Nr 4/2018 (LXII) ISSN 2083-7321




Monika Wójcik-Bednarz
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu
Biblioteka Austriacka – Österreich-Bibliothek
ba@wbp.opole.pl

Współpraca polsko-niemiecka Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu


Współpraca zagraniczna Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu1 (WBP) z bibliotekami oraz innymi instytucjami kultury i nauki wielu krajów Europy ma miejsce od prawie pół wieku ma miejsce, przy czym do 1990 r. były to tylko państwa bloku wschodniego. Pierwszą biblioteką zagraniczną, z którą już w 1972 roku biblioteka opolska nawiązała rozmowy o wzajemnej, trwającej z przerwami ponad ćwierć wieku współpracy, była Naukowa Biblioteka Publiczna Okręgu Poczdamskiego (Wissenschaftliche Allgemeinbibliothek des Bezirkes Potsdam obecnie Stadt -und Landesbibliothek), w ówczesnej NRD.2 Można więc stwierdzić, że najdłuższy okres kontaktów partnerskich WBP odnotowała z biblioteką niemiecką. Oprócz wzajemnych wizyt delegacji, w Poczdamie odbyła się na przełomie 1985 i 1986 r. wystawa Grafika dawna i współczesna, prezentująca 258 rycin ze zbiorów WBP w Opolu. Współpraca z bibliotekami z Niemiec Zachodnich była możliwa dopiero po upadku żelaznej kurtyny. Od 1990 r. nastąpił dynamiczny rozwój kontaktów i podejmowanych wspólnych przedsięwzięć polsko-niemieckich, na który wpływ miało wiele czynników. Z jednej strony obecność na terenie województwa znacznej grupy ludności rodzimej deklarującej niemiecką tożsamość, jednak pozbawionej w latach reżimu komunistycznego możliwości uczenia się języka niemieckiego oraz dostępu do literatury w języku „serca” w obiegu publicznym. Z drugiej strony status Niemców zaczął być regulowany prawnie: 16.02.1990 r. zarejestrowano Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim, a 17.06.1991 r. w Bonn podpisano Traktat między Rzeczpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy, [Vertrag zwischen der Bundesrepublik Deutschland und der Republik Polen über gute Nachbarschaft und freundschaftliche Zusammenarbeit], regulujący stosunki polityczne oraz podkreślający konieczność intensyfikacji i rozbudowy wymiany kulturalnej pomiędzy obydwoma państwami i narodami.

Potrzeby środowiska społecznego tamtych czasów trafnie dostrzegła Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu podejmując natychmiastowe działania mające na celu udostępnienie mieszkańcom regionu literatury w języku niemieckim, szczególnie tej wydanej w zachodniej części Niemiec. Już w 1991 r. otwarto dla czytelników Oddział Zbiorów Obcojęzycznych, którego większą część zbiorów stanowiły książki w języku niemieckim. Staraniem biblioteki pozyskano dary książek z działających placówek dyplomatycznych w Polsce, od instytucji zagranicznych oraz osób prywatnych. Na uwagę zasługuje pokaźny dar książek niemieckich z Goethe-Institut przekazany przez Wicekonsulat Republiki Federalnej Niemiec w Opolu, książki i zbiory audiowizualne z Inter Nationes, ale także książki przekazane przez Austriacki Konsulat Generalny w Krakowie. Ostatni z darczyńców był inicjatorem powstania w WBP w 1993 r. Biblioteki Austriackiej – Österreich-Bibliothek3, która w1996 r. przejęła niemieckojęzyczne zbiory z oddziału obcojęzycznego oraz zadania wynikające ze współpracy WBP z instytucjami z Austrii4, Niemiec i Szwajcarii5, jak również jest w WBP inicjatorem i organizatorem większości wydarzeń związanych z literaturą, kulturą i historią niemiecką.

Należy także podkreślić, że już od momentu powstania w 1951 r. WBP w Opolu gromadziła zbiory regionalne dotyczące Śląska w ujęciu historycznym i współczesnym. Szczególna ich część to przechowywane w zamku w Rogowie Opolskim zbiory zabytkowe: stare druki, rękopisy, mapy i grafika zabytkowa, stanowiące cenne bogactwo dziedzictwa kulturowego Śląska. To właśnie te zbiory były przedmiotem wielu wystaw organizowanych wspólnie z partnerami niemieckimi, co omówię w dalszej części.

Kultura w wersji dwujęzycznej - niemieccy partnerzy Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu

O dużym znaczeniu, jakie do współpracy polsko-niemieckiej przywiązuje WBP świadczy nie tyle ilość partnerów, co konsekwencja w pielęgnowaniu wieloletnich kontaktów pomiędzy instytucjami - w większości usankcjonowanych umowami partnerskimi - w formie wymiany publikacji i informacji oraz realizacji wspólnych konferencji, wystaw i odczytów.

Celem współpracy z bibliotekami i instytucjami niemieckimi jest pokazanie wspólnego dziedzictwa kulturowego, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa Śląska6: polskiego, niemieckiego i czeskiego, zgromadzonego w zbiorach własnych, jak i w zasobach niemieckich instytucji partnerskich. Dużą wagę przywiązuje się do społecznego zapotrzebowania na organizowane wydarzenia – biblioteka jest między innymi partnerem Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim / Sozial-Kulturelle Gesellschaft der Deutschen im Oppelner Schlesien (TSKN/SKGD) w organizowanych od 2003 r. Dni Kultury Niemieckiej na Śląsku Opolskim (DKN)7 (Deutsche Kulturtage im Oppelner Schlesien). Z założenia mają to być imprezy otwarte dla ogółu społeczeństwa, realizowane poprzez wolny wstęp dla wszystkich oraz dwujęzyczną formę spotkań i wystaw. Dodać należy, że oprócz instytucji z Niemiec WBP współpracuje także z wieloma instytucjami niemieckimi w Polsce, a także partnerami lokalnymi i regionalnymi. Wnoszą oni swój wkład finansowy oraz rzeczowy w formie wypożyczeń eksponatów i sprzętów, udostępniania sal ekspozycyjnych czy oferty występów muzycznych i wykładów.

Instytucje partnerskie
Na początku wymienię instytucje partnerskie, a następnie krótko omówię najważniejsze wspólnie zrealizowane przedsięwzięcia.
Instytucje z Niemiec, z którymi biblioteka prowadzi intensywną wsólpracę to:
- Muzeum Górnośląskie w Ratingen-Hösel / Oberschlesisches Landesmuseum in Ratingen-Hösel
- Centrum Bibliotek Landu Nadrenia-Palatynat w Koblencji / Landesbibliothekszentrum Rheinland-Pfalz in Koblenz
- Muzeum Kultur Europejskich – Muzea Państwowe w Berlinie / Museum Europäischer Kulturen – Staatliche Museen zu Berlin
- Biblioteka im. Martina Opitza w Herne / Stiftung Martin-Opitz-Bibliothek in Herne
- Niemiecki Instytut Kultury Polskiej w Darmstadt /Deutsches Polen-Institut in Darmstadt
ponadto
- Magazyn Polsko-Niemiecki Dialog w Berlinie / Deutsch-Polnisches Magazin Dialog in Berlin
- Herder Institute e. V. W Marburgu
- InterNationes w Bonn i in.

Instytucje z Austrii, Szwajcarii i Lichtensteinu:
- Austriackie Forum Kultury w Warszawie / Österreichisches Kulturforum Warschau (dawniej Instytut Kultury Austriackiej w Warszawie)
- Konsulat Generalny Republiki Austrii w Krakowie (w latach 1992-2013) / Generalkonsulat der Republik Österreich in Krakau
- Ministerstwo Spraw Zagranicznych Republiki Austrii / Bundesministerium für Europa, Integration und Äußeres der Republik Österreich
- Pro Helvetia Fundacja Kultury Szwajcarskiej / Schweizer Kulturstiftung in Zürich (dary nowości wydawniczych)
- Księstwo Lichtensteinu / Fürstentum Liechtenstein (dary nowości wydawniczych)

Instytucje w Polsce:
- Instytut Filologii Germańskiej Uniwersytetu Opolskiego / Institut für Germanistik der Oppelner Universität
- Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców na Śląsku Opolskim / Sozial-Kulturelle Gesellschaft der Deutschen im Oppelner Schlesien
- Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej / Haus der Deutsch-Polnischen Zusammenarbeit
- Instytut Goethego w Krakowie / Goethe-Institut in Krakau
- Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej / Stiftung für Deutsch-Polnische Zusammenarbeit

Muzeum Górnośląskie w Ratingen - Hösel / Oberschlesisches Landesmuseum in Ratingen-Hösel


Podpisanie umowy o współpracy przez dyrektorów Tadeusza Chrobaka i Stephana Kaisera w dniu 7.10.2013 w Opolu

Z instytucji zachodnioniemieckich najstarszym partnerem – trwającej od początku lat 90-tych - współpracy WBP jest Muzeum Górnośląskim (MG) (Oberschlesisches Landesmuseum - OLM) w Ratingen (Hösel), chciaż oficjalna umowa o partnerskiej współpracy kulturalnej pomiędzy Wojewódzką Biblioteką Publiczną w Opolu a Muzeum Górnośląskim w Ratingen (na lata 2013-2017) podpisana została dopiero w dniu 7 października 2013 r. przez dyrektora WBP Tadeusza Chrobaka i dyrektora MG dra Stephana Kaisera. Strony zobowiązały się w niej do rozwijania współpracy związanej z odnajdywaniem, ocalaniem od zniszczenia i zapomnienia obiektów kulturowych Śląska poprzez m.in. wymianę informacji o posiadanych zbiorach, wymianę wystaw czasowych, organizację naukowych konferencji tematycznych, prowadzenie badań naukowych, wspólne wydawanie publikacji naukowych. Już 1995 r. wydano wspólnym nakładem katalog wystawy Mapy Górnego Śląska w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu = Landkarten Oberschlesiens in der Sammlung der Öffentlichen Woiwodschaftsbibliothek in Oppeln8 prezentowanej w Muzeum Śląska Opolskiego. W 1998 r. WBP udostępniła eksponaty na wystawę Górnośląskie kosztowności / Oberschlesische Kostbarkeiten, prezentowanej w Muzeum Górnośląskim w Ratingen w dniach 16.07 - 30.09. Wystawie przygotowanej w oparciu o zbiory muzeów górnośląskich i starodruki WBP w Opolu, towarzyszył katalog niemiecko-polski9. Przykładem kooperacji tych dwóch placówek jest ekspozycja zbiorów opolskiej biblioteki na wystawie „Panoramy miast śląskich między XV a XIX wiekiem”10, zorganizowanej w 2010 roku w Niemczech, najpierw w Landesbibliothekszentrum w Koblencji, a następnie w MG w Ratingen.

Wystawy i wykłady organizowane są w Opolu w większości przypadków w ramach Dni Kultury Niemieckiej na Śląsku Opolskim. Wystawa „Zamkowe opowieści. Szlachta na Śląsku” / „Schloßgeschichten. Adel in Schlesien”11 ( 2013 r.) zawierała przygotowane przez MG plansze przedstawiające historie rodów szlacheckich oraz biografie wyróżniających się postaci, które stały się symbolami błyskotliwych karier, twórcami ogromnych majątków; pokazano także ich zaangażowanie społecznie, m.in. w podnoszeniu standardu życia mieszkańców regionu.

Podczas prezentacji tej wystawy rok wcześniej, w 2012 r. w Muzeum Górnośląskim w Ratingen, eksponowane były między innymi wypożyczone w tym celu z WBP w Opolu grafiki zabytkowe. W ramach DKN w 2015 r. w Galerii WuBePe prezentowana była także wystawa „Orzeł nad Śląskiem – historia lotnictwa – wydarzenia i pionierzy” / „Adler über Schlesien – Ereignisse und Pioniere der Luftfahrtgeschichte”12, przedstawiająca szczególne miejsce, jakim był Śląsk, na mapie prekursorów lotnictwa. W otwarciu wystawy uczestniczyli trzej lotnicy szybowcowi z Dolnego Śląska, a jeden z nich, Stanisław Błasiak, udostępnił swoje eksponaty oraz podzielił się swoimi doświadczeniami podczas wernisażu. W otwarciu wymienionych ekspozycji uczestniczy każdorazowo dyrektor MG, dr Stephan Kaiser. Wspomniana w umowie partnerskiej wymiana informacji o posiadanych zbiorach była przedmiotem międzynarodowych konferencji zorganizowanych przez Muzeum Górnośląskie w Ratingen - Fundację Dom Górnośląski / Stiftung Haus Oberschlesien i Martin-Opitz-Bibliothek w Herne w 2009 r. Ungeteilter Wissenszugang. Schlesische Bibliotheken stellen sich vor” /„Niepodzielony dostęp do wiedzy. Prezentacja bibliotek śląskich”13, zaprezentowany został referat o zbiorach i usługach informacyjnych WBP w Opolu. W przeszłości, już na początku lat 90-tych, odbyła się podobna konferencja w Ratingen, w której uczestniczyła opolska biblioteka.

Centrum Bibliotek Landu Nadrenia-Palatynat w Koblencji / Landesbibliothekszentrum Rheinland-Pfalz in Koblenz

Mocą oświadczenia z 11.09.2001 r. o współpracy pomiędzy Województwem Opolskim a niemieckim landem Nadrenia-Palatynat możliwe było w dniu 17.10. 2007 r. w Koblencji podpisanie przez dyrektorów bibliotek, Tadeusza Chrobaka i dra Helmuta Frühaufa, w obecności wiceministra kultury Nadrenii-Palatynatu, Joachima Hofmann-Götinga, umowy o współpracy pomiędzy WBP w Opolu a Centrum Bibliotek Landu Nadrenia-Palatynat (Landesbibliothekszentrum Rheinland-Pfalz) z siedzibą w Koblencji.14 Kooperacja z biblioteką niemiecką rozwija się na dwóch płaszczyznach: wspólnej organizacji lub wymianie wystaw oraz wymianie doświadczeń fachowych i udziale w organizowanych konferencjach.


Podpisanie umowy o współpracy przez dyrektorów Tadeusza Chrobaka i Helmuta Frühaufa w dniu 17.10. 2007 r. w Koblencji

Wymianę zapoczątkowała w 2008 r. wystawa zorganizowana w Opolu Der Rhein in illustrierten Büchern / W Dolinie Renu - ze zbiorów Landesbibliothekszentrum Nadrenii-Palatynatu w Koblencji15 , eksponująca inkunabuły i XVI-XVII-wieczne stare druki z rycinami nadreńskich miejscowości. Z kolei kilka tysięcy lat tradycji winiarskich oraz kultury uprawy i konsumpcji wina nad Renem przedstawiono na wystawie Uprawa winorośli i kultura wina w Nadrenii-Palatynacie zorganizowanej w 2011 r., na której pokazano oryginalne eksponaty, w tym monety i naczynia z czasów rzymskich.

Także w Niemczech prezentowano cenne zbiory zabytkowe Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu. W maju i czerwcu 2010 r. odbyła się wystawa Panoramy miast śląskich / Ansichten der schlesischen Städte w Landesbibliothekszentrum w Koblencji oraz Muzeum Górnośląskim w Ratingen. Natomiast w październiku 2013 r. w Landesbibliothekszentrum w Koblencji w obecności kustosz zbiorów zabytkowych, Mirosławy Koćwin, otwarto wystawę Śląskie zamki i pałace w grafice / Schlesische Schlösser und Paläste auf den alten Stichen, na którą wypożyczono zbiory zabytkowe WBP. Szczególnie intensywna współpraca odnotowana została w 2014 r. W marcu podczas międzynarodowej konferencji „Epoka e-czytelnictwa. Bibliotekarstwo w obliczu nowych wyzwań / Das Zeitalter des E-Lesens przedstawiony został referat pt. Wypożyczalnia w sieci w Nadrenii -Palatynacie / Der Onleihe Verbund Rheinland-Pfalz16, 8 marca otwarto wystawę Miejsca światowego dziedzictwa UNESCO w Nadrenii-Palatynacie/ UNESCO-Welterbestätten in Rheinland-Pfalz17. Na wystawie pokazano historyczne i współczesne dzieła ze zbiorów Centrum Bibliotek Landu Nadrenia-Palatynat w Koblencji poświęcone osobliwościom miejsc dziedzictwa kulturowego w ich regionie. Natomiast w 2016 r. w Spirze /Speyr na wystawie Klasztory na Śląsku / Klöster in Schlesien zorganizowanej we współpracy z MG w Ratingen pokazano starodruki, rękopisy, grafiki i pocztówki dotyczące klasztorów.


Otwarcie wystawy Miejsca światowego dziedzictwa UNESCO w Nadrenii-Palatynacie odbyło się z degustacją win reńskich

Cennym aspektem współpracy bibliotek z Opola i Koblencji jest wymiana doświadczeń fachowych w zakresie zastosowania nowych programów, technologii i urządzeń, a także wdrażania nowoczesnych usług bibliotecznych. W połowie listopada 2014 r. z okazji obchodów 10-lecia Centrum Bibliotek Landu Nadrenia-Palatynat odbyła się konferencja Biblioteka w przestrzeni publicznej, na której dyrektor WBP, Tadeusz Chrobak, wygłosił referat zatytułowany Biblioteka publiczna miejscem aktywizacji społeczności lokalnej –na przykładzie doświadczeń WBP w Opolu / Öffentliche Bibliothek als Belebungsort der lokalen Gesellschaft: am Beispiel der Erfahrungen der Woiwodschaftsbibliothek Opole opublikowany w 2015 r. w niemieckim czasopiśmie fachowym Bibliotheksdienst.18 Przedstawiciele WBP uczestniczą co kilka lat w trójstronnych panelach bibliotek w Koblencji, Opolu i czeskim Kladnie. Kolejne spotkanie zaplanowano na wrzesień 2018 r. w Koblencji.

Stosunki polsko-niemieckie – historia i teraźniejszość

Stosunki polsko-niemieckie, w przeszłości i teraźniejszości, były tematem wielu organizowanych wystaw i wykładów. Historia tysiącletnich relacji polsko-niemieckich, zdominowana przez historyczne fakty, pełna jest aktów symbolicznych. To szczególne połączenie rzeczywistości historycznej z psychologią zbiorowości znalazło swój wyraz w unikalnej wystawie Między bliskością a obcością: Polacy – Niemcy / Zwischen Fremdheit und Nähe : Polen und Deutsche, powstałej z inicjatywy Biblioteki Narodowej w Warszawie, prezentowanej (28.09.2006 r) w ramach Dni Kultury Niemieckiej w Muzeum Diecezjalnym w Opolu. Na marginesie należy wspomnieć o zorganizowanej we wrześniu i październiku 2004 r. w Muzeum Diecezjalnym w Opolu wystawie pt. W kręgu kultury niemieckiej, na której pokazano grafiki i książki z XIX w. pochodzące ze zbiorów własnych WBP. Na uwagę zasługuje aspekty wielonarodowości, jaką eksponowała wystawa Żydzi w Polsce – swoi czy obcy, zorganizowana przez bibliotekę w 1999 r. we współpracy z Centrum Polsko-Niemieckim w Krakowie.

Problem emigracji Polaków na zachód Europy po klęsce Powstania Listopadowego i reakcje Niemców na zatrzymujących się na ich terenie wschodnich sąsiadów były przedmiotem wykładu Na zamek! Na zamek! Fascynacja Polską i święto na zamku Hambach w 1832 r. / Hinauf, hinauf zum Schloss! Polenbegeisterung und Hambacher Fest 1832, który wygłosił Christoph Mayr z partnerskiego Centrum Bibliotek Landu Nadrenia-Palatynat - Biblioteki Palatynatu w Spirze, przebywający w dniach 19-21.10.2015 r. z oficjalną delegacją w województwie opolskim.

Stephan Kaiser dwukrotnie wygłaszał w bibliotece referaty dotyczące współpracy polsko-niemieckiej. Wykład19 w październiku 2014 r. towarzyszył otwarciu wystawy Historia Polski i stosunków polsko niemieckich / Polnische Geschichte und deutsch-polnische Beziehungen, prezentowanej z inicjatywy Niemieckiego Instytutu Kultury Polskiej w Darmstadt / Deutsches Polen-Institut we współpracy z Goethe-Institut w Krakowie. Zaprezentowany w 2016 r. wykład w ramach obchodów 25-rocznicy podpisania Traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy odbył się w ramach 13. Dni Kultury Niemieckiej.

Muzeum Kultur Europejskich – Muzea Państwowe w Berlinie / Museum Europäischer Kulturen – Staatliche Museen zu Berlin

W latach 2009-2012 sprowadzono do Opola trzy wystawy z zasobów Muzeum Kultur Europejskich – Muzeów Państwowych w Berlinie. W 2009 r. pokazano ekspozycję Wiosna jesienią / Frühling im Herbst / Le printemps en automne. Od polskiego listopada do niemieckiego maja. Europa narodów 1830-1832 / Vom polnischen November zum deutschen Mai. Das Europa der Nationen 1830-183220 na temat entuzjastycznych reakcji mieszkańców niemieckich miast i wiosek na przejazd pokonanych powstańców polskich udających się na emigrację na zachód Europy oraz ich wpływ na wzmocnienie dążeń liberalno-demokratycznych w samych Niemczech.


W 2010 r. pokazano w Opolu unikatową wystawę wycinanek (Scherenschnitte) Czarna sztuka na białym papierze - Maria Louise Kaempffe (1892-1963), śląska mistrzyni wycinanek21 / Schwarze Kunst auf weißem Papier -Maria Louise Kaempffe – eine schlesische Scherenschnittkünstlerin. Natomiast w 2012 r. zaprezentowano wystawę Sto lat niemieckich kalendarzy adwentowych / Adventskalender aus 100 Jahren22, na którą przybył liczna publiczność w tym 30 grup dzieci i młodzieży z terenu całego Śląska, ale także i liczna publiczność dorosła.23

Instytut Goethego w Krakowie i Deutsches Polen-Institut
Od wielu lat sprawdzonym partnerem opolskiej biblioteki jest Niemiecki Instytut Kultury Polskiej w Darmstadt. Dzięki kooperacji doszło do realizacji wystawy poświęconej 20-leciu Magazynu polsko-niemieckiego Dialog pt. Dialog zwierciadłem sąsiedztwa między Polakami i Niemcami /Dialog als Spiegel der Nachbarschaft zwischen Deutschen und Polen. Podczas jej otwarcia 30 września 2008r. w ramach V Dni Kultury Niemieckiej, dr hab. Aleksandra Trzcielińska-Polus, politolog z Uniwersytetu Opolskiego, wygłosiła wykład pt. Aktualne stosunki polsko-niemieckie. Przypomnieć warto spotkanie z Jakubem Ekiertem, poetą i tłumaczem literatury niemieckojęzycznej - Laureatem Nagrody im. Karla Dedeciusa za rok 2013, towarzyszące otwarciu wystawy Nagroda im. Karla Dedeciusa dla tłumaczy polskich i niemieckich w czytelni WBP dnia 20 lutego 2014 r. Ta prestiżowa nagroda dla tłumaczy przyznawana jest od 2002 r. przez fundację im. Roberta Boscha.


Na uwagę zasługują wystawy prezentowane we współpracy z Goethe-Institut w Krakowie, poświecone pisarzom zarówno już nieżyjącym jak: Johann Wolfgang Goethe- ostatni geniusz uniwersalny / das letzte Universalgenie, co przede wszystkim literaturze współczesnej. Na wystawie książek Der andere Blick /Inne spojrzenie w 2008 r. pokazano różnorodność kulturową literatury niemieckojęzycznej współtworzonej przez emigrantów lub ich potomków, z kolei wystawa niemieckiej artystki fotografik Herlinde Koelbl Zadomowieni w pisaniu - pisarze przy pracy / Im Schreiben zu Haus: Wie Schriftsteller zu Werke gehen w 2011 r. przedstawiała portrety 13 współczesnych niemieckojęzycznych pisarzy, w tym trzech noblistów: Herty Müller, Elfriede Jelinek i Güntera Grassa, uzupełnionych wywiadami z autorami o ich pracy twórczej. Na wystawie z 2012 r. Literatura z dreszczykiem - niemieckojęzyczna powieść kryminalna / Ein Fall für Literatur– Krimis im deutschsprachigen Raum opolskiej publiczności przedstawiono książki i portrety szesnastu najbardziej oryginalnych współczesnych autorów powieści kryminalnych z Niemiec i Austrii.
Zorganizowano również wystawy poświęcone literaturze dla dzieci i młodzieży. Dotyczyły twórczości Janoscha (2007), Helme Heinego (2008) i Kirsten Boie (2011), należących do najwybitniejszych współczesnych niemieckich pisarzy powieści dla młodych odbiorców. Największą popularnością dotychczas cieszyła się interaktywna wystawa o młodzieży w Niemczech jung: de, którą podczas miesiąca ekspozycji w 2007 r. obejrzało prawie 2000 osób. Jesienią 2016 r. prezentowano wystawę Na dobry początek - przegląd najnowszych niemieckich książek dla dzieci i młodzieży/ Von Allem Anfang an – deutsche Kinder- und Jugendbücher, przedstawiającą wybór najnowszej literatury dla dzieci i młodzieży, zarówno autorów, którzy doczekali się polskiego tłumaczenia, jak i autorów nieznanych jeszcze polskim czytelnikom, a cieszących się ogromną popularnością w Niemczech. W 2017 r. pokazano wystawę Life is Life - Graphic Novel: niemiecka powieść graficzna24, prezentująca wybór najwybitniejszych niemieckich powieści graficznych/komiksów narracyjnych z ostatnich lat, których twórcami są zarówno znani już artyści jak i cenieni debiutanci. Wernisaż tej wystawy Na dobry początek w 2016 r. poprzedzony został warsztatem z książką „Pampa blues” Rolfa Lamperta, natomiast w 2017 r. odbył się warsztat Heute lesen wir comics. Obydwa spotkania prowadziła współpracująca z Goethe-Institut Małgorzat Kupis-Wielgus.

We współpracy z Domen Współpracy Polsko-Niemieckiej w Opolu zorganizowano w 2001 roku dwa spotkania autorskie: z Roswithą Schieb, przedstawiająca książkę Reise nach Schlesien und Galizien oraz z Tilla Scholtz-Knoblocha Mniejszość niemiecka na Górnym Śląsku. Zorganizowano ponadto prezentację książek dotyczących historii Śląska między innymi Leksykon mitów, symboli i bohaterów Górnego Śląska XIX-XX wieku (w 2016 r.)

Współpraca polsko-niemiecka w województwie opolskim jest obok sąsiadującej Republiki Czeskiej, dynamiczna i widoczna, niezależnie od tego, czy jest uprawomocniona umowami, czy polega na oddolnych, nieoficjalnych inicjatywach. Ponad ćwierć wieku nieograniczonych kontaktów polsko-niemieckich, nastawionych na obiektywne, ale i otwarte na inny punkt widzenia działania WBP pokazały, że wbrew stereotypom, wiele łączy obydwa państwa i narody. Możliwość wzajemnego pokazania dziedzictwa kulturowego wzbogaca w nową wiedzę zarówno organizatorów, jak i odbiorców wydarzeń. Dzieło współpracy wywołało efekt synergii a dostęp do informacji o zasobach i możliwość wypożyczenia zbiorów jest bezcenną wartością dodaną w działalności instytucji i ich użytkowników.

Współpraca z Austrią, Lichtensteinem i Szwajcarią
Współpraca z krajami niemieckiego obszaru językowego realizowana jest w większości przez działającą jako oddział Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu od 1993 r. Bibliotekę Austriacką – Österreich-Bibliothek25 gromadzącą i udostępniającą zbiory przeznaczone dla różnych grup wiekowych oraz umożliwiającą korzystanie z jej zasobów przez wszystkich użytkowników. Biblioteka Austriacka organizuje także szereg działań o charakterze kulturotwórczym26, do których należą spotkania ze współczesnymi autorami austriackimi i wystawy promujące literaturę i czytelnictwo, wystawy sztuki, koncert muzyki austriackiej, przedstawienia sceniczne, wykłady i warsztaty, organizowane we współpracy i przy wsparciu Austriackiego Forum Kultury w Warszawie. Należy do nich odbywająca się od 2000 r. Wiosna Austriacka27.


Działania o charakterze edukacyjnym, realizowane są w ramach spotkań pod nazwą Biblioteka z Klasą, skierowane głównie dla dzieci i młodzieży. Stanowią one połączenie nauki z zabawą poprzez wykłady multimedialne, warsztaty oraz projekcje filmów edukacyjnym. Oferowane prelekcje uzupełniają wiedzę szkolną uczniów o realioznawstwie krajów niemieckojęzycznych, uczą wyszukiwania informacji w katalogu i księgozbiorze.

Księgozbiór Biblioteki Austriackiej liczy obecnie ponad 9 700 egzemplarzy dzieł austriackich, zakupionych z funduszu austriackiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz prawie 20 000 książek niemieckojęzycznych , a ponadto 2 650 dokumentów multimedialnych i audiowizualnych, co łącznie stanowi pokaźną kolekcję liczącą ponad 32 000 egzemplarzy. Użytkownicy mają do dyspozycji szerokie spektrum zbiorów, obejmujące zarówno literaturę z i o Austrii, z Niemiec, Szwajcarii – dzięki corocznej darowiźnie nowości wydawniczych szwajcarskiej fundacji kultury Pro Helvetia oraz darom z bieżącej działalności wydawniczej Księstwa Lichtensteinu. W czytelni udostępniany jest księgozbiór podręczny oraz czasopisma bieżące, takie jak tygodniki informacyjne Profil z Austrii czy Spiegel z Niemiec. W 2015 r. decyzją Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego biblioteka pozyskała niemieckojęzyczny księgozbiór biblioteki zlikwidowanego Nauczycielskiego Kolegium Języków Obcych, składający się w większości z tekstów literackich znajdujących się na listach lektur akademickich oraz literatury przedmiotowej, a także naukowej z dziedziny językoznawstwa i literaturoznawstwa, przeznaczonej dla germanistów i studentów, jak również dzieł z zakresu metodyki i dydaktyki dla nauczycieli języka niemieckiego. Sesje popularnonaukowe, spotkania z pisarzami, wykłady oraz wernisaże wystaw poświęconej literaturze organizowane są we współpracy z Uniwersytetem Opolskim, z czego szczególną aktywnością wykazuje się Instytut Filologii Germańskiej. Szersze omówienie wymienionych inicjatyw WBP w Opolu powstałych w ramach współpracy polsko-niemieckiej udokumentowane zostało w licznych relacjach zamieszczonych w prasie fachowej, zestawionych w archiwum działalności na stronie internetowej Biblioteki Austriackiej.28


[1] Ze względu na charakter konferencji w artykule omawiana jest tylko współpraca polsko-niemiecka. Obszerny artykuł na temat współpracy zagranicznej WBP w Opolu w ujęciu historycznym i współczesnym zredagowała Hanna Jamry, Współpraca międzynarodowa Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu – historia i dzień dzisiejszy. Bibliotekarz Opolski, Nr 4/2014(LVIII, s.5-16. Dostępny online www.bibliotekarzopolski.pl/arch/bo144.pdf [8.08.2017]
[2] Była to bardzo intensywna współpraca, nakierowana przede wszystkim na bezpośrednie kontakty partnerskie. Opolscy bibliotekarze byli świadkami uroczystego otwarcia, w październiku 1974 roku jednej z nowocześniejszych wówczas bibliotek w krajach bloku wschodniego. Współpraca obu bibliotek trwała z przerwami do 1998 roku. Por. H. Jamry, Współpraca międzynarodowa …, Przyp.1.
[3] Zainteresowanych działalnością Biblioteki Austriackiej odsyłam na stronę biblioteki www.ba.wbp.opole.pl prezentującą aktualności biblioteki oraz do archiwum www.ba.wbp.opole.pl/archiwum.html zawierającego zestawienie opublikowanych artykułów o inicjatywach biblioteki wraz z linkami do pełno tekstowych informacji.
[4] Monika Wójcik-Bednarz, Współpraca z Austrią na przykładzie działalności Biblioteki Austriackiej w Opolu. Bibliotekarz Opolski, Nr 4/2014(LVIII), s. 17-21. Dostępny online: www.bibliotekarzopolski.pl/arch/bo144.pdf
[5] Biblioteka pozyskuje co roku nowości wydawnicze od szwajcarskiej fundacji kultury Pro Helvetia z Zurychu
[6] Problematyka ta była przedmiotem zorganizowanej przez WBP w Opolu w dniu 15.11. 1993 r. sesji popularnonaukowej Śląsk – pogranicze kultur.
[7] Informacje o projekcie dostępne są na stronie Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim: skgd.pl/dzialalnosc-kulturalno-oswiatowa/dni-kultury-niemieckiej-na-slasku-opolskim
[8] Mapy Górnego Śląska w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu = Landkarten Oberschlesiens in der Sammlung der Öffentlichen Woiwodschaftsbibliothek in Oppeln : wystawa / oprac. M. Koćwin. - Opole : Woj. Bibl. Publiczna : Ratingen-Hosel : Stiftung Haus Oberschlesien 1995. We współpracy polsko-czeskiej wydano także katalog do zorganizowanej wystawy w Ołomuńcu Silesia Picta. Veduty slezských mést a staré mapy slezska : Panoramy miast śląskich i mapy Śląska : katalog wystawy. Olomouc-Opole, 2011.
[9] Oberschlesische Kostbarkeiten / Górnośląskie kosztowności. Red. Peter Mrass. Dülmen, Laumann-Verl.1998.
[10] Panoramy miast śląskich. Wystawa Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu : katalog / oprac. Mirosława Koćwin. Opole 2007.
[11] Eksponowano także zbiory WBP, Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu, Muzeum Piastów Śląskich w Brzegu, a wystawie towarzyszył informator opracowany przez Mirosławę Koćwin. Informacje o ekspozycji dostępne są na stronie : www.ba.wbp.opole.pl/szlachta.html
[12] Informacje o wystawie : www.ba.wbp.opole.pl/adler.html
[13] Referat na konferencji pt. „Regionale Wissensvermittlung am Beispiel von der Oppelner Öffentlichen Woiwodschaftsbibliothek /„Transfer wiedzy o Śląsku Opolskim na przykładzie zbiorów i działalności Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu“ przedstawiła Monika Wójcik-Bednarz.
[14] Monika Wójcik-Bednarz, Podpisanie umowy o współpracy WBP w Opolu z Landesbibliothekszentrum Rheinland-Pfalz w Koblencji; PSWP nr 1-2/2008, s. 38-41. http://www.bibliotekarzopolski.pl/arch/081.pdf
[15] Do wystawy opracowano katalog W Dolinie Renu : ze zbiorów des Landesbibliothekszentrums Rheinland-Pfalz w Koblencji = Der Rhein in illustrierten Büchern : aus Werken des Landesbibliothekszentrums Rheinland-Pfalz in Koblenz / [oprac. i tł. katalogu Monika Wójcik-Bednarz, red. V. Łabędzka].- Opole : Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki w Opolu, 2008. ISBN 978-83-88146-27
[16] Referat przedstawił Christoph Mayr / Jürgen Seefeldt, Konsorcjum Wypożyczalni On-line w Nadrenii-Palatynacie. Bibliotekarz Opolski, Nr 2/2014(LVIII), s.5-9. www.bibliotekarzopolski.pl/arch/bo142.pdf
[17] www.ba.wbp.opole.pl/unesco.html
[18] Tadeusz Chrobak, Öffentliche Bibliothek als Belebungsort der lokalen Gesellschaft: am Beispiel der Erfahrungen der Woiwodschaftsbibliothek Opole. „Bibliotheksdienst” 2015, Heft 2.
[19] Współpraca polsko-niemiecka na przykładzie Muzeum Górnośląskiego w Ratingen (Hösel)/ Deutsch-polnische Zusammenarbeit am Beispiel vom Oberschlesischen Landesmuseum in Ratingen (Hösel.
[20] Zaproszenie ze szczeółowymi informacjami o pokazanej wystawie znajdują się na stronie: www.ba.wbp.opole.pl/wionsa.pdf
[21] Zaprezentowane zostały prace wykonane techniką wycinanek, a także fotografie rodzinne i inne eksponaty artystki urodzonej pod Strzelinem na Dolnym Śląsku. Subtelnie wypracowane prace to m.in. ilustracje do utworów Josepha von Eichendorffa, siluetty portretowe czy rośliny. Znakomitą większość prac zajęła tematyka religijna, jak np. sceny z Nowego Testamentu przedstawiające Boże Narodzenie. Wystawie oryginalnych prac śląskiej artystki towarzyszyły warsztaty wycinankarskie prowadzone przez artystkę ludową Zofię Tomeczek z Jastrzębia Zdrój.
[22] Zredagowano katalog wystawy pt. 100 lat kalendarzy adwentowych : wystawa ze zbiorów Muzeum Kultur Europejskich - Państwowe Muzea w Berlinie [katalog wystawy] = Adventskalender aus 100 Jahren : Ausstellung aus dem Museum Europäischer Kulturen - Staatliche Museen zu Berlin [Ausstellungskatalog] / [koncepcja, wybór eksponatów i red. tekstów] Tina Peschel ; [tł. Monika Wójcik-Bednarz] ; Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki w Opolu.- Opole : Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Emanuela Smołki, 2012. ISBN 978-83-88146-72-5.
[23] Bliższe informacje o ekspozycji opublikowano w artykule Wystawa kalendarzy adwentowych w WBP Opolu / Monika Wójcik-Bednarz ; W: Bibliotekarz Opolski 1/2013, s. 58-62. Dostępny online: www.bibliotekarzopolski.pl/arch/bo131.pdf
[24] Wystawa prezentowana była od 16 października do 17 listopada 2017 w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Opolu. Więcej informacji o wystawie znajduję się na stronie Goethe-Institut www.goethe.de/ins/pl/pl/kul/dos/com/dgn.html
[25] Założenia i działania sieci Bibliotek Austriackich przedstawione zostały w artykule; Wójcik-Bednarz, Monika, Transfer kultury i nauki z Austrii w sieci bibliotek zagranicznych za granicą. W: „Przegląd Biblioteczny” 2013, nr 1, s. 33-41
[26] Szczegółowe działania omówione zostały w artykule Moniki Wójcik-Bednarz pt. Kulturotwórczy wkład Biblioteki Austriackiej - Österreich-Bibliothek Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu w poznawanie i zrozumienie kultury i literatury niemieckojęzycznej. W: Bibliotekarz Opolski Nr 1/2016, s. 29-35.
[27] Program projektu z 2017 r. relacjonuje artykuł: Wielokulturowa opolska 17. Wiosna Austriacka. W: Bibliotekarz Opolski nr 3, 2017. Dostępny online; http://www.bibliotekarzopolski.pl/bo75-1.html
[28] Aktualne zestawienie artykułów o organizowanych wydarzeniach o tematyce polsko-niemieckiej zamieszone są w archiwum Biblioteki Austriackiej, dostępnym na stronie internetowej biblioteki: www.ba.wbp.opole.pl/archiwum.html


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska