Nr 1/2019 (LXIII) ISSN 2083-7321




Monika Wójcik-Bednarz
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu
Biblioteka Austriacka – Österreich-Bibliothek

Świat śląskiej kolei, literatura dla dzieci i dwusetna rocznica najpopularniejszej kolędy.
Jesień kultury niemieckiej w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Opolu


W okresie jesieni od wielu lat Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu proponuje swoim odbiorcom wystawy, wykłady, warsztaty i inne wydarzenia powstałe we współpracy z partnerskimi instytucjami i przybliżające w ramach organizowanych w województwie opolskim Dni Kultury Niemieckiej na Śląsku Opolskim kulturę niemieckiego obszaru językowego.

Świat śląskiej kolei
Podczas tegorocznej, piętnastej już edycji projektu, tematem przewodnim była tematyka związana z wystawą „Świat śląskiej kolei. 175 lat modernizacji i mobilności”. Podstawę wystawy stanowiły plansze przygotowane przez Muzeum Górnośląskie w Ratingen. Zaaranżowana w Galerii WuBePe ekspozycja uzupełniona została o książki i dokumenty życia społecznego zgromadzone w WBP a związane z tematyką kolei oraz eksponaty osób prywatnych. Makietami modeli pociągów i infrastruktury kolejowej oraz opowieściami o swojej pasji ekspozycję wzbogacił Adam Łabno, opolski pasjonat kolei i makiet modelarskich.


Okazją do zaprezentowania wystawy były przypadające na lata 2017 i 2018 rocznice związane z 175-leciem kolejnictwa na Śląsku. W 1842 r. powołano Koleje Górnośląskie (Oberschlesische Eisenbahn), a rok później, w 1843 r., Koleje Wrocławsko-Świdnicko-Świebodzkie (Breslau-Schweidnitz-Freiburger Eisenbahn), co umożliwiło połączenie kolejowe przemysłowych miast Śląska z stolicą w Berlinie. Także po austriackiej stronie Śląska powstało połączenie obszarów przemysłowych z Wiedniem. Były to ważne wydarzenia, które zapoczątkowały nową erę w rozwoju regionu. Po 1848 roku istniała możliwość podróży pomiędzy Berlinem a Wiedniem, natomiast pod koniec lat 60. XIX wieku istniała już na Śląsku rozbudowana sieć kolejowa. Wiele miast średniej wielkości, dzięki ich przyłączeniu do sieci kolei żelaznej, rozwinęło się prężnie gospodarczo, a liczba ich mieszkańców wzrosła wielokrotnie. Na wystawie pokazano ten dynamiczny proces rozwój kolejnictwa. Ze względu na usytuowanie Śląska na pograniczu wielu państw zaakcentowany był problem transgraniczności, jak chociażby na pograniczu Śląska Cieszyńskiego, Gór Opawskich czy Trójkąta Trzech Cesarzy w okolicach Mysłowic. Pokazano, że w okresie rozkwitu kolei istniała na Śląsku gęsta sieć linii kolejowych oraz że po 1914 roku pociągi napędzane były elektrycznie i łączyły Śląsk w innymi prowincjami Niemiec i z miastami europejskimi.

Otwarcie wystawy prezentowanej do 3.11. miało miejsce w dniu 9 października 2018 r. Bogaty w ciekawe informacje wykład wprowadzający do wystawy pt. „Kolejnictwo na Śląsku” wygłosił prof. dr hab. Stanisław M. Koziarski z Uniwersytetu Opolskiego.


Wernisaż był pierwszym z wielu wydarzeń zaplanowanych w związku z eksponowaną wystawą. Aby przybliżyć jej tematykę młodym odbiorcom, przygotowano spotkania warsztatowe skierowane do dzieci i młodzieży. I tak 11 października odbyły się warsztaty plastyczne pt. „Złoty pociąg”, które poprowadzili pracownicy WBP: Joanna Cichosz, Anna Malicka, Joanna Waleska, Monika Wójcik-Bednarz i Damian Drzyzga. Uczestnikami spotkania była grupa uczniów klasy IIIa ze Szkoły Podstawowej nr 14 w Opolu. Podczas warsztatów dzieci wykonały złoty pociąg, poznając przy okazji słownictwo w języku niemieckim związane z koleją. Uczniowie oprowadzeni zostali po wystawie, na której wyeksponowany został także wykonany przez dzieci złoty pociąg. Co ważne, pociąg skrywał w sobie cenne skarby. Były to cukierki, którymi obdarowywane były dzieci zwiedzające wystawę.


Inną formą pracy z młodym odbiorcą były warsztaty z robotyki zatytułowane „Podróż koleją z Photonem”. Zorganizowane 18 października warsztaty przygotowane zostały i prowadzone były także przez pracowników Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu: Annę Malicką, Łukasza Brudnika, Damiana Drzyzgę, Monikę Wójcik-Bednarz i Joannę Waleska. W spotkaniu udział wzięli uczniowie klasy VI Szkoły Podstawowej w Dobrzeniu Wielkim wraz z nauczycielką języka niemieckiego Anetą Baron. Uczestnicy warsztatów mieli za zadanie zaprogramowanie działań robota Photona, tak, aby pokonał zaplanowaną na planszy historyczną trasę kolejową. Podczas prowadzonych w trzech grupach warsztatów kształcone były umiejętności wyszukiwania niezbędnych do pokonania trasy informacji znajdujących się w zasobach Opolskiej Bibliotece Cyfrowej, umiejętności programowania robotów oraz zastosowania słownictwa w języku niemieckim związanego z koleją na Śląsku. Uczniowie z wielkim entuzjazmem i zaangażowaniem uczestniczyli w warsztatach i zaciekle z sobą rywalizowali o najszybsze dotarcie do celu trasy. W nagrodę otrzymali okolicznościowe dyplomy, nagrody książkowe i słodycze. Po warsztatach uczestnicy oprowadzeni zostali po wystawie „Świat śląskiej kolei.175 lat modernizacji i mobilności”, gdzie ochoczo robili sobie zdjęcia z kolejarzami na fotościance.


Niemiecka książka ilustrowana dla dzieci
Wystawę o kolei wykorzystano również do promocji czytelnictwa wśród dzieci. W scenerii wystawy o kolei odbyło się 15 października „Czytanie na kolanie”. Podczas spotkania uczniowie klasy I szkoły TAK w Opolu poznali w języku polskim i niemieckim historię bohaterów książki Kleine Lok, wo fährst du hin? (Dokąd jedziesz, mała lokomotywo?) autorstwa Katji Senner i Danieli Prusse.

Dla młodych odbiorców przygotowana została także wystawa pt. „Niemieckie ilustracje książek dla dzieci” prezentowana od 10 września do 31 października 2018 w Małej Galerii WBP dzięki współpracy z Instytutem Goethego w Krakowie. Na wystawę złożyły się ilustracje książek dla dzieci współczesnych niemieckich ilustratorów. Prezentowane na wystawie ilustracje książek cechowało ogromne bogactwo tematyczne i estetyczne. Prezentowani rysownicy to artyści, którzy w ostatnich latach gościli w Polsce na zaproszenie Goethe-Institut, a w Opolu pokazano trzy nazwiska: Nadię Budde, Julię Friese oraz Janoscha. O ile postać i dorobek pisarski Janoscha są już stosunkowo dobrze znane polskiemu czytelnikowi, to sylwetka i wartościowa twórczość dwóch pozostałych ilustratorek wymagają przybliżenia.


Nadia Budde (ur.1967) jest autorką i ilustratorką książek dla dzieci. Za swoje książki była wielokrotnie nagradzana, otrzymała m.in. Niemiecką Nagrodę w Dziedzinie Literatury Młodzieżowej (Deutscher Jugendliteraturpreis) w roku 2000 za Raz dwa trzy psy (w oryginale Eins Zwei Drei Tier). Autorska wyliczanka Nadii Budde to 16 kartonowych stron pełnych absurdalnego humoru i zadziornej kreski. Każda postać narysowana przez Nadię Budde ma charakter(ek) i to coś, co powoduje, że od razu je lubimy. W Polsce książka ukazała się nakładem wydawnictwa Hokus-Pokus w 2014 roku w przekładzie Iwony Mączki. W 2018 roku wydawnictwo Hokus-Pokus wydało kolejną książkę Nadii Budde Flosse Fell und Federbett w tłumaczeniu Łukasza Żebrowskiego pt. Ze zwierzyną pod pierzyną.

Julia Friese (ur.1979) pracuje jako ilustratorka i dizajnerka. Talent, studia, eksperymenty i działalność w studiach dizajnu w Barcelonie i w Dublinie predysponują ją zarówno do ilustrowania książek, jak i projektowania przedmiotów sztuki użytkowej. Ponadto przyswoiła tradycyjne techniki komputerowe, z których – obok innych technik – korzysta również w swoich różnorodnych projektach, co nie obniża wartości artystycznej jej dokonań. Książki, które później opublikowała w Niemczech, doczekały się przekładów na wiele języków. Publikacje w wydawnictwach niemieckojęzycznych Friese rozpoczęła ilustrowaną książką dla dzieci Das Mohrrübensuppen-Abendteuer. Szczególnie chętnie rysowniczka ilustruje książki Christiana Dudy. Tych dwoje objechało już pół świata ze swymi książkami. Jeśli szukać w tekstach Dudy i ilustracjach Friese wspólnych cech artystycznych, byłaby to z pewnością radość z fantastycznych, lecz oswojonych światów po drugiej stronie rzeczywistości, możliwych do doświadczenia w dniu codziennym. Oszczędna kreska, powściągliwa technika akwarelowa, ekspresyjna kolorystyka -–Julia Friese dysponuje pełną paletą środków składających się na sztukę ilustrowania książek. Artystka z miłością do detalu ilustruje książki dla dzieci; niektóre z nich zyskały już światowy rozgłos.


Janosch, a właściwie Horst Eckert, niemieckojęzyczny pisarz, autor literatury dziecięcej, urodził się w 1931 roku na Śląsku, w Zabrzu. W 1945 wraz z rodzicami został wysiedlony do Niemiec i zamieszkał w Oldenburgu, gdzie podjął pracę w fabryce tekstylnej oraz naukę w szkole zakładowej. Od 1953 mieszkał w Monachium. Przez pewien czas uczył się tam malarstwa. Janosch znany jest głównie jako twórca literatury dziecięcej i jej ilustrator. Stworzone przez niego wizerunki wykorzystywano przy tworzeniu filmów animowanych oraz ozdabianiu ubrań dla dzieci. Najlepiej rozpoznawalne utwory Janoscha opowiadają o losach Misia i Tygryska. Przedstawiony w nich barwny świat oczarowuje młodych czytelników. Stworzył cykl książek liczący obecnie ponad 120 pozycji. Pierwszą z nich, która zapoczątkowała całą serię, była Ach, jak cudowna jest Panama (Oh, wie schön ist Panama). W 1970 wydał książkę Cholonek, czyli dobry Pan Bóg z gliny (Cholonek oder Der liebe Gott aus Lehm), wzruszającą historię, opowiadającą o losach mieszkańców Górnego Śląska od lat 30. do 50. XX w. Powieść została przeniesiona na deski Teatru Korez w Katowicach. Chociaż obecnie pisarz mieszka na Teneryfie, to jednak często odwiedza Zabrze. Mieszkańcy rodzinnego miasta Eckerta są dumni i wdzięczni twórcy za jego pracę i za nieustającą miłość do śląskiej ziemi. Jako wyraz uznania przyznali mu Nagrodę Górnośląską. Również jedno z przedszkoli w Zabrzu nosi jego imię. Od 2005 lokalny oddział redakcji Gazety Wyborczej przyznaje Ślązakom rozsławiającym swój region nagrodę nazwaną Cegłą Janoscha. Są to autentyczne cegły ze ściany rodzinnego domu autora, wydobyte przed rozbiórką budynku.

Spotkanie z ilustracjami wystawy i postaciami książki Janoscha Post für den Tiger (Poczta dla tygryska) miało miejsce 4 października. Poczta dla Tygryska to pierwsza z cyklu opowieść o Misiu, Tygrysku i tygryskowej Kaczce. Jej bohaterowie, żyją sobie w domku nad rzeczką, bardzo lubią przebywać ze sobą i gdy tylko oddalają się od siebie, już tęsknią za sobą. Ukojeniem mają być listy, które wzajemnie do siebie piszą. Ale jak się okazuje, nie jest to takie proste. Podczas spotkania dzieci wysłuchały opowieści w języku polskim, a następnie obejrzały ją w języku niemieckim w formie kina obrazkowego.

Zorganizowane 24 października spotkanie członków niemieckojęzycznego Dyskusyjnego Klubu Książki dla dzieci, do którego należą obecnie uczniowie klas VI ze Szkoły Podstawowej nr 15 w Opolu poznali tym razem książkę Der helle Bahnsinn Migiela Fernandeza. W swoim zbiorze karykatur autor przedstawił zabawne historyjki związane z podróżowaniem koleją, które każdemu, kto często jeździ pociągami z pewnością już sie zdarzyły. Zabawna lektura uzupełniona została zwiedzaniem wystawy „Świat śląskiej kolei”. Gościem specjalnym spotkania był pan Adam Łabno, miłośnik kolei i makiet modelarskich z Grudzic, który opowiedział o swojej pasji do modeli i makiet pociągów, którymi wzbogacił wystawę „Świat śląskiej kolei”.


Cicha noc, święta noc – kolęda z Austrii, której magia nie ustaje od 200 lat
Wykład poświęcony 200. rocznicy powstania najbardziej znanej kolędy świata Cicha noc, święta noc cieszył się ogromnym powodzeniem od 15 listopada, kiedy to wygłoszony został po raz pierwszy. Podczas kilkanaście razy zorganizowanym wykładzie przybliżone zostały zarówno sylwetki twórców kolędy, okoliczności powstania, jak i miejsca związane z historią słynnej pieśni.

Popularność tej pięknej kolędy o łagodnych dźwiękach i kojących słowach chwyta za serce także dzisiaj. Cicha noc, święta noc to pieśń, której magia nie ustaje od 200 lat, ponieważ niesie pocieszenie i wypełnia nadzieją. Przez wieki pieśń przełamywała bariery i przezwyciężała kryzysy. Łączy ludzi bez względu na pochodzenie, wiek i religię, a ponadto przenosi nas do epoki, w której powstała. Cicha noc rozbrzmiewa dziś na wszystkich kontynentach i jest najbardziej znaną kolędą na świecie. Jej słowa przetłumaczono jak dotąd na ponad 320 języków i dialektów.


Po raz pierwszy zabrzmiała podczas pasterki w 1818 roku w kościele w Oberndorfie koło Salzburga. Wiersz zatytułowany „Weihnachtslied” (Pieśń Bożonarodzeniowa) napisał dwa lata wcześniej piastujący w parafii funkcję wikarego, ksiądz Józef Mohr. W wigilię 1818 roku, Mohr poprosił nauczyciela muzyki Franciszka Ksawerego Grubera o melodię do tamtego wiersza. Ani poeta, ani muzyk, nie przypuszczali, jaką sławę zyska wkrótce ich skromny utwór. Według legendy istotną rolę w tej historii odegrały... myszy! Miały bowiem uszkodzić kościelne organy w Oberndorfie. Kolędę zagrano z tego powodu na gitarze. Cicha noc spodobała się jednak parafianom w tej aranżacji i szybko rozeszła na cały świat. Kościół, w którym odbyło się prawykonanie Cichej nocy, już nie istnieje – niszczyła go systematycznie wylewami rzeka Salzach. Zrujnowaną świątynię rozebrano i dopiero w roku 1937 wzniesiono w tamtym miejscu rotundę nazywaną potocznie Stille Nacht Kapelle (Kaplicą Cichej Nocy). Każdego roku, 24 grudnia o godz. 17.00 rozpoczyna się tam ceremonia upamiętniająca pierwsze wykonanie pieśni. W kulminacyjnym punkcie programu artyści intonują ją – tak jak przed 200 laty – na 2 głosy i gitarę z towarzyszeniem chóru. Tysiące ludzi przed kaplicą dołącza swe głosy, śpiewając pieśń we własnych językach.

Z kolędą związane były także inne wydarzenia. W wypożyczalni Biblioteki Austriackiej czytelnicy mogli obejrzeć małą wystawę prezentująca historię powstania kolędy Cicha noc.


Natomiast 3 grudnia zorganizowany został warsztat literacko-językowy dla dzieci z książką austriackiej pisarki Christiny Rettl Stille Nacht! Heilige Nacht! Ein weltberühmtes Lied entsteht (Cicha Noc, święta noc. Jak powstała najsłynniejsza kolęda świata). Podczas warsztatu dzieci poznały historię powstania najsłynniejszej kolędy na świecie, jak również wykonały kartki świąteczne z motywem słynnej kolędy.

W okresie adwentu w Bibliotece Austriackiej wygłaszane są wykłady na temat tradycji adwentowych i bożonarodzeniowych w Austrii, Niemczech i Szwajcarii. W sumie zgłosiło się w tym roku 17 grup szkolnych, łącznie 330 uczniów, którzy wysłuchali opowieści o świątecznych zwyczajach. W samych wykładach o tradycjach świątecznych i historii kolędy Cicha noc w 30 spotkaniach udział wzięło ponad 600 uczniów, natomiast kolejne 600 osób odwiedziło wystawy, wykłady i warsztaty – w sumie ponad 10 imprez – związanych z prezentowanymi i omawianymi powyżej wystawami prezentowanymi w ramach Dni Kultury Niemieckiej.

Dodać należy, że wystawy, jak też pozostałe omówione w artykule wydarzenia, odbyły się w ramach XV Dni Kultury Niemieckiej na Śląsku Opolskim organizowanych pod patronatem Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Niemców na Śląsku Opolskim, do których co roku od początku ich istnienia włącza się także Biblioteka Austriacka Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu. Program imprezy dostępny jest na stronie biblioteki : www.ba.wbp.opole.pl/dkn.html.


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska