Nr 3/2018 (LXII) ISSN 2083-7321




PMA Sandra Piasek Piotr Michalski Architekci | www.p-m-a.pl
Katarzyna Oćwieja-Grądziel
MBP w Brzegu

Od wizji do re(wit)alizacji. Przebudowa i zakup wyposażenia w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Brzegu


Infrastruktura Bibliotek 2016-2020
Miejska Biblioteka Publiczna w Brzegu powstała w październiku 1947 r. z księgozbioru zebranego od społeczeństwa, prywatnej biblioteki Walerii Drwotowej oraz zbiorów przekazanych przez Bibliotekę Publiczną w Opolu. Swoją pierwszą siedzibę miała przy ul. Piastowskiej. Później przez lata biblioteka tułała się po licznych miejscach na terenie miasta zajmując raz mniejsze raz większe przestrzenie. W roku 1970 otrzymuje własny wyremontowany budynek przy ul. Hanki Sawickiej 5 (obecnie Jana Pawła II), który zajmuje do dnia dzisiejszego. W październiku 1972 Prezydium Rady Narodowej w Opolu z okazji 25-lecia biblioteki uchwałą nadaje jej nazwę Miejska Biblioteka Publiczna im. Księcia Ludwika I w Brzegu. Aktualnie biblioteka działa na terenie miasta poprzez 6 placówek bibliotecznych: Bibliotekę Centralną, Oddział dla Dzieci oraz 4 filie: Filię nr 1, 5, 8 i 9.


Zabytkowy budynek Biblioteki Centralnej przez prawie 50 lat nie był remontowany. Prowadzone były tylko proste prace remontowe wynikające z powstałych awarii. Od roku 2008, kiedy objęłam stanowisko dyrektora MBP Brzeg, w ramach otrzymywanych środków na działalność stopniowo modernizowałam lokale biblioteczne. W tym czasie w Bibliotece Centralnej wymieniłam stolarkę okienną i drzwiową, instalację centralnego ogrzewania, elektryczną, zmodernizowałam sieć komputerową oraz wymieniłam wyposażenie (regały, biurka). Potrzeby były ogromne a znikąd pomocy: miasto nie dysponowało wolnymi środkami finansowymi a programy ministerialne stawiały warunki niemożliwe do spełnienia (np. Brzeg miał albo za dużą albo za małą liczbę mieszkańców jak na gminę miejską i do tego posiadaliśmy obiekt zabytkowy). Aż nadszedł rok 2015.


Uchwalony przez Radę Ministrów Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa, daje naszej bibliotece możliwość przystąpienia do programu zdefiniowanego jako Priorytet 2 Infrastruktura bibliotek 2016-2020, którego celem jest wzmocnienie potencjału i roli bibliotek publicznych. Mamy mało czasu, bo program zostaje ogłoszony w listopadzie a wnioski mają zostać złożone do końca stycznia 2016 r. Brakuje nam doświadczenia ale próbujemy. Piszemy projekt, którego realizację rozkładamy na 2 lata. Zdobywamy ponad 80 pkt. i otrzymujemy 100% dofinansowania.

Wymogi programu to jedno. My chcemy, aby pracowało się lepiej i aby czytelnicy chętnie korzystali z naszych zasobów oraz czuli się tu dobrze. Postanowiłyśmy zobaczyć jak pracują inni: delegacje pracowników pojechały do bibliotek Opola i Wrocławia. W ramach konsultacji społecznych, uwzględniając potrzeby i oczekiwania mieszkańców Brzegu, a także organizacji i instytucji funkcjonujących w naszym mieście, zwróciliśmy się o pisemne wyrażenie opinii dotyczącej planowanych przez nas działań związanych z tym projektem. Wiedząc, że z naszej biblioteki rzadziej korzystają młodzi ludzie skierowaliśmy ankiety do uczniów szkół gimnazjalnych i średnich z zapytaniem o ich oczekiwania wobec biblioteki.


I tu się okazało, że opatrznie postrzegaliśmy potrzeby czytelników. Każdą wolną przestrzeń staraliśmy się zastawić regałami z książkami, o które może zapytać czytelnik. Brzeska biblioteka stała się magazynem książek. A oczekiwania czytelników były zupełnie inne: chcieli przebywać w bibliotece, zwyczajnie posiedzieć, chcieli „mieć kąt” do odrabiania lekcji, do cichej pracy, ale i do swobodnych rozmów. CHCIELI WIĘCEJ PRZESTRZENI. My takich miejsc praktycznie nie posiadaliśmy. Aby spełnić oczekiwania czytelników, a także zrealizować swoje marzenia o bibliotece na miarę XXI w. zatrudniliśmy architektów - projektantów wnętrz z wrocławskiej firmy PMA: Piotra Michalskiego i Sandrę Piasek. I tak odkryliśmy budynek Biblioteki Centralnej na nowo.


(fot. PION Studio)
Katarzyna Oćwieja-Grądziel
Dyrektor MBP Brzeg
Od wizji do re(wit)alizacji


Lokalizacja: Brzeg, ul. Jana Pawła II 5
Inwestor: Miejska Biblioteka Publiczna im. Księcia Ludwika I, ul. Jana Pawła II 5, 49-300 Brzeg
Autor projektu: PMA Sandra Piasek Piotr Michalski Architekci | www.p-m-a.pl
Data projektu: 2016
Data realizacji: marzec 2018
Powierzchnia użytkowa: 476 m2
Zdjęcia: PION Studio

Biblioteka Centralna, która stanowi główną filię Miejskiej Biblioteki Publicznej w Brzegu, mieści się w zabytkowej wilii w centrum miasta. XIX-wieczny budynek był niegdyś reprezentacyjną rezydencją, obecnie jest to objęty ochroną konserwatorską obiekt historyczny o unikatowym charakterze. Zakres projektu aranżacji wnętrz obejmował niemalże wszystkie pomieszczenia dostępne dla czytelników oraz część przestrzeni pracowników biblioteki, co łącznie stanowiło 476 m2 powierzchni.

Poszukiwanie idei
Pierwszym etapem pracy projektowej było poszukiwanie pomysłu nie tylko na wystrój wnętrza, ale również na jego organizację funkcjonalną. Do znalezienia motywu przewodniego, który wyróżniłby bibliotekę na tle innych i uczynił ją unikatową, przyczyniła się przeprowadzona ankieta wśród czytelników zadająca pytanie, czego ich zdaniem brakuje we wnętrzu. Znaczna większość ankietowanych odpowiedziała, że są to miejsca do spędzania czasu i strefy, w których w spokojnej atmosferze można byłoby skorzystać z księgozbioru na miejscu. Odpowiedzi pokryły się z dotychczasowymi doświadczeniami projektantów pozyskanymi w poprzednich realizacjach wnętrz bibliotecznych. Istotnym było, by z biblioteki uczynić miejsce spędzania czasu i przestrzeń niebędącą tylko wypożyczalnią książek, a punktem tętniącym życiem oraz międzyludzką interakcją. Biorąc pod uwagę takie wytyczne oraz historię budynku i jego położenie w tkance miasta zostały przyjęte dwa główne założenia projektowe:
1. Willa miejska - charakter budynku mieszkalnego, domu.
2. Biblioteka Centralna - punkt na trasie dom-szkoła/praca, miasto-dworzec.
Budynek w swojej przeszłości był willą miejską. Ten unikatowy charakter stał się nadrzędnym wyznacznikiem w kreowaniu jego wnętrza. Lokalizacja biblioteki w centrum miasta przy jednej z głównych dróg nieopodal dworca kolejowego, przedszkola, szkół średnich, Parku Centralnego oraz budynków mieszkalnych wymagała stworzenia miejsca na tyle otwartego i komfortowego, by chcieć przychodzić do niego w celu spędzenia czasu, nie tylko po wypożyczenie książek.

Układ funkcjonalny
Zastany układ funkcjonalny nie oferował wielu miejsc, w których można byłoby skorzystać z księgozbioru. Znaczną większość przestrzeni zajmowały ciągi regałów z wąskimi przejściami, co bardzo ograniczało możliwość zorganizowania atrakcyjnych kącików do spędzania czasu. Wykorzystując pierwotne przeznaczenie budynku, maksymalnie wyeksponowano dawniej najważniejsze pomieszczenie, jakim był salon. Zaaranżowano w tej przestrzeni ciepły, domowy charakter z sofami oraz kącikiem dla dzieci, tak by rodzic miał je w zasięgu wzroku. Stanowisko obsługi biblioteki zostało przeniesione, co zapewniło odpowiednio dużą i wygodną przestrzeń do pracy. Jest to pierwsze pomieszczenie, do którego trafia czytelnik, a zarazem ze względu na znajdujące się w nim funkcje również najgłośniejsze.


Drugim, co do poziomu dźwięku, jest największa sala wypożyczalni, w której umiejscowiono najobszerniejszą część księgozbioru. Wykorzystano wysokie okna, w których zostały zaaranżowane miejsca do cichszej, indywidualnej pracy. Ostatnie pomieszczenie parteru, zlokalizowane najdalej od strefy wejściowej jest również najcichszym. Usytuowanie tej przestrzeni sprzyjało osiągnięciu najlepszych warunków do pracy, również ze względu na doświetlenie światłem dziennym. Stanęły tam 2 czteroosobowe stoły do pracy indywidualnej i grupowej.


Piętro również znacząco zmieniło swój charakter. Dawniej, jedynie pomieszczenie na końcu korytarza było dostępne dla użytkowników. Znajdowały się w nim stanowiska komputerowe oraz kilka stolików do pracy. Postanowiono zachować ten multimedialny charakter i stworzyć mediatekę ukierunkowaną na młodzież. Znalazły się tam zarówno stanowiska komputerowe jak i duża, mobilna przestrzeń, którą można zaaranżować w zależności od potrzeb. Były magazyn księgozbioru przeprojektowano na pomieszczenie również dostępne dla czytelników o nieco bardziej kawiarnianym charakterze. Znajdują się w nim miejsca, gdzie w bardzo komfortowych i jak na bibliotekę nietypowych fotelach można oddać się lekturze.


Wyposażenie
Kolejnym etapem projektu był dobór wyposażenia wnętrz biblioteki. Ze względu na unikatowy charakter, jaki chciano uzyskać we wnętrzu oraz pomieszczenia o różnych, nieregularnych wymiarach, zdecydowano o zaprojektowaniu większości mebli, które następnie zostały wykonane na zamówienie. Projektowane meble nie miały naśladować zabytkowego wyposażenia. Postawiono na prostą, nowoczesną elegancję, która jest dopełnieniem historycznych pomieszczeń.


Główną część wyposażenia biblioteki stanowią oczywiście regały. Wykorzystanie gotowych, modułowych mebli nie pozwoliłoby wykorzystać w pełni przestrzeni, która była do dyspozycji. W projekcie postawiono na uzyskanie jak największych przestrzeni otwartych. Z tego względu w wielu pomieszczeniach został zastosowany układ regałów zlokalizowanych wzdłuż ścian. Nieregularne wymiary pomieszczeń wymusiły zaprojektowanie prawie każdego regału o indywidualnej szerokości. Ich forma również została zaprojektowana od podstaw, by stały się elementem charakterystycznym, wyróżniającym wnętrza tej biblioteki oraz równocześnie wpisywały się w historyczny budynek. Zaprojektowano je jako proste, białe bryły, których korpus został wzbogacony cienkim, złotym paskiem. Stał się on niejako motywem przewodnim całego wyposażenia biblioteki, a także jej identyfikacji graficznej. Zaprojektowano regały zarówno z półkami prostymi jak i pochylonymi w sekcjach na wysokości wzroku czytelnika dla lepszej ekspozycji książek oraz czasopism. Oprócz wysokich regałów pod ścianami, w jednym z pomieszczeń zastosowano również regały niskie, które swoją formą tworzą wydzielone strefy. Umożliwiają one nadawanie oddzielnej tematyki zbiorom. W długich pomieszczeniach, by uniknąć monotonii regałów ustawionych pod ścianą, ich rytm został rozbity. Regały porozsuwano, a pomiędzy nimi zamontowano drewniane półki.


Kolejnym bardzo ważnym elementem projektu były siedziska, które oferują zróżnicowany typ użytkowania.. Jednym z przyjętych założeń funkcjonalności wnętrz była możliwość dłuższego spędzenia czasu w bibliotece, uwzględniając zarówno potrzebę pracy z książką na miejscu jak i wygodnego odpoczynku przy lekturze. Z tego względu zdecydowano wykorzystać wygodne, salonowe sofy w pierwszym z pomieszczeń. Mają one przywoływać domowy klimat dawnej miejskiej willi na tle reprezentacyjnego wykusza. Do pomieszczenia z prasą wybrano nieco zaskakującą, jak na bibliotekę, formę siedziska, czyli fotele bujane. Ich nowoczesna forma oraz zastosowane drewno odpowiednio wpisują się w całą koncepcję wnętrza. Dopełnienie stanowią krzesła w miejscach przeznaczonych na pracę z książką. Zadbano by również i one oferowały wysoki komfort użytkowania.


Ważną częścią wyposażenia wnętrz było oświetlenie. Zdecydowano o podziale funkcjonalnym zastosowanych opraw świetlnych. Z jednej strony, wybrano ujednolicone oświetlenie w formie opraw kierunkowych. Stanowią one podstawowe oświetlenie, które dba o odpowiednie natężenie światła w pomieszczeniach. Prosta, biała forma zastosowanych opraw pozwala na ich wtopienie się we wnętrza przy jednoczesnym spełnieniu swojej funkcji. Z drugiej strony, dla podkreślenia domowego charakteru zastosowano lampy w formie dużych tekstylnych abażurów. Ich klasyczna forma bardzo dobrze wpisuje się we wnętrza historycznego budynku. W przestrzeniach komunikacyjnych wykorzystano oprawy, których kształt przywodzi na myśl lekkość skrzydeł, a równocześnie otwartej książki. W części Mediateki, której wyposażenie ma bardziej nowoczesny charakter zastosowano duże, powierzchniowe oświetlenie. Regulowane natężenie pozwala na zaaranżowanie pomieszczenia według różnych scenariuszy użytkowania. Dopełnieniem projektu wnętrz są długie zasłony. Ich zastosowanie miało na celu ocieplenie i nadanie elegancji bibliotecznym przestrzeniom oraz podkreślenie pierwotnego przeznaczenia budynku. Swoim kolorem stanowią kontrast dla jasnych wnętrz i ich wyposażenia. Elementem, który spaja styl nowoczesny z historycznym jest drewniany parkiet. Pierwotnie miał zostać zlikwidowany, jednak na etapie realizacji stwierdzono, że jego stan jest na tyle dobry by go odrestaurować. Dzięki temu uzyskano niepowtarzalny charakter domowej biblioteki w zabytkowym budynku.


Dodatkowym akcentem integrującym działalność biblioteki z projektem wnętrz jest zaproponowana identyfikacja wizualna. Odwołuje się ona do trzech kluczowych elementów wyposażenia i jest domknięciem całego projektu rewitalizacji. Obecny w zaprojektowanych meblach motyw złotego paska stał się podstawą nowego logo Miejskiej Biblioteki Publicznej w Brzegu. Jego wygięty kształt przywodzi na myśl z jednej strony otwartą książkę a z drugiej, charakterystyczny kształt opraw oświetleniowych wykorzystanych w części komunikacyjnej. Zaproponowane logo przerodziło się w cały zestaw identyfikacyjny obejmujący papier firmowy, wizytówki, identyfikatory oraz opisy działów na rozdzielaczy regałowych.


Zintegrowane podejście do projektu i realizacji wnętrz wraz z elementami graficznymi Biblioteki Centralnej w Brzegu dąży do głębszego ożywienia i zapewnienia większej funkcjonalności tego miejsca.
Biblioteki z otwartym dostępem do zbiorów oraz komfortowymi miejscami do siedzenia i pracy zaczynają pełnić dodatkowe funkcje poza udostępnianiem zbiorów. Takie placówki mogą z powodzeniem oferować mieszkańcom przestrzeń publiczną, którą można wykorzystywać na wiele sposobów, skierowaną do wszystkich grup społecznych i wiekowych.


Autorzy tekstu: PMA Sandra Piasek Piotr Michalski Architekci | www.p-m-a.pl

Podsumowanie
Najważniejsze zadania zrealizowane w ramach dotacji to: instalacja windy w celu ułatwienia dostępu do biblioteki, przede wszystkim osobom niepełnosprawnym oraz budowa toalety dla osób niepełnosprawnych, remont elewacji budynku, malowanie ścian, naprawa podłóg oraz montaż klimatyzacji, adaptacja i wyposażenie pracowni digitalizacji cennych zbiorów biblioteki, w tym zbiorów regionalnych oraz montaż bramek antykradzieżowych i wrzutni książek, adaptacja i wyposażenie pomieszczeń dla dzieci, młodzieży i dorosłych, wyposażenie biblioteki w laptopy, słuchawki, telewizory do prezentacji, mikrofony do zajęć z Seniorami oraz z dziećmi, zakup urządzeń do odczytywania książek oraz zakup zewnętrznej tablicy informacyjnej w celu zwiększenia popularności samej biblioteki oraz dostępności do informacji o organizowanych przez bibliotekę we współpracy z lokalnymi organizacjami kulturalno-oświatowymi imprezach na rzecz mieszkańców Brzegu.

Nasze zadanie zrealizowaliśmy w ciągu dwóch lat. Przez rok czasu biblioteka była zamknięta. W tym czasie obsługę czytelników Biblioteki Centralnej przejęły filie. Jesteśmy dumni z tego co osiągnęliśmy. Ja jestem dumna z moich koleżanek i kolegów współpracowników.

Katarzyna Oćwieja-Grądziel
Dyrektor MBP Brzeg

Zdjęcia zostały udostępnione i opublikowane za zgodą MBP w Brzegu


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska