Nr 1/2019 (LXIII) ISSN 2083-7321




Barbara Kmiecik
Biblioteka Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Opolskiego
Ewelina Pisarek
Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego

IV Forum Bibliotekarzy Województwa Opolskiego,
Opole 5 grudnia 2018


Forum Bibliotekarzy Województwa Opolskiego to cykliczne spotkania opolskiego środowiska bibliotekarskiego, organizowane co dwa lata przez poszczególne książnice naszego regionu. Idea Forum i jego program dedykowane są bibliotekarzom oraz nauczycielom-bibliotekarzom województwa opolskiego. Organizatorem tegorocznego, czwartego spotkania tego cyklu była Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego, która podjęła uczestników konferencji w Studenckim Centrum Kultury w Opolu, miejscu dobrze zlokalizowanym, o nowoczesnej i przyjaznej przestrzeni. Podczas spotkania znakomici prelegenci: prof. dr hab. Ewa Ferenc-Szydełko, dr Andrzej Koziara, Kamil Śliwowski zaprezentowali słuchaczom ciekawe i najbardziej aktualne zagadnienia prawa autorskiego, zgodnie z tematem: Prawo autorskie i prawa pokrewne - jak uniknąć naruszeń w edukacji i udostępnianiu zbiorów przez biblioteki. Opiekę merytoryczną sprawowała prof. dr hab. Ewa Ferenc-Szydełko, wykładowca Wydziału Prawa i Administracji UO, zaś moderatorem w ciągu całego spotkania była st. kustosz dyplomowany Danuta Szewczyk-Kłos, dyrektor Biblioteki Głównej UO.


Zainteresowanie tematem przerosło oczekiwania organizatorów, bowiem na spotkanie przybyło ponad 70 osób reprezentujących różnego typu biblioteki Opola i regionu opolskiego. Gościliśmy bibliotekarzy i pracowników informacji: Biblioteki Głównej Politechniki Opolskiej, Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. E. Smolki w Opolu, Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Jana Pawła II w Opolu, Biblioteki Państwowej Medycznej Wyższej Szkoły Zawodowej w Opolu, Wojewódzkiej Biblioteki Pedagogicznej Regionalnego Zespołu Placówek Wsparcia Edukacji w Opolu wraz z przedstawicielami filii w Nysie i Kluczborku. Przybyli również bibliotekarze bibliotek gminnych, miejskich oraz szkolnych, min.: z Dobrzenia Wielkiego, Kędzierzyna-Koźla, Krapkowic, Praszki, Prudnika, Strzelec Opolskich, Zawadzkiego, Zdzieszowic i in., co podkreśliło regionalny zasięg spotkania.

Wszystkich uczestników i zgromadzonych gości powitała Danuta Szewczyk-Kłos, dyrektor Biblioteki Głównej Uniwersytetu Opolskiego, jako główny organizator konferencji, natomiast uroczystego otwarcia dokonał prof. dr hab. Janusz Słodczyk, prorektor ds. nauki i finansów Uniwersytetu Opolskiego.

Pierwszą sesję konferencji rozpoczął Kamil Śliwowski z Warszawy, pasjonat tematyki zasobów otwartych, działający w polskim Creative Commons, Fundacji Nowoczesna Polska, Centrum Cyfrowym i Fundacji Panoptykon. Zaproponował wszystkim uczestnikom bardzo ciekawą i nowoczesną formę aktywnego uczestnictwa. Wykorzystując własne telefony, smart fony, zebrani logowali się pod wskazany adres i odpowiadali na pytania dedykowanych im miniankiet on-line, stanowiących element prowadzonej prelekcji. Przedstawiane na bieżąco w chmurze wyniki sondaży angażowały uczestników do dalszego współuczestnictwa i śledzenia wystąpienia pt. Wolne licencje Creative Commons (i nie tylko) od strony praktycznej. Jak korzystać z otwartych treści i jak je publikować?

Pan Śliwowski, prezentując liczne przykłady publikowania treści w wolnym dostępie, wyjaśniał ikonografikę licencyjną oraz szczegółowe zastosowania symboliki w prawie autorskim i prawach pokrewnych. Szczególną uwagę zwrócił na powielane mity licencyjne Creative Commons. Pierwszy z nich dotyczy przekonania, że tego, co jest w sieci dostępne, można w dowolny sposób używać, co jest oczywistą nieprawdą. W myśl drugiego mitu udostępnienie w sieci rodzi wiele obaw związanych z pozbawieniem praw autorskich, kompletną darmowością i zwiększeniem ryzyka plagiatu. Według wskazań prelegenta odpowiednie zastosowanie ograniczeń licencyjnych pomaga udostępnić treści na takich prawach, jakie w istocie autor chce zachować. Uczciwość w podawaniu źródła autorstwa treści czy obrazów pobieranych z internetu zazwyczaj zwiększa zaufanie do publikowania własnych treści oraz doprecyzowuje zasady dostępności. Prelegent podawał również konkretne wskazówki dotyczące wolnych od obostrzeń licencyjnych stron graficznych oraz propozycje aplikacji automatycznie dodającej podpisy pobieranych w wolnym dostępie treści. Biegłe przedstawienie tematu w obszarze stosowania i wykorzystania zasad licencyjnych oraz niestandardowa prezentacja spotkania pozwoliły posiąść nową wiedzę, poznać nowe, obowiązujące trendy w interesującej nas dziedzinie oraz w formie warsztatu przećwiczyć zdalny i bezpośredni, interakcyjny sposób kontaktu widowni z prelegentem.

Wykład eksperta prof. dr hab. Ewy Ferenc-Szydełko Ustawa Prawo autorskie a funkcjonowanie bibliotek obejmował zagadnienia dozwolonego użytku publicznego, dozwolonego użytku edukacyjnego, dzieł osieroconych i stosowania cytatu. Prawoznawca zwróciła uwagę, że płaszczyzną rozważań w dyskusji prawnej nad rozluźnieniem lub zaostrzeniem praw autorskich jest relacja ochrony interesów twórcy do interesu społecznego. Wzrastająca świadomość prawa autorskiego, zarówno majątkowego, jak i osobistego, twórców powoduje przesuwanie zaostrzeń prawnych na korzyść autorów. Podstawowym zagadnieniem jest rozgraniczenie dozwolonego użytku prywatnego oraz publicznego. Od przeznaczenia pobieranych treści zależy, czy korzystanie będzie prawnie bezpłatne i czy utwór może być udostępniony, rozpowszechniony, gdy prawo nie ogranicza dostępu do niego.

Prelegentka zaznaczyła, że biblioteki wchodzą w zakres udostępniania w zakresie dozwolonego użytku publicznego, zatem obowiązuje je daleko posunięta ostrożność w udostępnianiu treści, zwłaszcza on-line. Pomimo dobrych intencji dostarczania i rozpowszechniania informacji czy utworów należy w wielu przypadkach poprzestać na końcówkach terminali wewnątrzbibliotecznych, aby nie wejść w obszar łamania prawa i ponoszenia ewentualnych konsekwencji. Wspomnianej bowiem świadomości twórców towarzyszy rosnąca roszczeniowość prawna, coraz częściej zasadna.

Prof. Ferenc-Szydełko udzieliła zgromadzonym bibliotekarzom szczegółowych odpowiedzi na wiele kwestii budzących ich wątpliwości. Wskazała prawne rozwiązania dotyczące: audiobooków (to też wyrażenie treści słowem! – mówionym), wykonywania kopii utworów w przypadku dzieł cennych czy niezbędnych w procesie dydaktycznym, użytku projektów autorskich zleconych przez instytucję w ramach działalności tej instytucji. Mówczyni podjęła także kwestię dzieł tzw. osieroconych i fotografii oraz zróżnicowania w tym względzie prawa europejskiego i polskiego, a także rozwoju działalności instytucji dbających o interesy twórców w postaci rekompensat finansowych Copyright Polska oraz Kopipol. Tematyka została zaprezentowana w sposób praktyczny i zrozumiały dla osób, które nie mają na co dzień styczności ze słownictwem prawniczym.

Pomiędzy sesjami zaplanowana była przerwa kawowa, w czasie której bibliotekarze mogli wymieniać spostrzeżenia dotyczące wysłuchanych referatów, podzielić się doświadczeniami zawodowymi. Był to czas na integrację opolskiego środowiska bibliotekarskiego, ludzi podejmujących systematycznie nowe wyzwania w ramach ewoluującego charakteru wykonywanego zawodu, a także zmieniającej się rzeczywistości technologicznej i społecznej.

Referat kończący obrady wygłoszony został przez dr. Andrzeja Koziarę, dyrektora Biblioteki Głównej Politechniki Śląskiej. Już we wstępie swego wystąpienia Ochrona baz danych i danych osobowych w bibliotekach, aspekty prawne i organizacyjne prelegent zaznaczył, że wkraczamy w okres wzmożonego rozwoju i zmian prawa unijnego w powiązaniu z prawodawstwem polskim. Dr Koziara wskazał słuchaczom najważniejsze skutki dla bibliotek polskich wynikające z implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/26/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi oraz udzielania licencji wieloterytorialnych dotyczących praw do utworów muzycznych do korzystania online na rynku wewnętrznym. Prelegent przedstawił słuchaczom najważniejsze cele dyrektywy, które miały wejść w życie już 10 kwietnia 2016 r. Druga część wygłoszonego wykładu podnosiła kwestie związane z zarządzaniem ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa informacji ze szczególnym uwzględnieniem wymogów Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej dotyczącego ochrony danych osobowych, zarządzaniem ryzykiem w obszarze bezpieczeństwa informacji w świetle norm ISO 9001:2015 oraz 27001:2014 i ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Doświadczony praktyk w zakresie przepisów prawnych wykazywał nieprecyzyjność i sprzeczność poszczególnych dyrektyw związanych z ochroną praw osobowych. Precyzyjne przepisy RODO dotyczą także bibliotek, które są dysponentem informacji wrażliwych, bowiem przetwarzają informacje w związku z obsługą czytelników, realizowanymi kwerendami, zamówieniami bibliotecznymi itp. Analizę porównawczoprawną dr A. Koziara zakończył wnioskiem, iż to dbałość o precyzję we wszystkich zapisach gwarantuje zachowanie faktycznej intencji prawodawcy, a nie mnożenie absurdów.

Problematyka poruszana w wystąpieniach Forum jest niewątpliwie aktualna dla bibliotekarzy, szczególnie w dobie organizacji dostępu i upowszechniania informacji on-line, wykorzystania, w kontekście wykonywania podstawowych czynności bibliotecznych, różnorodnych aplikacji mobilnych, usług sieciowych, funkcjonowania bibliotek cyfrowych, repozytoriów, ale też różnorodnych działań promocyjnych, które należy w myśl przepisów prowadzić w sposób roztropny i zgodny z prawem.

Biblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego składa serdeczne podziękowania panu Zbigniewowi Szarejce, przedstawicielowi firmy H+H Software GmbH w Goettingen, za udzielone wsparcie finansowe przy realizacji IV Forum Bibliotekarzy Województwa Opolskiego.


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska