Nr 2/2019 (LXIII) ISSN 2083-7321




Anna Pietrzkiewicz
Dział Wspomagania Procesów WBP w Opolu

Łukasz Brudnik
Dział Instrukcyjno-Metodyczny WBP w Opolu

Na regale
Przegląd nowości wydawniczych


Regał: Esej

Rzeczy, których nie wyrzuciłem / Marcin Wicha. Kraków : Wydawnictwo Karakter, 2017. – 182, [2] strony ; 21 cm.


Książka Marcina Wichy przypomina album ze wspomnieniami. Tytułowe rzeczy to między innymi książki, które pozostały narratorowi po umarłej matce. Matkę poznajemy wraz z autorem poprzez lektury, sposób prowadzenia notatek, ulubione i znienawidzone sformułowania, te wszystkie niepotrzebne, drobne przedmioty (Wicha, 2017: 10), które po jej śmierci stawiają opór nieistnieniu, przechowują ślady jej obecności. Ten portret kreślony jest za pomocą krótkich, ale ekspresyjnych szkiców. Tematycznie podzielona na trzy części (Kuchnia mojej matki, Słownik i Śmiech w odpowiednich momentach) książka wyłania się z fragmentów, wycinków rzeczywistości. Osnute na konkretnym przedmiocie czy wyrażeniu reminiscencje odsłaniają prawdę o minionym życiu. Są to zaledwie błyski, krótkie migawki, wymykające się skończonemu opisowi, typowemu dla powieści, przejmujące tęsknotą za całością, którą był człowiek. Wybór takiej formy jest nieprzypadkowy. Już okładka, na której widnieje ucięta litera m, zapowiada, że książka nie ma zamiaru niczego porządkować czy zamykać. Eseje są jak rozproszone punkty, manifestują opór przed domknięciem, postawieniem kropki, bo, jak wyznaje autor, […] jeszcze nie wszystko pamiętam. Dopóki nie mogę ich opisać, jeszcze trochę żyją (tamże: 5). Styl harmonizuje z powziętą ideą. Wicha posługuje się zdaniami krótkimi, oszczędnymi, w których żadne słowo nie znalazło się przypadkowo, dzięki czemu całość nabiera emocjonalnego ciężaru. Ten stylistyczny minimalizm swoją literackość odnajduje w spiętrzeniu porównań, wyliczeń, nierzadko zaskakujących zestawieniach, tworzących imponującą artystyczną nadbudowę wokół pozornie błahych sytuacji czy dialogów. Autor stroni od wzniosłych sformułowań, z którymi łączą się zazwyczaj literackie obrazy matek. Ze swoją rodzicielką obchodzi się bez sentymentalizmu i czułostkowości. Omija banały, wytarte związki frazeologiczne, okrągłe przymiotniki. Odmawia matce pomnika ze spiżu, na którym zatarte zostałyby jej indywidualne rysy. Pod powierzchnią ironii wyczuwalny jest jednak podziw dla człowieka, którym była. Z urywkowych rozmów, anegdot, zapisków na marginesach wyłania się obraz osoby niejednoznacznej, nieuchwytnej, zawsze pół kroku poza kadrem (tamże: 53), niepokornej, przy tym niepozbawionej wad, a dzięki temu w pełni ludzkiej. Jednocześnie opis wypełnia spostrzegawcza czułość spojrzenia, pozbawionego dystansu zbliżenia na detale, takie jak rozsypane w szufladzie kryształki cukru czy niecierpliwe gryzmoły na skrawkach papieru. Te archiwa karteczek, przepisów, kalendarzy, notesów i innych dokumentów życia codziennego stanowią zapis trudu istnienia, wysiłków podejmowanych z myślą o innych. To właśnie w nieustępliwych próbach opanowania chaosu, konsekwentnym budowaniu bezpiecznego domu z drobiazgów, powtarzalnych czynności, obiektów symbolicznych przejawiał się matczyny rys bohaterki. Z bibliotekarskiego punktu widzenia smaczkiem jest historia kolejnych dekad opowiedziana poprzez wydawane wówczas książki i czasopisma. Proza Wichy ukazuje życie na tle pisania i czytania. Choć słowa zawiodły (tamże: 50), bo językowa sprawność nie stanowi żadnego oręża przeciwko światu, to jednak tylko one mogą dać odpór śmierci, która jest milczeniem.

Regał: Kryminał

Kod Kathariny / Jorn Lier Horst; przełożyła Milena Skoczko. Sopot : Smak Słowa, 2019. – 432 stron ; 21 cm.


Kod Kathariny to narysowane na kartce trzy lekko zaokrąglone linie tworzące dwie kolumny, w których zapisane zostały w rzędach różne liczby. Kartka znajdowała się na stole w kuchni i stanowiła ostatnią wiadomość, jaka pozostała po zaginionej kobiecie. Co się z nią stało? Czy zniknęła z własnej woli? A może stała się ofiarą przestępstwa? Odpowiedzi na te pytania od dwudziestu czterech lat próbuje znaleźć William Wisting, komisarz policji w Larvik. Każdego roku, w okolicach daty zniknięcia Kathariny, przegląda stare akta w nadziei dostrzeżenia czegoś, czego do tej pory nie zauważył. I pewnie jeszcze długo by mu to zajęło, gdyby nie pojawienie się pracującego na co dzień nad starymi, nigdy nierozwiązanymi sprawami, młodego, ambitnego śledczego z Kripos, którego zamiarem jest rozwikłanie tajemnicy jeszcze innego zaginięcia, mającego miejsce jeszcze wcześniej niż zniknięcie Kathariny.

Historia opisana w książce nie należy do zbyt skomplikowanych. Dość szybko można domyśleć się, kto jest sprawcą. Odnoszę jednak wrażenie, że tak miało być, że autorowi od samego początku zależało, aby skupić się nie na przestępcy, a na sposobie jego złapania. Coś na podobieństwo serialu Columbo, gdzie w każdym z odcinków widz obserwuje, jak tytułowy porucznik wiąże sprawcę ze zbrodnią. W Kodzie Kathariny policjanci w celu odnalezienia brakujących wskazówek nie cofną się przed niczym. Dla dobra śledztwa są w stanie nawet skorzystać z kontrowersyjnych, z moralnego punktu widzenia, metod. Chętnie też sięgają po najnowsze zdobycze techniki służące do inwigilacji oraz całodobowej obserwacji podejrzanego.

Poszczególne aspekty związane z dochodzeniem poznajemy z perspektywy trzech osób: Williama Wistinga, jego córki, pracującej dla „Verdens Gang” (w skrócie „VG”), jednego z największych dzienników w Norwegii oraz wyżej wspominanego śledczego z Kripos. Każde z nich interpretuje po swojemu to, co widzi, każdego również motywuje do działania co innego.

Najnowsza część cyklu o komisarzu Wistingu nie zawodzi. Jest w niej wszystko, za co tylu ludzi na świecie uwielbia kryminały skandynawskie. Klimat, zwyczajny, ludzki bohater oraz powoli i drobiazgowo prowadzone śledztwo. Niby nic nowego, a jednak książka nie nuży. Horst nie udziwnia, nie próbuje na siłę oszukać czytelnika, tworząc nagłe, nierealne zwroty akcji. Wszystko tutaj ma swój sens. Każdy kolejny wątek wynika z poprzedniego. W dodatku całość napisana jest w bardzo płynny i sprawny sposób.

Jorn Lier Horst zanim wyłącznie zajął się pisarstwem przez prawie dwadzieścia lat pracował w policji. Wyniesione stamtąd doświadczenie i wiedzę chętnie wykorzystuje w swoich książkach. Największy sukces przyniósł mu cykl o komisarzu Williamie Wistingu. Za Psy gończe otrzymał Nagrodę Rivertona (najlepszy kryminał norweski), Szklany Klucz (najlepszy kryminał z krajów nordyckich) oraz Nagrodę Martina Becka (najlepszy zagraniczny kryminał przetłumaczony na język szwedzki). Pisze również, zyskujące coraz większą popularność w Polsce, powieści kryminalne dla dzieci i młodzieży (cykl „CLUE” i wspólnie z Jorgenem Sandnesem cykl „Biuro Detektywistyczne numer 2”).


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska