukowych biblioteki centralnej (fot. Bożena Ratajczak-Olszewska)

Biblioteka posiada skromną stronę internetową w ramach strony internetowej Uniwersytetu, nie prowadzi więc działalności informacyjnej i promocyjnej w tym zakresie. Słaba informatyzacja bibliotek nie pozwala im oferować żadnych usług on-line, biblioteka nie należy także do Bułgarskiego Konsorcjum Informacyjnego. Trudno się jednak dziwić, w ciągu 6 lat zatrudnienie w bibliotece głównej spadło z sześciu osób do dwóch. Podobnie sytuacja przedstawia się w bibliotekach wydziałowych. Agendy pracują najdłużej tylko do godziny 16.30. Szkoda, bowiem bibliotekarze są bardzo dobrze wykształceni i warsztatowo przygotowani do zawodu, większość po magisterskich studiach specjalistycznych, np. inżynierskich i dwuletnich studiach bibliotekoznawczych w Sofii, są członkami działającego od 1990 roku bułgarskiego Stowarzyszenia Bibliotekarstwa i Informacji, prawdziwymi partnerami do dyskusji o współczesnych zagadnieniach bibliotek i informacji naukowej.


Biblioteka Wydziału Nauk Społecznych (fot. Bożena Ratajczak-Olszewska)


(fot. Bożena Ratajczak-Olszewska)

Patrząc na zdjęcia opisanej biblioteki można odnieść trochę przygnębiające wrażenie, mała reminiscencja - obraz niektórych polskich bibliotek sprzed 15-20 lat. Uzmysławia nam to jednak fakt, że taka może być również współczesna europejska rzeczywistość. Nie wszyscy rodzą się przecież w Skandynawii. Mam nadzieję, że hasło patronujące misji Uniwersytetu: “DEVELOPMENT, GROWTH, INVESTMENTS, INCOM” bardzo szybko zaowocuje przebudową i inwestycjami w bibliotekach uczelni, wszyscy bibliotekarze na to zasługują.

Biblioteki uczelni wyższych, biblioteki publiczne i inne biblioteki w Bułgarii są z pewnością bardzo zróżnicowane. Statystyki z 2015 roku podają, że 49% społeczeństwa przeczytało w ciągu roku przynajmniej jedną książkę. Według portalu Tramwaj nr 4 (książki i…) „bułgarskie ulice są pełne książek”, a wiele imprez kulturalnych dotyczy książek i czytelnictwa (zob.: www.tramwajnr4.pl/2015/10/bulgaria.html).

Bułgarzy mogą pochwalić się takimi inicjatywami jak: pierwszą w Europie biblioteką na plaży w miejscowości Albena nad Morzem Czarnym (zob. podroze.gazeta.pl/podroze/7,114158,20451307,zbudowali-ja-na-plazy-takiej-biblioteki-chyba-jeszcze-nie-widzieliscie.html) czy nowoczesną, wykonaną tylko z ekologicznych materiałów, biblioteką uliczną (zob. swiatoze.pl/piekna-i-ekologiczna-biblioteka-na-ulicach-bulgarii/).


Biblioteka Regionalna w Burgas Регионална библиотека "Пейо Яворов"

W Burgas, w pięknym budynku z początku XX wieku (zdjęcie powyżej), w centrum miasta funkcjonuje bardzo nowoczesna, także z bardzo bogatym programem kulturalnym i edukacyjnym, jedna z bibliotek miejskich – biblioteka regionalna, tuż obok muzeum regionalnego. Zachęcam do zapoznania się z profilem biblioteki, np. na Facebooku,u: Регионална библиотека "Пейо Яворов"


Centrum Kultury w Pomorie

Zachęcam Koleżanki i Kolegów do odwiedzania Uniwersytetu im. prof. Assena Zlatarova w Burgas. Władze Uczelni bardzo dynamicznie rozwijają współpracę z różnymi ośrodkami naukowymi i uczelniami w Europie i chętnie wyrażają zgodę zainteresowanym na realizowanie programów szkoleniowych na ich uczelni, dotyczy to nauczycieli akademickich, bibliotekarzy, wydawców i oczywiście studentów. W marcu zeszłego roku doktoratem Honoris Causa tego Uniwersytetu został nagrodzony polski profesor Janusz Kacprzyk z Instytutu Badań Systemowych PAN w Warszawie. Zapewniam, że pewne niedogodności pobytu rekompensuje przyjacielskie, prawdziwe słowiańskie, a może bałkańskie, przyjęcie przez wspaniałych bułgarskich przyjaciół.


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska