Nr 1/2019 (LXIII) ISSN 2083-7321




Agnieszka Hałubiec (pomysł, przygotowanie i realizacja ankiet i badania)
Dział Instrukcyjno-Metodyczny WBP w Opolu

Łukasz Brudnik (opracowanie ankiet)
Dział Instrukcyjno-Metodyczny WBP w Opolu

Czy spotkania autorskie są potrzebne? Analiza badania „Efekt autora”


Celem przeprowadzonego badania było określenie wpływu spotkań autorskich na zachowania czytelnicze. Jaka jest faktyczna wartość spotkania autorskiego jako sposobu promocji czytelnictwa? Obejmowało ono spotkania autorskie wyłącznie z pisarzami, autorami książek.

Udział w badaniach wzięło dziewięć bibliotek (MiGBP w Głubczycach, BP w Gorzowie Śląskim, MiGBP w Grodkowie, MBP w Kędzierzynie-Koźlu, MiGBP w Kluczborku, MiGBP w Krapkowicach, MiGBP w Nysie, MiGBP w Prudniku, WBP w Opolu), w których odbyło się dwanaście spotkań z pisarzami znanymi oraz lokalnymi, między innymi z Markiem Krajewskim, Iloną Wiśniewską czy Krzysztofem Vargą.

Badanie przeprowadzone zostało w okresie od czerwca do listopada 2018 roku i składało się z czterech etapów, do których sporządzono oddzielnie ankiety:
• Ankieta badająca tendencje przed spotkaniem autorskim
• Ankieta dla uczestników spotkania
• Ankieta rozprowadzana w bibliotece przez cały okres trwania badania
• Ankieta badająca efekty czytelnicze, odbiór zdarzenia przez czytelników (po spotkaniu autorskim opracowuje bibliotekarz).
Łącznie rozdano 417 ankiet.

Ankieta badająca tendencje przed spotkaniem autorskim
Ankieta badająca tendencje przed spotkaniem autorskim, którą wypełniał bibliotekarz, dotyczyła sprawdzenia reakcji czytelników na wieść o zbliżającej się wizycie pisarza w bibliotece. W dziewięciu przypadkach miało to miejsce pierwszy raz, w trzech nie. Raz grupa odbiorców zdarzenia została zaaranżowana. Spotkania promowano głównie przy pomocy plakatów, na własnej stronie internetowej, na portalach społecznościowych, w lokalnej prasie oraz radiu. Dodatkowo niektóre biblioteki zamieszczały informacje na stronach urzędu gminy, a także wysyłały do czytelników imienne zaproszenia. Jedno z pierwszych pytań dotyczyło zainteresowania, jakim cieszy się twórczość autora w danej placówce. Z odpowiedzi zamieszczonych poniżej można wywnioskować, że kształtowało się ono na bardzo wysokim poziomie.

Poczytność autora

Odpowiedzi

Autor bestsellerowy

1

Bardzo często

5

Często

1

Rzadko

2

Wcale

2

Brak odpowiedzi

1

12

W kolejnych dwóch pytaniach ankietowani musieli odpowiedzieć, czy pojawiali się czytelnicy, użytkownicy lub osoby niebędące czytelnikami ani użytkownikami biblioteki i wykazywały zainteresowanie uczestnictwem w spotkaniu. Jeżeli chodzi o czytelników/użytkowników we wszystkich placówkach dochodziło do takich sytuacji, natomiast w sześciu przypadkach odnotowano pojawienie się ok. 50 osób (największym zainteresowaniem cieszył się pisarz lokalny) niebędących ani czytelnikami, ani użytkownikami danej biblioteki.

Odpowiedź

Czy czytelnicy/użytkownicy pytają się o udział w spotkaniu

Czy osoby nie będące czytelnikami/użytkownikami są zainteresowani spotkaniem

Tak

12

6

Nie

0

6

Podsumowując pierwszy etap badania, wynika, że zaproponowani autorzy wywołali pozytywny efekt i niezależnie od popularności każdy z nich cieszył się zauważalnym zainteresowaniem.

Ankieta dla uczestników spotkania
Głównym założeniem ankiety była próba ocenienia, kim jest uczestnik spotkania, co go interesuje i jakie emocje wywołują w nim spotkania. Wydano ją w 266 egzemplarzach. Na początku ankietowani zostali zapytani o dobrą znajomość twórczości pisarza, dla którego przybyli. Okazuje się, że mniej więcej połowa z nich czytała wcześniej książki autora, a druga połowa nie.


Z odpowiedzi na drugie pytanie, co zresztą nie powinno dziwić, wynika, iż większość uczestników spotkań jest jednocześnie czytelnikami danej biblioteki.


Osoby te zapisały się w przeszłości do biblioteki głównie z powodu (pytanie nr 3) dostępu do nowości wydawniczych, organizowanych spotkań autorskich i ze względu na jej bogatą ofertę kulturalną.


Choć przyczyny zapisu do biblioteki nie budzą żadnych wątpliwości, to jednak mimo otwartości pytania, zamieszczone przy nim sugestie odpowiedzi (tj. nowości wydawnicze, oferta spotkań autorskich, oferta kulturalna biblioteki, inne) mogły mieć znaczący wpływ na ostateczny wynik.

Pozostałe otrzymane odpowiedzi:
• Inne
• Bezpłatny dostęp
• Cała działalność biblioteki
• Uprzejma obsługa bibliotekarzy
• Bogaty księgozbiór
• Chęć zdobycia wiedzy na określone tematy
• Ciekawość świata
• DKK
• Dobrze być zapisanym do biblioteki
• Lektury szkolne
• Nie wyobrażam sobie życia bez książek
• Zainteresowania
• Bez biblioteki nie ma życia
• Bogaty księgozbiór wydawnictw nieosiągalnych na rynku
• Członek rodziny
• Dostęp do książek i audiobooków
• Felietony w Gazecie Wyborczej
• Imprezy dostosowane dla szerokiego grona odbiorców-użytkowników
• Jedyna biblioteka, gdzie była poszukiwana książka
• Koleżanki
• Łatwy dostęp do książek
• Możliwość czytania książek, których jeszcze się nie przeczytało
• Możliwość korzystania z czytelni
• Możliwość przeczytania dobrej książki
• Możność czytania
• Nawyk czytania
• Nie pamiętam, to było sto lat temu
• Potrzeba wypożyczenia lektur
• Rodzice w przedszkolu
• Szukanie informacji na mikrofilmach
• Uboga oferta biblioteki szkolnej
• Uboga oferta we własnej bibliotece
• Zainteresowanie twórczością autora
• Zapisałam się w dzieciństwie
• Fachowa rekomendacja książek przez panie bibliotekarki.

Kolejne trzy pozycje w ankiecie przeznaczone zostały na ocenę potencjalnych skutków spotkań autorskich. Otrzymane rezultaty z jednej strony cieszą, z drugiej niepokoić może wysoki procent nieudzielanych odpowiedzi, zwłaszcza przy pytaniu, czy spotkanie zachęciło do wypożyczania książek. Nie ma też większego znaczenia, czy ktoś dobrze zna twórczość danego pisarza czy nie, czy jest czytelnikiem biblioteki czy nie. Na spotkania przychodzą ludzie świadomi celu przybycia oraz czego mniej więcej mogą się spodziewać.




65% badanych przynajmniej w miarę regularnie stara się uczęszczać w wydarzeniach z udziałem pisarza. 35% deklaruje, że na spotkania w ogóle nie chodzi bądź czyni to bardzo rzadko. Analizując te relacje pod kątem każdego spotkania z osobna, wychodzi, iż tylko tam gdzie grupa odbiorców została zaaranżowana, wyniki znacznie odbiegają od tych ogólnych (wcale: 37%, bardzo rzadko: 21%, rzadko: 30%, często: 12%).


Warto jeszcze chwilę zatrzymać się przy tym zagadnieniu i przyjrzeć się jak wygląda sytuacja wśród ankietowanych niezapisanych do danej biblioteki. 17% z nich uczestniczy w spotkaniach często i bardzo często. 30% czyni to rzadko. To duża liczba. Oczywiście na jej rozmiar wpływają osoby przyjezdne, lecz nie ulega wątpliwości, mamy do czynienia tutaj z potencjalnymi czytelnikami. Pytanie tylko, co należy uczynić, aby się nimi w rzeczywistości stali.


Spośród prawie 90% respondentów twierdzących, że spotkania autorskie powinny odbywać się regularnie w bibliotece, aż 71% nie potrafiło stwierdzić, dlaczego tak uważa (pytanie o powód częstego organizowania spotkań było jednym z dwóch otwartych, gdzie nie umieszczono żadnych sugestii odpowiedzi).


Wśród nielicznych otrzymanych opinii przeważały zdania, że spotkania przybliżają autora czytelnikowi, umożliwiają kontakt z interesującymi i mądrymi ludźmi oraz zachęcają do czytania.


Na dalszych miejscach uplasowały się odpowiedzi:
• To kontakt z literaturą
• Lubię spotkania autorskie
• Panuje na nich miła atmosfera
• Można poznać nowe książki
• Można usłyszeć głos autora
• Nie mamy lekcji, są spoczi spotkania
• To odpowiednie miejsce
• Oferują nowości
• Pomagają zrozumieć literaturę
• Ponieważ bardzo zaciekawiły mnie wszystkie
• Pouczają
• Poznanie
• Warto spojrzeć na dzieło przez pryzmat osoby jaką jest autor
• Warto spotkać się w gronie ludzi mających podobne zainteresowania
• Warto spotkać się z ludźmi, którzy oglądają świat i relacjonują
• Żeby odkrywać nowych autorów.

Jeżeli chodzi o częstotliwość przyjazdu pisarzy do bibliotek, znaczna większość chce, żeby zdarzały się one raz na miesiąc (57%) bądź rzadziej (raz na kwartał: 14%, raz na dwa miesiące 8%).


Pozostałe osoby chciałyby widywać się z autorami:
• raz na dwa/trzy miesiące
• raz na pół roku
• raz/dwa razy na miesiąc
• często
• raz na tydzień
• cztery razy w roku
• dwa razy na cztery tygodnie
• dwa razy na kwartał
• im częściej, tym lepiej
• kilka razy w roku
• najrzadziej co dwa miesiące
• raz na dwa tygodnie
• raz na miesiąc lub częściej
• raz/dwa razy w roku
• trudno powiedzieć, lepiej stawiać na jakość niż na ilość
• w miarę zainteresowania.

75% badanych jest zdania, że promocja spotkań w wykonaniu bibliotek stoi na przyzwoitym poziomie.


Wśród osób uważających inaczej pojawiały się następujące uwagi:
• Są słabo zareklamowane
• Brak informacji w lokalnych mediach
• Nie wiem
• Trudno powiedzieć, osoba spoza miasta
• Informacje o spotkaniu nie docierają do młodzieży
• Trudno znaleźć informacje
• Za mało
• Brak informacji
• Brak informacji na mieście
• Brak innych imprez kulturalnych
• Brak plakatów
• Brak powiadamiania przez SMS
• Brak środków finansowych
• Brak wiadomości o wydarzeniach
• Dowiedziałem się przypadkiem
• Gdyby promocja była dobra, to dużo osób przychodziłoby, a tak jest 30 osób zamiast 100 lub więcej
• Informacje zbyt wąsko rozpowszechnione
• Mało młodych ludzi
• Mało reklamy
• Można wykorzystać więcej środków przekazu, np. w radiu
• Nie ma reklam w radiu
• Nie zawsze jest informacja na stronie
• Plakaty wisiały tylko w bibliotece
• Powinna głównie opierać się na Facebooku, a do mnie jeszcze w ten sposób nie dotarła
• Powinniście więcej zapraszać takich gości pokroju pana Kalwasa
• Słaba promocja na UO (Uniwersytet Opolski)
• Za mało informacji na Facebooku
• Za mało informacji na oficjalnej stronie UMiG
• Za słabo rozpropagowane
• Zawsze jest mało człowiekowi

Pytanie „Jakich autorów należy zapraszać?” (np. reportażystów, powieściopisarzy, poetów itp.)” kończyło ankietę. Zgodnie z przewidywaniem, najczęściej chcemy spotykać się z powieściopisarzami, a w dalszej kolejności z reportażystami. Pod pojęciem „wszyscy” uwzględniono odpowiedzi zarówno uwzględniające różne gusta czytelników, jak i odpowiedzi typu „znanych”, lub „ciekawych” (uznano je za zbyt ogólne).


Dalsze odpowiedzi:
• Marta Obuch
• Muzyków
• Nie wiem
• Remigiusz Mróz
• Aktorów
• Andrzej Sapkowski
• Dziennikarzy
• Katarzyna Bonda
• Reżyserów
• Akina Töngama
• Anna Karpińska
• Antropologów
• Autorów interesującej literatury
• Autorów kryminałów
• Autorów współczesnej powieści obyczajowej
• Autorzy komiksów
• Autorzy książek biograficznych
• Autorzy książek historycznych
• Badaczy lokalnej historii
• Barbarę Kosmowską
• Bibliografów
• Biografów
• Katarzyna Bonda
• Elżbieta Cherezińska
• Dorota Masłowska
• Eseistów
• Gabriela Gargaś
• Himalaistów
• Historyków
• Jacek Hugo Bader
• Jarosław Kret
• Justyna Kopińska
• Kabareciarzy
• Katarzyna Berenika-Miszczuk
• Kobiece pisarki
• Krzysztof Varga
• Lucyna Olejniczak
• Ludzi związanych z filmem
• Ludzi związanych z nauką
• Ludzi związanych z plastyką
• Ludzi związanych z teatrem
• Maciej Drygas
• Marcin Ciszewski
• Marcin Szczygielski
• Mariusz Szczygieł
• Młodych pisarzy
• Remigiusz Mróz
• Natasza Socha
• Nie celebrytów
• Nowości wydawniczych
• Maria Nurowska
• Olga Tokarczuk
• Paweł Smoleński
• Piosenkarzy
• Pisarze fantastyki
• Pisarzy książek fantastycznych
• Pisarzy książek młodzieżowych
• Politycy
• Popularnych autorów, nie mylić z celebrytami
• Prozaików
• Małgorzata Purzyńska
• Satyryków
• Aleksandra Tyl
• Wojciech Tochman

Oferta spotkań autorskich, jak wynika z analizy drugiego etapu badania, wydaje się być istotnym elementem związanym z usługami proponowanymi w bibliotece. Wskazuje na to choćby liczba uczestników biorących udział w tego typu wydarzeniach a niebędących jednocześnie czytelnikami danej placówki. Wiele osób deklaruje też, że spotkanie ich nie zawiodło, co sugerować może, że w przyszłości ponownie z chęcią wybiorą taką formę spędzenia wolnego czasu. Ważne tylko, by nie przesadzić z liczbą spotkań i nie spowodować efektu znużenia.

Ankieta rozprowadzana w bibliotece przez cały okres trwania badania
W porównaniu z powyższą ankietą, w badaniach wzięli udział czytelnicy, którzy na co dzień przychodzą do biblioteki, a niekoniecznie chodzą na spotkania. Ich celem było poznanie, jak postrzegane są spotkania autorskie, kogo zapraszać i jakie formy promocji są najbardziej skuteczne. Ankiet wydano 129 egzemplarzy.
Jeżeli chodzi o częstotliwość organizowania spotkań autorskich, znów przeważały opinie, iż powinny odbywać się one regularnie (wcześniej 89%, teraz 90%).


Co ciekawe, o ile wcześniej 71% osób nie było w ogóle wstanie określić, dlaczego warto organizować często spotkania, tym razem takich osób było 22%. Nie wpłynęło to jednak znacząco na wyniki. Nadal uważamy, że przede wszystkim przybliżają one, poprzez osobisty kontakt, pisarza czytelnikom oraz zachęcają do czytania.


Pozostałe odpowiedzi:
• Są ciekawe
• Umożliwiają lepsze zrozumienie twórczości autora
• Jest to spotkanie z kulturą
• Możliwość poznania ciekawych ludzi
• Można dowiedzieć się czegoś więcej o autorze
• Poszerzają horyzonty
• Umożliwiają poznanie nowych książek
• Chyba każdy jest ciekawy czegoś nowego
• Dobre miejsce to biblioteka
• Możliwość rozwiązania wątpliwości związanych z czytaną książką
• Poszerzają ofertę biblioteki
• Rozwijają
• Wzbogacają wiedzę
• Bo robicie to dobrze
• Dla mnie to obojętne
• Ludzie będą bardziej światowi
• Łatwy dostęp
• Poszerzają wiedzę
• Powinniśmy się jak najczęściej spotykać
• Regularność wpływa na większą frekwencję
• Są oryginalne
• Są wartościowe
• Spotkania te zbliżają do siebie czytelników
• Urozmaicają nasze życie
• W miarę możliwości
• Wzrasta prestiż biblioteki
• Znane miejsce.

Zmiany natomiast odnotowano w przypadku pytania „Jakich autorów należy zapraszać?”. Najwięcej ankietowanych skłania się ku różnorodności na tym polu ze względu na odmienne gusta czytelników. Nieco mniej chętnie wybierze się na kogoś znanego. Podróżnicy interesują 10% badanych.


Pozostałe odpowiedzi:
• Katarzyna Bonda
• Psychologów
• Aktywnych zawodowo
• Andrzej Pilipiuk
• Autorów powieści historycznych
• Młodych
• Nowych na rynku
• Olga Tokarczuk
• Poetów
• Polskich
• Takich, którzy najchętniej są czytani w danej bibliotece
• Współczesnych
• Aktorów
• Andrzej Sapkowski
• Anna Gacek
• Anna Kańtoch
• Autorów fantastyki
• Autorów książek
• Autorów książek dla dzieci
• Autorów książek dla kobiet o życiu
• Autorów książek młodzieżowych
• Autorów piszących literaturę faktu
• Autorów piszących o zdrowym odżywianiu
• Autorów piszących o życiu i problemach
• Autorów współczesnej powieści obyczajowej
• Autorzy książek naukowych
• Bestsellerów
• Biografów
• Dobrych
• Dziennikarzy
• Dziennikarzy muzycznych
• Ewa Woydyłło
• Felietonistów
• Jakub Żulczyk
• Jaromír Nohavica
• Joanna Bator
• Katarzyna Michalak
• Laureatów nagród
• Maja Lidia Kossakowska
• Mało znanych
• Marcin Podlewski
• Mariusz Szczygieł
• Martyna Wojciechowska
• Muzyków
• Naukowców
• Nie mam zdania
• Patriotycznych
• Paulina Świst
• Polityków
• Polskich autorów fantastyki
• Radek Rak
• Rafał Ziemkiewicz
• Stanisław Michalkiewicz
• Takich, którzy przyciągną młodzież
• Tych najmniej osiągalnych
• Tych, którzy nie piszą o kontrowersjach wokół problemów naszej społeczności czy historii
• Witold Gadowski
• Współczesnych pisarzy
• Z pierwszych stron gazet
• Zygmunt Miłoszewski.

84% respondentów, potwierdza że spotkania autorskie zachęcają do częstszego odwiedzenia biblioteki (wcześniej 87%).


77% pytanych śledzi ofertę spotkań autorskich w bibliotekach, najczęściej dowiadując się o nich z plakatów i Internetu (głównie jest to strona biblioteki). Odpowiedzi „w bibliotece” i „informacja od bibliotekarza” specjalnie uwzględnione zostały osobno, aby podkreślić ciągle zauważalną rolę bibliotekarza jako źródła wszelkich informacji.




Pozostałe odpowiedzi dotyczące źródeł pozyskiwania informacji o spotkaniach autorskich:
• SMS-y
• Znajomi
• Gazety
• Informator kulturalny
• Ogłoszenia
• Spotkania DKK
• Telefon
• Ulotki
• Z zaproszeń imiennych.

Ostatni punkt ankiety służył zorientowaniu się, ilu czytelników dla ulubionego twórcy, jest w stanie pojechać na spotkanie do innej miejscowości. Okazuje się, że trochę ponad co czwarta osoba korzysta z oferty spotkań autorskich innych bibliotek.


Patrząc na wyniki otrzymane w trakcie trzeciego etapu badania, można zauważyć, że użytkownicy bibliotek doceniają możliwość osobistego poznania ulubionego autora do tego stopnia, że niektórzy w tym celu skłoni są udać się gdzieś dalej niż miejsce ich zamieszkania. O spotkaniach na ogół dowiadują się z dwóch źródeł: z plakatów, afiszów itp. oraz z Internetu. Dlatego promując różne wydarzenia, dobrze wyjść z plakatami poza mury własnej placówki i zawieszać je w obszarach, gdzie przewija się dużo ludzi. O konieczności posiadania na bieżąco aktualizowanej strony www pisać wiele nie trzeba, gdyż w dzisiejszych czasach jest to oczywiste. Warto też wykorzystywać w promocji wszelkie dostępne kanały, ponieważ tylko to gwarantuje dotarcie informacji do największej liczby odbiorów.

Ankieta badająca efekty czytelnicze, odbiór zdarzenia przez czytelników (po spotkaniu autorskim opracowuje bibliotekarz)
Przy pomocy ostatniej ankiety, spróbowano ocenić rzeczywiste skutki spotkań autorskich, widzianych oczami bibliotekarza.

W pięciu przypadkach na dwanaście zauważono zwiększenie wypożyczeń książek zaproszonego pisarza. Tendencja ta trwała różnie, od krótkiej chwili zaraz po spotkaniu po nawet przez kilka miesięcy. Co ciekawe w jednej placówce czytelnicy zaczęli chętniej sięgać po literaturę twórców zareklamowanych przez gościa biblioteki. W pięciu bibliotekach w wyniku spotkań autorskich odnotowano zapisy nowych czytelników. Wszędzie pojawiały się osoby pytające, kiedy przyjedzie kolejny pisarz. W sześciu sytuacjach zaobserwowano zwiększenie zainteresowania ofertą kulturalną biblioteki. Na powyższe wyniki nie wpłynęła popularność medialna autora.

Podsumowanie
Jaki jest więc rzeczywisty efekt autora? Porównując opinie czytelników z rzeczywistymi efektami czytelniczymi, nasuwa się odpowiedź – zauważalny! To znaczy, nie wszędzie zostało odnotowane przełożenie spotkań autorskich na wzrost wypożyczeń i zapisów (tak mniej więcej w połowie). Co nie oznacza, że w tych bibliotekach spotkania autorskie cieszą się mniejszym zainteresowaniem. Wręcz przeciwnie, czytelnicy cenią sobie spotkania i chcą aby je regularnie organizowano. Najlepiej raz w miesiącu. Są one też źródłem potencjalnych czytelników. Na każdym spotkaniu pojawiały się osoby niezapisane do biblioteki. Promując spotkania, dobrze korzystać z wszystkich możliwych form: i tych nowoczesnych, i tradycyjnych. Z zamieszczonych odpowiedzi widać, że informacja dociera do czytelnika różnymi kanałami, choć najczęściej jest to plakat i strona domowa biblioteki.

Badanie „Efekt autora” zostało przeprowadzone w ramach zadania „Pisarz w trasie” dofinansowanego w ramach programu „Partnerstwo dla książki” ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.



   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska