Nr 3/2019 (LXIII) ISSN 2083-7321




Monika Wójcik-Bednarz
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu
Biblioteka Austriacka – Österreich-Bibliothek


Opolska 19. Wiosna Austriacka



Podczas dziewiętnastej odsłony Wiosny Austriackiej1 zaprezentowano szereg spotkań z kulturą austriacką: literaturą, muzyką i sztuką. Różnorodność tematyczna wydarzeń organizowanych przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Opolu – Bibliotekę Austriacką przy wsparciu Austriackiego Forum Kultury w Warszawie skierowana była do zainteresowanych odbiorców w różnym wieku.

Przybliżanie Austrii
Wykładem Austria bliżej, upowszechniającym złożoną historię i różnorodność kulturową Austrii, rozpoczęto 1 marca 2019 r. kalendarz imprez 19. Wiosny Austriackiej. Ze względu na duże zainteresowanie tym wykładem wśród młodzieży szkolnej, przygotowującej się do konkursu o Austrii, odbyło się jeszcze siedem takich spotkań. Austria nieczęsto pojawia się w polskich środkach masowego przekazu, a jeśli już to w związku ze skandalami politycznymi, gospodarczymi czy kryminalnymi. Jednak ten kraj i jego mieszkańcy mają do zaproponowania coś więcej. Jest to przede wszystkim bogata, różnorodna spuścizna kulturowa oraz kreatywność współczesnych Austriaków. Podczas wykładu przedstawiono wiele informacji i ciekawostek przydatnych podczas przygotowywania się do udziału w XXI. konkursie Austria – kraj i mieszkańcy.

Przypadający na początek marca okres ostatków karnawału skłonił organizatorów do przygotowania spotkania o tym, w jaki sposób obchodzi się go w Austrii, Niemczech i Szwajcarii. W karnawałowy Rosenmontag, 4 marca 2019 r., odbył się w Bibliotece Austriackiej wykład Karneval, Fastnacht, Fasching, czyli jak obchodzony jest karnawał w Niemczech, Austrii i Szwajcarii. Publiczność dowiedziała się, że karnawał to u zachodnich sąsiadów czas pełen zabaw, balów, tańców, barwnych pochodów i przebieranek, mających bardzo długą tradycję. Najhuczniejsze zabawy organizowane są w Kolonii, Düsseldorfie, Bonn i Moguncji, ale także w Austrii i Szwajcarii obchodzonych jest wiele ciekawych zwyczajów związanych z tym okresem.


„Rosenmontag w Bibliotece Austriackiej”: wykład o karnawale i występ pary tanecznej Kaja Żylak i Tobiasz Skowronek z Olesna

Nie trzeba było jechać do Rio de Janeiro, by przeżyć niesamowitą taneczną zabawę karnawałową. Atrakcją spotkania był pokaz walców i tańców latynoamerykańskich w wykonaniu Kai Żylak i Tobiasza Skowronka z klubu Róża Olesno(!). Stąd między innymi pomysł na ich występ podczas Rosenmontag. Kaja Żylak i Tobiasz Skowronek to para taneczna od zaledwie kilku miesięcy. Za nimi jednak jest już wiele wystąpień z poprzednimi partnerami tanecznymi. 17-letni Tobiasz dopiero zbiera doświadczenie, ponieważ naukę tańca towarzyskiego zaczął 1,5 roku temu. Jest też tancerzem gimnastycznym oraz akrobatycznym. Natomiast jego 20-letnia partnerka Kaja jest obecnie trenerką tańca stylu jazz i salsy. Przez pewien czas była również tancerką Częstochowskiego Teatru Tańca. Tak wielka różnica w doświadczeniu nie stanęła im jednak na przeszkodzie, by razem ćwiczyć i występować.

Także formy teatralne od wielu lat wpisują się w program imprez towarzyszących Wiosny Austriackiej dzięki zorganizowanej 5 marca przez Publiczną Szkołę Podstawową nr 5 z Oddziałami Integracyjnymi im. Karola Musioła w Opolu kolejnej, XXI edycji Przeglądu Teatrów Obcojęzycznych. Biblioteka Austriacka obejmuje wydarzenie patronatem i uczestniczy w pracach komisji przeglądu. Tegoroczny konkurs pod hasłem Show Time. Warum nicht? adresowany był do uczniów klas V-VIII szkół podstawowych oraz szkół gimnazjalnych. Do udziału zaproszone zostały amatorskie zespoły aktorskie ze szkół podstawowych i gimnazjalnych województwa opolskiego, stworzone przez uczniów chcących zaprezentować swoje zdolności aktorskie oraz umiejętności językowe.

Prelekcja oraz prezentacja w języku polskim i niemieckim popularyzująca literaturę niemieckojęzyczną w Polsce w ramach współpracy Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Opolskiego z Wojewódzką Biblioteką Publiczną im E. Smołki – Biblioteką Austriacką „Z przyjemnością odwiedziłabym kiedyś Wiedeń” – wczoraj i dzisiaj przestrzeni miejskich – spacer literacko-multimedialny / „Nach Wien möchte ich auch gern einmal“ – Gestern und Heute städtischer Räume – ein literarisch-visueller Spaziergang przedstawiona została 10 kwietnia 2019 r. w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Opolu przez studentów opolskiej germanistyki, przygotowanych pod opieką naukową dr Gabrieli Jelitto-Piechulik. Tematyka wystąpienia oscylowała wokół zagadnień „przestrzeni miejskich” (K. Schlögel) w ujęciu historyczno-literackim opartym na biogramach wybranych miast niemieckich wykreowanych przez Ricardę Huch, dla której Wiedeń odegrał szczególną rolę jako dla pisarki oraz badaczki historii. Publiczność mogła odkryć bogactwo przeszłych dziejów oraz stylów w architekturze, zapoznać się z osobistościami życia społeczno-polityczno-kulturalnego oraz ciekawymi legendami.


Dr Gabriela Jelitto-Piechulik z Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Opolskiego podczas prelekcji

Literatura z Austrii
Przybliżanie Austrii poprzez literaturę to jedno z głównych zadań Biblioteki Austriackiej. W ramach 19. Wiosny Austriackiej do Opola przyjechała współczesna pisarka austriacka Karin Peschka (ur. 1967 r.), która studiowała w Akademii Społecznej w Linzu, a od 2000 r. mieszka w Wiedniu. Pracowała z ludźmi uzależnionymi od alkoholu i bezrobotną młodzieżą. Za swój debiut Watschenmann (2014) otrzymała liczne nagrody i wyróżnienia. Jej ostatnia książka Autolyse Wien została nominowana do nagrody Österreichischer Buchpreis w 2017 r., a zawarte w niej opowiadanie Wiener Kindl dostało Nagrodę Publiczności w Konkursie im. Ingeborg Bachmann 2017. Spotkanie autorskie z Karin Peschką, popularyzujące literaturę austriacką w Polsce w ramach współpracy Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Opolskiego z Wojewódzką Biblioteką Publiczną im E. Smołki w Opolu – Biblioteką Austriacką, prowadziła opolska germanistka dr Małgorzata Jokiel. Zorganizowane 27 marca w bibliotece Instytutu Filologii Germańskiej Uniwersytetu Opolskiego wydarzenie odbyło się z inicjatywy i przy wsparciu Austriackiego Forum Kultury w Warszawie.


Spotkanie z Karin Peschka (z prawej) prowadziła dr Małgorzata Jokiel (z lewej)

Z kolei specjalnie dla dzieci przygotowano spotkanie o twórczości Miry Lobe, nazywanej „austriacką Astrid Lindgren”. Zorganizowane 6 marca w Bibliotece Austriackiej w ramach Dyskusyjnego Klubu Książki wydarzenie miało na celu zapoznanie dzieci z twórczością jednej z najlepszych austriackich autorek książek dla dzieci XX wieku. Mira Lobe urodziła się 17 września 1913 w Görlitz jako Hilde Mirjam Rosenthal. Po skończeniu szkoły zamierzała podjąć studia na wydziale germanistyki i historii sztuki. Jednak z powodu żydowskiego pochodzenia musiała zrezygnować z tych planów. W 1936 wyjechała wraz z rodziną do Palestyny. Latem 1940 r. wyszła za mąż za aktora i reżysera Friedricha Lobe. Pisanie rozpoczęła w 1943 r., będąc w ciąży z córką Claudią. Jej najbardziej znaną powieścią jest wydana w 1965 r. Babcia na jabłoni (Die Omama im Apfelbaum). Zmarła 6 lutego 1995 r. w Wiedniu autorka napisała kilkadziesiąt książek dla dzieci i nadal chętnie czytana jest przez kolejne pokolenia czytelników.


Spotkania z literaturą austriacką dla młodszej publiczności

Także z myślą o młodych odbiorcach zorganizowano 8 maja, w Dniu Bibliotekarza, spotkanie o twórczości wirtuoza słowa Rainera Marii Rilkego (1875-1926), austriackiego poety, reprezentanta liryki symbolicznej i prekursora egzystencjalizmu. Rilke to najwybitniejszy poeta XX wieku. Ten uznawany za najznamienitszego artystę w dziejach literatury poeta par excellence to heroiczny poszukiwacz lirycznego słowa, nabożny budowniczy katedry, wznoszący świątynię języka, której nigdy nie sposób ukończyć. W milczeniu, jak zawsze, gdy rodzą się wielkie dzieła, w oderwaniu od świata, jak wszystko, co doskonałe.

XXII ogólnopolski konkurs wiedzy „Austria – kraj i mieszkańcy
Rosnące od lat, niewątpliwie za sprawą atrakcyjnych nagród, zainteresowanie organizowanym od 1998 roku konkursem o Austrii owocuje udziałem uczestników z terenu całej Polski. Do eliminacji szkolnych konkursu, które odbyły się w ponad 40 szkołach na terenie sześciu województw, przystąpiło w sumie 729 osób. Dwudziestu pięciu najlepszych uczestników eliminacji zakwalifikowano do przeprowadzonego 4 kwietnia 2019 r. w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Opolu finału, w którym rywalizowali o zdobycie głównej nagrody XXII konkursu wiedzy Austria – kraj i mieszkańcy w postaci wycieczki do Wiednia, ufundowanej przez Biuro Podróży Almatur w Opolu.

Finaliści odpowiadali na wylosowane pytania związane z historią, geografią i kulturą Austrii oraz aktualnymi wydarzeniami w tym kraju, rozpoznawali utwory muzyczne, postacie i obiekty na prezentowanych fotografiach, a także zaprezentowali krótką wypowiedź na wybrany przez siebie temat o Austrii. Pytania przygotowały Monika Wójcik-Bednarz i Joanna Waleska z Biblioteki Austriackiej. Konkurs prowadziła Monika Wójcik-Bednarz.


Laureaci XXII konkursu „Austria - kraj i mieszkańcy” z członkami komisji konkursowej

Wypowiedzi oceniła komisja złożona z przedstawicieli różnych środowisk: Violetta Łabędzka – kierownik Działu Udostępniania Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu, pełniąca rolę przewodniczącej komisji, dr Małgorzata Jokiel – reprezentująca Instytut Filologii Germańskiej Uniwersytetu Opolskiego, Janusz Wróbel – wiceprezes Biura Podróży Almatur w Opolu, sponsor głównej nagrody oraz dr Edward Wąsiewicz – Konsul Honorowy Republiki Austrii we Wrocławiu, który ufundował nagrody rzeczowe dla zdobywców drugiego i trzeciego miejsca.

Laureatką XXII ogólnopolskiego konkursu Austria – kraj i mieszkańcy została Barbara Gozdek, uczennica II Liceum Ogólnokształcącego w Rzeszowie, która w nagrodę pojedzie na wycieczkę do Wiednia z biurem podróży Almatur w Opolu. Drugie miejsce zajęła Karolina Pietras, uczennica III Liceum Ogólnokształcącego w Rzeszowie, a trzecie Michał Gzyl, uczeń Zespołu Szkół nr 5 we Wrocławiu. Obydwie osoby wygrały tablety ufundowane przez Konsula Honorowego Austrii we Wrocławiu. Ponadto przyznano dwa wyróżnienia za najciekawsze prezentacje tematów o Austrii. Otrzymały je Wiktoria Ernst z Publicznego Liceum Ogólnokształcącego nr 2 w Opolu za Tort Sachera oraz Iwo Frączek z Zespołu Szkolno-Przedszkolnego Nr 6 w Rzeszowie za prezentację o Wiedeńskim Chórze Chłopięcym. Wszyscy finaliści dostali dyplomy za udział w finale konkursu oraz nagrody rzeczowe.


Laureaci XXII konkursu „Austria – kraj i mieszkańcy” podczas wręczania nagród

Muzyka i wino z Austrii
Ucztą dla ucha i podniebienia był bez wątpienia, poprzedzony degustacją win austriackich, koncert Aron Quartett zorganizowany 1 kwietnia 2019 r. we współpracy z Austriackim Forum Kultury w Warszawie w wypełnionej publicznością sali koncertowej Filharmonii Opolskiej. Działający od dwudziestu lat wiedeński Aron Quartett, w składzie: Ludwig Müller – I skrzypce, Barna Kobori – II skrzypce, Georg Hamann – altówka i Christophe Pantillon – wiolonczela, występował już w całej Europie, USA, Ameryce Południowej i Japonii, w renomowanych salach koncertowych, m.in. w Wiener Konzerthaus, Carnegie Hall w Nowym Jorku i londyńskiej Wigmore Hall, a także nagrywał liczne płyty z dziełami klasycznymi oraz z muzyką XX wieku.


Degustacja win austriackich opolskiej firmy Vogar. Właściciel, Wojciech Wojtanowski omawia i serwuje gościom przygotowane wina z Austrii

Od początku swej działalności uwaga muzyków zespołu skierowana była nie tylko w stronę klasycznego repertuaru na kwartet smyczkowy, lecz także na utwory Drugiej Szkoły Wiedeńskiej. Zespół koncertuje na renomowanych scenach muzycznych i na festiwalach na całym świecie. W roku 2008 Aron Quartett zapoczątkował swój własny festiwal muzyki kameralnej na zamku Laudon. Dziesięciolecie działalności zespół uczcił w listopadzie 2008 roku znakomicie przyjętym koncertem w wiedeńskim Konzerthaus. Aron Quartett nagrał wiele płyt, głównie z utworami kompozytorów austriackich. Za nagrania kwartetów smyczkowych Schuberta oraz kwartetów Arnolda Schönberga zespół otrzymał nagrodę Pasticcio Preis. Nagranie to zostało w międzynarodowej prasie zaliczone do najlepszych płytowych rejestracji muzyki kameralnej XX wieku. Wybitne interpretacje oraz techniczne mistrzostwo kwartetu Aron są nie tylko dowodem najwyższych umiejętności, lecz także wytyczają nowe standardy.


Aron Quartett podczas koncertu 1 kwietnia 2019 r. w Filharmonii Opolskiej

W pierwszej części koncertu publiczność usłyszała dwa utwory: trzeci kwartet smyczkowy Viktora Ullmanna oraz drugi kwartet Gerharda Deissa. Viktor Ullmann (żyjący w latach 1898–1944) urodził w Cieszynie, a lekcje teorii muzyki pobierał w Wiedniu. Podczas swojego krótkiego, przerwanego tragicznie w Auschwitz, życia był dyrektorem opery, dyrygentem, a także kompozytorem muzyki scenicznej w Schauspielhaus w Zurychu. Pozostając pod wpływem antropozofii Rudolfa Steinera, przez dwa lata prowadził antropozoficzną księgarnię w Stuttgarcie, po czym wrócił do Pragi jako niezależny muzyk, pedagog, kompozytor i dziennikarz. Większość dorobku kompozytorskiego Viktora Ullmanna niestety zaginęła. Prezentowany podczas koncertu III Kwartet smyczkowy, będący błyskotliwym przykładem sztuki klasycznej, powstał w roku 1943 w obozie Theresienstadt. Utwór ma cztery części płynnie przechodzące jedna w drugą, dzięki czemu dzieło sprawia wrażenie jednoczęściowego. Utwór ten ma jednoznacznie wiedeński charakter – skomponowany jest według klasycznych wzorów – lecz zarazem przenika go liryczna melancholia. Znaczna część dorobku Ullmanna z lat 20. i 30. została uznana za zaginioną, w całości zachowały się koncert na fortepian i orkiestrę z roku 1939 oraz siedem sonat fortepianowych.


Goście koncertu mieli także niecodzienną okazję usłyszeć prawykonanie, utrzymanego w klimacie Drugiej Szkoły Wiedeńskiej II Kwartetu smyczkowego op. 22 współczesnego kompozytora austriackiego Gerharda Deissa, które pojawiało się na koncertach podczas tournée kwartetu po Polsce. Autor kwartetu, urodzony w 1950 roku w Wiedniu, sztukę komponowania zgłębiał w wiedeńskiej Akademii Muzyki i Sztuk Performatywnych. W tym samym czasie podjął studia prawnicze, które ukończył tytułem doktora. Uczęszczał także na zajęcia w wiedeńskiej Akademii Dyplomacji, a następnie pracował w austriackiej służbie dyplomatycznej. Do komponowania wrócił w roku 2010. Lista jego utworów obejmuje utwory na chór (trzy motety, jeden utwór a cappella i jedna msza), koncert skrzypcowy, utwory fortepianowe, kwartet smyczkowy, trio fortepianowe, utwory na klarnet i fortepian oraz pieśni. Zaprezentowany II Kwartet smyczkowy op. 22 powstał w 2018 roku. Jego pięć części ułożonych jest symetrycznie: między dwoma skrajnymi częściami znajdują się dwie części wolne, rozdzielone częścią trzecią, będącą czymś w rodzaju scherza. W utworze przelotnie pojawia się główny temat II Kwartetu smyczkowego Arnolda Schönberga – w ten sposób kompozytor składa hołd wiedeńskiemu mistrzowi, który swoje wybiegające w przyszłość dzieło stworzył już ponad sto lat temu (w roku 1908). Pierwsza część zbudowana jest zgodnie z tradycyjnym wzorem formy sonatowej, przy czym temat główny pojawia się także w innych częściach, jak w piątej oraz w trzeciej, w której podany jest w postaci zwierciadlanej i tworzy jej podstawę. Kontrastujący z innymi tematami zwięzły odcinek kończący część pierwszą jest również punktem wyjścia dla głównego tematu części piątej.

Po przerwie zespół zagrał III Kwartet smyczkowy Ericha Wolfganga Korngolda (1897-1957). Korngold urodził się w 1897 roku w żydowskiej rodzinie w Brnie. Jako dziecko rozpoczął naukę gry na fortepianie, ale szybko okazało się, że ma talent także do tworzenia muzyki. Z polecenia Gustava Mahlera cudowne dziecko przejął pod swoje skrzydła Anton Zemlinsky. Jako nastolatek miał już na koncie prapremiery swoich kompozycji w wiedeńskiej operze i filharmonii, wobec których entuzjazmu nie krył m.in. Richard Strauss. Swoje opery wystawiał w Kolonii i Hamburgu. Zadebiutował jako dyrygent, a rok później otrzymał już stały angaż na to stanowisko do hamburskiej opery. W Austrii i Niemczech pracował do 1934 roku, kiedy to wyjechał na zaproszenie przyjaciela do Hollywood, gdzie spędził resztę życia. W Ameryce stworzył wzorzec amerykańskiej muzyki filmowej. Napisał muzykę do dziewiętnastu filmów, kilka obrazów z jego muzyką zdobyło Oscara. Oprócz muzyki filmowej pisał muzykę do wykonań koncertowych.

Gustav Klimt w Opolu
Liczne grono zainteresowanych przybyło w kwietniu 2019 roku do Małej Galerii Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu, aby obejrzeć wystawę o życiu i twórczości wiedeńskiego prekursora modernizmu Gustava Klimta.

Gustav Klimt (1862-1918) jest symbolem epoki, która do dzisiaj fascynuje i inspiruje – modernizmu. Artysta szczególnie związany był z Wiedniem. To tam wraz z innymi artystami z jego kręgu, jak Josef Hoffmann, Otto Wagner, Joseph Maria Olbrich, Richard Gerstl, Egon Schiele czy Oskar Kokoschka, naznaczył swoją twórczością czas przełomu wieków. Wiedeń w tym czasie stanowił, obok Paryża, Monachium i Londynu, jedno z miejsc narodzin modernizmu. Miasto to było stolicą Monarchii Austrowęgierskiej, siedzibą rezydencyjną cesarza. W roku 1910, licząc ponad dwa miliony mieszkańców, było piątym co do wielkości miastem świata, a przede wszystkim stanowiło duchowe centrum ówczesnej Europy. Sztuki piękne, literatura, muzyka, architektura i nauka przeżywały swój rozkwit, rodził się prekursorski pierwiastek Nowego Ducha, a działo się to z siłą i natężeniem, które nie miały sobie równych. Twórczość Gustava Klimta pokazuje swoistą drogę artystyczną od okresu Ringstraße i historyzmu po początki abstrakcji. Momenty przełomowe na drodze do Gesamtkunstwerk – całościowego dzieła sztuki – naświetlone zostały w tekstach wystawy. Jej kuratorką jest Sandra Tretter, a za graficzne opracowanie odpowiada Manfred Thumberger.



Dokonując podsumowania tegorocznego wydarzenia, jakim jest 19. Wiosna Austriacka, należy stwierdzić, że w stosunku do ubiegłorocznej, jubileuszowej imprezy z okazji 25-lecia działalności Biblioteki Austriackiej w Opolu2, nie zawierała w swoim programie tak spektakularnych i prestiżowych wydarzeń, jak chociażby obchody jubileuszowe z udziałem licznie przybyłych ważnych oficjalnych gości z kraju i zagranicy przedstawicieli najwyższych władz, jak również międzynarodowej konferencji naukowej z udziałem znakomitych specjalistów z dziedziny literatury austriackiej. Jednak różnorodność tematyczna i różne formy prezentacji kultury tegorocznej Wiosny Austriackiej pozwoliły na włączenie w grono odbiorców zarówno dzieci, młodzież, jak i osób dorosłych oraz seniorów.

Dziewięć wydarzeń wchodzących w skład programu 19. Wiosny Austriackiej odwiedziło ponad 2500 gości, z czego najwięcej podczas konkursu o Austrii, koncertu Aron Quartett oraz wystawy Gustava Kimta. 19. Wiosna Austriacka zorganizowana została przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Opolu – Bibliotekę Austriacką – Österreich-Bibliothek we współpracy z takimi instytucjami jak Uniwersytet Opolski – Instytut Filologii Germańskiej, Austriackie Forum Kultury w Warszawie, Konsulat Austrii we Wrocławiu oraz Filharmonia Opolska. Patronatem honorowym wydarzenie objęli: Andrzej Buła – Marszałek Województwa opolskiego, dr Werner Almhofer – Ambasador Austrii oraz dr Edward Wąsiewicz – Konsul Honorowy Republiki Austrii we Wrocławiu. Natomiast patronatem medialnym imprezy otoczyły redakcje: TVP 3 Opole, Radio Opole, NTO, Gazeta Wyborcza, Radio Doxa, Wochenblatt.pl, opowiecie.info, Polen Journal.de, Punkt.media oraz 24opole.pl. Co ważne, Biblioteka Austriacka ma od wielu lat swoich wiernych sponsorów, bez których niektóre wydarzenia nie mogłyby się odbyć. Degustację win austriackich zawdzięcza firmie Vogar z Opola, a główną nagrodę w konkursie o Austrii od 22 lat funduje biuro podróży Almatur Opole, za co w tym miejscu pragnie im złożyć wyrazy podziękowania.


[1] Program 19. Wiosny Austriackiej, jak i wcześniejszych edycji wydarzenia, dostępny jest na stronie Biblioteki Austriackiej www.ba.wbp.opole.pl/wa.html [dostęp 11.06.2019].
[2] Por. M. Wójcik-Bednarz, Jubileusz 25-lecia działalności Biblioteki Austriackiej. 18 Wiosna Austriacka, „Bibliotekarz Opolski” nr 3/ 2018. www.bibliotekarzopolski.pl/arch/bo183.pdf [dostęp 11.07.2019].


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska