Nr 4/2019 (LXIII) ISSN 2083-7321




Mirosława Koćwin
Oddział Zbiorów Specjalnych i Zabytkowych WBP w Opolu


Konserwacja zabytkowego zbioru Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu w latach 2017-2019


Przechowywane w Zamku w Rogowie Opolskim zbiory zabytkowe są przedmiotem dumy dla ich właściciela, Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu. Jednak posiadanie cennych bibliotecznych skarbów jest równocześnie ogromnym zobowiązaniem i obciążeniem, wymaga bowiem od biblioteki olbrzymich starań i dbałości o ich właściwą ochronę i konserwację. Opolska książnica od wielu lat pozyskuje fundusze na konserwację zbiorów zabytkowych, tych najcenniejszych i tych najbardziej zniszczonych. Dobiega końca realizacja projektu „Konserwacja zabytkowego zbioru Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu oraz renowacja murów zewnętrznych Zamku w Zespole Zamkowo-Parkowym w Rogowie Opolskim wraz z odprowadzeniem wód deszczowych”.

W ramach projektu w latach 2017-2019 konserwacji poddano 50 grafik, 15 rękopisów, atlas kartograficzny, a także 88 starodruków.

Projekt realizowany w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020.

Współfinansowany przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Dofinansowano ze środków budżetu Województwa Opolskiego.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

WBP w Opolu dysponuje cennym dla dziedzictwa europejskiego księgozbiorem. Posiadanie kolekcji starodruków, rękopisów, kartografii i grafik o dużej wartości historycznej i muzealnej nakłada na Bibliotekę obowiązek szczególnej dbałości i troski o ten zbiór. Jest on pokazywany na wystawach w Polsce i za granicą, utrwalany w towarzyszących ekspozycjom katalogach, a także udostępniany w Opolskiej Bibliotece Cyfrowej. Zbiory zabytkowe, gromadzone przez Bibliotekę od 1951 r., zachowane są w różnym stanie. Wiele z nich posiada uszkodzenia spowodowane nie tylko przez upływ czasu i dawnych czytelników, ale również wilgoć, grzyby oraz owady pozostawiły ślady swojej niszczącej działalności. Uszkodzenia te mogą spowodować nieodwracalne straty w strukturze papieru. Aby im zapobiec, dokonuje się cyklicznych przeglądów zbiorów, a najbardziej zagrożone selekcjonuje. W listopadzie 2017 roku Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu rozpoczęła realizację zadania „Konserwacja z digitalizacją starodruków, rękopisów, grafik i kartografii Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu”. To duże pod względem merytorycznym i promocyjnym przedsięwzięcie poprzedziły w 2016 roku prace przygotowawcze, których celem było wytypowanie spośród zbioru starodruków (ponad 2900 pozycji), rękopisów (ponad 500), grafik (2000 pozycji) i kartografii (520 pozycji) obiektów do konserwacji przeprowadzanej do końca 2019 roku.

Korzystając z opracowań stanu zachowania zbiorów, do konserwacji na lata 2017-2019 wytypowano 154 obiekty zabytkowe: 88 starodruków, atlas kartograficzny, 15 rękopisów i 50 grafik. Przygotowana również została szczegółowa lista wytypowanych obiektów. Wykonawcą prac, wyłonionym w II przetargu 22.09.2017 r., zostało konsorcjum: Lider: Gorek – Restauro na czele z Moniką Karwowską-Gorek i Partner: Konserwacja Papieru i Dzieł Sztuki Hanna Machaj z Warszawy. Inżynierem projektu, nadzorującym prace z ramienia Biblioteki, została Małgorzata Grocholska.

W pracach przy konserwacji zbiorów uczestniczyło 20 osób.

Realizację zadania podzielono na około półroczne etapy. W pierwszym etapie konserwacji poddano 13 starodruków, w drugim 19 starodruków oraz 50 grafik, w trzecim etapie 16 starodruków, w czwartym etapie zakonserwowano 22 starodruki, 13 rękopisów i Atlas Śląska. Do końca listopada trwać będzie konserwacja 2 rękopisów i 18 starodruków.

Wraz z konserwacją zbiorów przeprowadzano ich digitalizację i mikrofilmowanie. Opracowywano metadane, archiwizowano pliki w formacie TIFF i PDF, przygotowywano pliki prezencyjne, a zdigitalizowane zbiory zamieszczano w Opolskiej Bibliotece Cyfrowej.

Poddanie konserwacji zbiorów pozwoliło przywrócić tym cennym i często unikatowym obiektom ich walory użytkowe i estetyczne.

Prace związane z realizacją projektu promowane były w mediach podczas ekspozycji zbiorów po konserwacji (w grudniu 2018 r. prezentowano wszystkie grafiki poddane konserwacji, a w maju 2019 r. kilkanaście starodruków), a także w materiałach promocyjnych. Wydano zbiór pocztówek z grafikami po konserwacji, kalendarz, informatory towarzyszące ekspozycjom, znaczek turystyczny, zrealizowano film Nowe życie starych ksiąg, jak również zorganizowano lekcje biblioteczne i wykłady poświęcone konserwacji zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu.


Spotkania te, adresowane do odbiorców w różnych grupach wiekowych i o różnych zainteresowaniach, dotyczyły właściwego przechowywania zbiorów i ich ochrony przed zniszczeniem, treści zawartych w dziełach piśmienniczych i ikonograficznych, głównie jednak procesów konserwacji zbiorów.

Stąd ich tytuły: Nowe życie starych ksiąg. Przywrócenie zakonserwowanym obiektom bibliotecznym wartości użytkowych i estetycznych, Od przeszłości dla przyszłości. Wartości historyczne i ikonograficzne zawarte w starych księgach, manuskryptach, grafikach i mapach, Sua fata libelli. Co kryją stare księgi?, Nie wszystko znajdziesz w Internecie. Odwiedź Zamek w Rogowie Opolskim, Stare książki, mapy i manuskrypty źródłem informacji dla genealogów. Ponadto w Zamku w Rogowie oraz w WBP w Opolu ustawiono kioski muzealne, informujące o realizacji projektu.

2 października 2019 r. o godz. 18 w Galerii WuBePe odbył się wernisaż ekspozycji, na której pokazane zostały oryginalne grafiki, starodruki, manuskrypty i atlas po konserwacji, jak również plansze obrazujące proces przywracania do życia tych urokliwych zabytków piśmiennictwa i ikonografii.


Można było podziwiać Atlas Silesiae Ducatus, wydany w Norymberdze w 1750 roku, w którym znalazło się 20 miedziorytowych map, w tym 4 ogólne i 16 map księstw śląskich (pokazujemy mapę Księstwa Opolskiego) z pięknymi kartuszami, a także rękopiśmienna, rozkładana mapa księstwa kłodzkiego.


Eksponowano grafiki – wykonane w technice miedziorytu, akwaforty i litografii – o różnej tematyce. Przedstawienia o treści biblijnej, według wzorów Jana i Caspara Luykenów, na płytach miedzianych utrwalił Christoph Weigel i wydał w Norymberdze w latach 1708 i 1712. Efektowny miedzioryt, ukazujący Triumf Dawida,


wyrytowany przez francuskiego grafika Simona Raveneta według obrazu Nicolasa Poussina, wydany został w Londynie w 1776 roku. Uwagę zwiedzających przyciągały też grafiki ukazujące dzieła rzeźbiarzy antycznych, pochodzące z IV tomu francuskiej publikacji Le Musée francçais, wydanej w Paryżu w 1809 roku. Po konserwacji pokazane zostały również litografie, w tym wizerunki władców polskich według Aleksandra Lessera oraz grafiki z cyklu Scotland Delineated, wydane w Londynie w latach 1847-1854.

Po raz pierwszy po konserwacji światło dzienne ujrzały manuskrypty, które powstawały od XIV do XVIII wieku. Konserwacji poddano 15 rękopisów, w tym trzy papierowe i dwanaście pergaminowych. Część z nich posiada zachowane fragmentarycznie lub w całości pieczęcie, które uwierzytelniały dokument. W dwóch przypadkach zachowały się puszki z pieczęciami: metalowa i drewniana. Do niektórych dokumentów przytwierdzone są pergaminowe paski lub sznurki, na których niegdyś zawieszone były pieczęcie. Rękopisy spisane zostały po łacinie, czesku, niemiecku i francusku. Najstarszy z 1372 roku, spisany po łacinie, zachowany fragmentarycznie, dotyczy wyroku wójta i ławników Ząbkowic Śląskich. W dokumencie pergaminowym, wystawionym 1.10.1487 r., spisanym po łacinie, książęta opolscy Jan i Mikołaj II potwierdzają istnienie domu altarystów w Krapkowicach przy kościele św. Jerzego i św. Wojciecha oraz zwalniają go z wszelkich podatków.


Dom wybudował proboszcz Simon Kochlowsky z Otmętu przy ulicy prowadzącej w stronę Bramy Głogóweckiej. Był on przeznaczony do zamieszkania przez altarystów kościoła szpitalnego, przylegał do muru miejskiego. Przez plikę dokumentu przewieszone są dwa pergaminowe paski, będące pozostałością po dwóch niezachowanych pieczęciach książęcych.

W 1569 roku w kancelarii księcia Wacława cieszyńskiego po czesku spisano przywilej nadający miastu Strumień prawo do pobierania myta od przejeżdżających przez miasto ludzi, wozów i bydła.


Ten pergaminowy dokument uwierzytelnia pieczęć wyciśnięta w czerwonym wosku, umieszczona w woskowej misie pieczętnej.

Duże zainteresowanie wzbudzały starodruki w imponujących oprawach, zachwycające bogactwem treści, czcionką, ozdobnymi inicjałami i ciekawymi rycinami. Wśród nich znalazły się cenne publikacje śląskie, polonika i dzieła wydawane w oficynach europejskich.

Oto kilka z nich.

Jacobus Schickfusius – New Vermehrete Schlesische Chronica..., Lipsk 1625
Autor kroniki (bazującej w dużym stopniu na opracowaniu Joachima Cureusa) Jacob Schickfus (1574-1637) był prawnikiem, filozofem, rektorem Gimnazjum Brzeskiego i śląskim historykiem. Swoje dzieło poświęcił dziejom Śląska, historii linii książęcych, opisom ustroju, administracji i sądownictwa. Księgę zdobi piękny frontispis (ozdobna strona tytułowa) z panoramą Wrocławia, personifikacjami Męstwa i Wiary, portretem cesarza Ferdynanda II Habsburga.


Starodruk przed konserwacją miał mocno zniszczoną oprawę, karty przedarte, zabrudzone, z ubytkami. Na kartach wtórnie dodanego rękopisu widoczne są filigrany papierni w Świdnicy – dzik i orzeł śląski z przepaską na piersi oraz wstęgą z napisem Schweidnitz i datą 1749. Data wskazuje, że brakujący fragment dzieła uzupełniono kartami ręcznie zapisanymi po 1749 roku.

Georg Thebesius – Liegnitzische Jahr-Bücher: Worinnen so wohl die Merckwürdigkeiten dieser Stadt, Als auch die Geschichte der Piastischen Hertzoge in Schlesien, von ihrem Anfange biß zum Ende des 16. Jahrhunderts ... Jauer: Gedruckt bey Johann Christoph Jungmannen, 1733
Georg Thebesius (1636-1688) urodził się w Legnicy, studiował w Wittenberdze prawo i historię, w Strasburgu otrzymał tytuł doktora prawa. Po odbyciu długiej podróży po Europie od 1664 roku pracował w Legnicy jako sekretarz miejski, a w 1667 r. został wybrany do ratusza, z czasem powierzono mu stanowisko syndyka.


Był też zwierzchnikiem najwyższej rady kościelnej. Jego główne dzieło jest kroniką Legnicy i księstwa legnicko-brzesko-wołowskiego, jak również historią rodziny książęcej, opisaną do końca XVI wieku. Po raz pierwszy dzieło wydrukowano dzięki świdnickiemu pastorowi Gottfriedowi Balthasarowi Scharffowi, który też napisał pierwszą biografię Thebesiusa.


Stan zachowania księgi przed konserwacją: silne zanieczyszczenia powierzchniowe z zaciekami głównie na przedniej wyklejce i karcie tytułowej. Papier znacznie pociemniały, zażółcony z licznymi przebarwieniami. Zbrązowienia głównie w partiach z tekstem. Na kartach przedarcia, drobne ubytki papieru oraz deformacje. Na karcie tytułowej podklejenia z papieru czerpanego. Ślady czerwonego zdobienia brzegów zachowane na bocznym obcięciu. Szycie w dobrym stanie, dzięki czemu blok był stabilny. Tektury okładek zdeformowane i rozwarstwione na krawędziach i w narożnikach oraz zmechacone i wytarte. Skóra w złym stanie, przetarta w wielu miejscach do mizdry, z wieloma ubytkami i uszkodzeniami.

Marcin Kromer – De origine et rebus gestis Polonorum libri XXX, Bazylea 1555
Marcin Kromer (1512-1589) był wykształconym we Włoszech humanistą, doktorem obojga praw, dyplomatą, sekretarzem Zygmunta I Starego i Zygmunta II Augusta, biskupem warmińskim, a jednocześnie historykiem, autorem wielu dzieł. De origine ... doprowadził do 1506 roku, a spisując dzieje Polski, korzystał z Długosza i Miechowity, sięgał również do źródeł zebranych na Wawelu. Na język polski dzieło przetłumaczył z łaciny Marcin Błażowski jako O sprawach, dziejach i wszystkich innych potocznościach koronnych ksiąg XXX (Kraków 1611 r.).


Stan zachowania księgi przed konserwacją: mocno zniszczona skóra oprawy z plamami po owadach, ze znacznymi ubytkami, częściowo nieczytelnymi tłoczeniami; blok księgi zdeformowany i silnie osłabiony działaniem mikroorganizmów, na kartach zażółcenia, plamy grzybowe i zacieki. Na początkowych kartach starodruku zachowały się paski papieru czerpanego, świadczące o dawnej „konserwacji”.

Na dawnego właściciela księgi, czyli „Monasteri Cladrubiensis” – klasztor w Kladrubach na terenie Czech, wskazują zapiski wewnątrz księgi oraz zachowany na oprawie superekslibris klasztoru.

Hieronim Powodowski – Christologiae seu Sermonum de Christo, Kraków 1602
Hieronim Powodowski (1543 lub 1547-1613) był teologiem, kanonikiem poznańskim, gnieźnieńskim i krakowskim, a także pisarzem religijnym, autorem licznych pism polemicznych przeciw braciom polskim.


Bardzo zły stan zachowania dzieła przed konserwacją: pergaminowa oprawa brudna i zdeformowana, pod wpływem wilgoci częściowo skurczona, zmechacona w środkowej części, papier zabrudzony i zażółcony, najbardziej przy krawędziach i narożnikach, ubytki kart w górnych narożnikach. Na kartach widoczne są filigrany papierni w Młodziejowicach.

Stanislai Lubienski Episcopi Plocensis – Opera Posthuma Historica, Historo-Politica Variisque Discursus, Epistola, Et Aliquot Orationes... Ab Executoribvs Testamenti ... ; Vita Auctoris reperitur ... Antverpiae: Apud Ioannem Meursium, 1643
Stanisław Łubieński (1574-1640) był biskupem łuckim, od 1627 r. biskupem płockim, podkanclerzym koronnym, sekretarzem królewskim, mówcą i dziejopisem za czasów Zygmunta III. Po ukończeniu Kolegium Jezuickiego w Kaliszu studiował w Graz, Rzymie, Perugii, gdzie otrzymał tytuł doktora obojga praw. Zaliczany do najwybitniejszych historyków w XVII wieku. Związany był z królem Zygmuntem III i obozem kontrreformacji. W 1613 roku uporządkował archiwum na zamku w Krakowie, następnie administrował klasztorem w Tyńcu, gdzie jednocześnie zbierał materiały historyczne. Aktywnie działał na polu politycznym. Po łacinie napisał kronikę dokładnie opisującą rokosz Zebrzydowskiego. Był człowiekiem o rozległych horyzontach, popierał oświatę, przyjaźnił się z Maciejem Kazimierzem Sarbiewskim.


Stan zachowania księgi przed konserwacją: starodruk po zalaniu. Wszystkie karty bardzo silnie przebarwione, ciemnożółte, brązowe, różowe lub czarne plamy pokrywały około jednej trzeciej powierzchni, co wskazywało na poważną infekcję mikrobiologiczną. Papier silnie osłabiony, w miejscach przebarwień kruszył się i pudrował. Prace konserwatorskie utrudnione były z uwagi na to, że zalane fragmenty kart już wcześniej reperowano. Większość kart miała rozległe ubytki papieru, zaklejone maszynowym papierem o niskim odczynie pH. Nieodpowiednio dobrany papier uzupełnień spowodował odkształcenia, narażając oryginalne karty na uszkodzenia mechaniczne. Usuwanie reperacji groziło rozwarstwieniem i kruszeniem się papieru. Oprawa starodruku, wykonana wtórnie, nie odwzorowywała tej pierwotnej.

Fridericus Sigismundus Wartman – Polonia Suspirans durch dien klagende Königin Polonia auff den Parnasso Apollini, Frankfurt 1656
Starodruk dotyczy dziejów Polski, zatargów polsko-szwedzkich za Zygmunta III, kwestii związanych z różnowiercami. Opinie o wydarzeniach relacjonuje Apollinowi Merkury.

Na karcie tytułowej druku znajduje się pieczątka prostokątna z napisem „Z Duplikatów Biblioteki XX Czartoryskich”.


Bardzo zły stan zachowania starodruku przed konserwacją: oprawa była destruktem, karty posiadały mocne przebarwienia w partii tekstu, były przedarte, występowały ubytki (korytarzyki) wydrążone niegdyś przez owady.

Protazy Newerani – Ozdoba Kościoła Katolickiego to iest Ceremonie, których Kościół S. w wszelkich okolicznościach zwykł zażywać, Lwów 1739

Stan zachowania księgi przed konserwacją: oprawa poważnie uszkodzona – zdeformowana, ściągnięta, sztywna, spękana; osłabiony, miękki i puszysty papier, karty bardzo zabrudzone, z zaciekami i ubytkami papieru spowodowanymi żerowaniem owadów.

Między kartami księgi znaleziono święty obrazek i wycinankę w kształcie serca, a także zasuszony kwiatek, które po oczyszczeniu, w kieszonce naklejono od wewnętrznej strony tylnej okładki.


Erasmus Rotterdamus – Opus de Conscribentis, Kolonia 1537, współoprawne z: Agrippa Enricus – De Incertitudine, Kolonia 1539
Erazm z Rotterdamu (1466-1536) był niderlandzkim pedagogiem, filozofem, jednym z głównych humanistów renesansowych i popularyzatorem kultury antycznej, a także pisarzem i myślicielem chrześcijańskim, jak również duchownym katolickim.


Stan zachowania starodruku przed konserwacją: oprawa – skóra oprawy zabrudzona, złuszczona, z przetarciami i ubytkami w narożnikach i przy krawędziach, w deskach oprawy otwory po owadach; blok książki zdeformowany, z wysuwającymi się, zabrudzonymi kartami, karty z zaciekami, niektóre zaplamione woskiem.

Starodruk zdobią piękne drzeworytowe ilustracje, w tym inicjały.

Aegidius Topiarius (Gilles Prieele) – Conciones in Evangelia et Epistolas, quae Festis totius diebus populo in Ecclesia, Antwerpia 1568
Stan zachowania starodruku przed konserwacją: oprawa – tak skóra, jak i deski okładkowe posiadają ubytki spowodowane przetarciami i żerowaniem owadów, przednia deska złamana jest w połowie; w bloku księgi karty zabrudzone, głównie w narożnikach, wyklejki osłabione, zaplamione i rozdarte.


Ozdobą starodruku jest oprawa, której brązowe skórzane okładki posiadają ślepe tłoczenia pokrywające całą powierzchnię. Mają formę linii, ornamentów roślinnych, przedstawień figuratywnych. Na tylnej okładce widoczne są wizerunki postaci mitologicznych i biblijnych. Oprawa posiada dwie mosiężne zapinki, a także okucie, które przy pomocy łańcucha zabezpieczało książkę przed kradzieżą. Jest to jedyny w zbiorach Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu przykład książki łańcuchowej (liber catenatus). Dzieło należało do kilku właścicieli, o czym świadczą zapiski proweniencyjne. Warto wspomnieć, że w 1606 roku było własnością Andrzeja Rychlickiego, sufragana poznańskiego, znanego z aktywności duszpasterskiej doktora teologii i prawa kanonicznego, właściciela dużej biblioteki.

Francesco Petrarca – De remediis utriusque Fortunae, Lejda 1585
Francesco Petrarca (1304-1374) był duchownym i dyplomatą papieskim w Awinionie, twórcą renesansowej poezji miłosnej. Pisał po łacinie i włosku. Za swoją twórczość literacką otrzymał wieniec laurowy. O postępowaniu w dobrej i złej doli to zbiór 253 dialogów przedstawiających stoicką postawę wobec losu.

Stan zachowania starodruku przed konserwacją: oprawa – skóra w złym stanie, na okładkach liczne uszkodzenia i przetarcia, grzbiet przetarty z ubytkami na zwięzach, kapitałki uszkodzone; blok – karty pożółkłe, na części z nich pęknięcia powstałe w trakcie zbyt ścisłego szycia.


Starodruk wewnątrz zdobią drzeworytowe inicjały i winiety, a na brązowej skórze okładki wytłoczono w centralnej części owalną plakietę, w narożnikach zaś lilie. Obcięcia bloku są złocone i puncowane.

Plautus Titus Maccius, Fabulae Superstites XX. Ex recensione Dousica, Recens Magno Studio Et Quanta Fieri Potuit, Accurata diligentia editae, Frankfurt 1598
Plaut (ok.250-184 p.n.e.) był najwybitniejszym komediopisarzem rzymskim. Przerabiał komedie Menandra, Difilosa i Filemona. Używał przy tym języka wzorowanego na mowie potocznej, do swoich komedii wprowadził wiele elementów z życia współczesnego mu Rzymu.

Stan zachowania starodruku przed konserwacją: oprawa – pergaminowa, wiązana na paski, zdeformowana, sztywna, mocno zabrudzona, z przebarwieniami i plamą po farbie, z ubytkiem w górnej części, spowodowanym działalnością owadów; blok książki – zabrudzony i zdeformowany, z przedartymi kartami, ze śladami zacieków.

Ozdobą starodruku jest pergaminowa oprawa, której okładki posiadają tłoczenia o motywach kwiatowych – w części centralnej znajduje się plakieta, a w narożnikach cztery kwiatowe ozdobniki. Całość okalają wykonane radełkiem ramki, w tym środkowa ramka w formie ozdobnego pasa z motywem kwiatowym.


Kâtip Çelebi – Tuhfetü'l-Kibâr fî Esfâri'l-Bihâr (tur.: Deniz savaşlari hakkinda büyüklere armagan) czyli "Historia osmańskiej marynarki wojennej", Konstantynopol: drukarnia al-Ma’mun, 1728/9
Autor książki Mustafa bin Abdullah (1609-1657), działający pod pseudonimem Kâtip Çelebi, był tureckim uczonym, historykiem i geografem, bibliografem i filozofem, uważanym za jednego z najbardziej twórczych autorów niereligijnej literatury naukowej w XVII-wiecznym Imperium Osmańskim. Interesował się kartografią i marynistyką, czego efektem była książka Historia osmańskiej marynarki wojennej, w której przypomniał zwycięskie kampanie floty tureckiej. Ozdobą dzieła jest pięć dwustronicowych, ręcznie kolorowanych map, wykonanych techniką miedziorytu.


Stan zachowania starodruku przed konserwacją: oprawa – skórzana, artystyczna, współcześnie wykonana; blok po wcześniejszych naprawach, papierowe karty pomarszczone z uszkodzeniami mikrobiologicznymi, przebarwione, puszyste z ubytkami podklejonymi bibułką. Na ręcznie kolorowanych mapach występują przebarwienia i rozmycia oraz odbicia warstwy malarskiej na sąsiednich stronach. Osłabione działaniem mikroorganizmów karty zostały w trakcie wcześniejszej konserwacji zaklejone bibułkami japońskimi, co spowodowało duże deformacje oraz zażółcenia.

3 października 2019 roku w Hotelu Mercure odbyło się sympozjum, na którym wystąpili zarówno konserwatorzy realizujący obecny projekt, jak również specjaliści, którzy poddawali konserwacji nasze zbiory zabytkowe w latach ubiegłych. Ponadto do przedstawienia problemów związanych z konserwacją zbiorów zabytkowych zaproszone zostały biblioteki współpracujące z Wojewódzką Biblioteką Publiczną w Opolu: czeskie w Ołomuńcu i Czeskich Budziejowicach, a także słowacka w Bańskiej Bystrzycy.

Na bogaty program sympozjum złożyły się wystąpienia konserwatorów i bibliotekarzy.

Mirosława Koćwin – Kierownik Oddziału Zbiorów Specjalnych i Zabytkowych oraz kustosz zbiorów zabytkowych w Rogowie – dokonała prezentacji obiektów poddanych konserwacji w ramach projektu w latach 2017-2019, po czym wystąpili konserwatorzy. Małgorzata Grocholska – Inżynier Projektu – mówiła o Roli nadzoru konserwatorskiego przy realizacji projektów związanych z opieką nad zbiorami bibliotecznymi. To już kolejny projekt, nad realizacją którego pod względem konserwatorskim czuwała Pani Grocholska, współpracująca z WBP w Opolu od 30 lat.

Liderka warszawskiego Konsorcjum Gorek Restauro Monika Karwowska-Gorek w wystąpieniu Konserwacja dwóch ręcznie kolorowanych atlasów ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu omówiła, m.in. konserwację wspomnianego Atlasu Śląska, z kolei Hanna Machaj przedstawiła Wybrane problemy konserwatorskie na przykładzie ksiąg i rękopisów ze zbioru Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu. Sylwia i Piotr Popławscy zaprezentowali Problematykę konserwacji zabytkowych książek w oprawach pergaminowych na przykładzie wybranych obiektów ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu. Agnieszka Ciesielska – konserwatorka uczestnicząca w projekcie unijnym realizowanym w latach 2009-2010 – mówiła o Wykorzystaniu analizy porównawczej obiektów przy konserwacji starych druków na przykładzie Zodiacus vitae Palingeniusa ze zbiorów Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu.

W drugiej części sympozjum wystąpili bibliotekarze ze współpracujących z WBP bibliotek czeskich i słowackiej. Jindřich Špinar (Jihočeská vědecká knihovna v Českých Budějovicích – oddělení historických fondů) scharakteryzował historyczne zbiory, omawiając ich stan zachowania oraz sposoby konserwacji i restauracji. Rostislav Krušinský (Studovna historických fondů Vědecká knihovna v Olomouci) prezentując ołomunieckie zbiory zabytkowe, opowiedział też o ich konserwacji tak w latach minionych, jak i w obecnie realizowanych projektach. Mária Bôbová (Štátna vedecká knižnica v Banskej Bystrici) przybliżyła kwestie związane z ochroną słowackich zbiorów zabytkowych w Bańskiej Bystrzycy. Podczas sympozjum konserwatorzy zdradzili tajniki swojej pracy, dzięki której zabytkowe zbiory biblioteczne, odzyskując walory historyczno-artystyczne, nadal mogą spełniać funkcje źródeł informacji o przeszłości, m.in. Śląska. Sympozjum stało się też okazją do wymiany międzynarodowych doświadczeń w zakresie konserwacji i przechowywania cennych zbiorów zabytkowych w bibliotekach polskich, czeskich i słowackich.

Realizacja zadania Konserwacja zabytkowego zbioru Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu w latach 2017-2019 zakończy się pod koniec grudnia. Przed nami jeszcze, pod koniec listopada, odbiór ostatniego etapu prac konserwatorskich, czyli 18 starodruków i 2 rękopisów. 10 grudnia zaprezentowana zostanie okolicznościowa ekspozycja, której towarzyszyć będą wystąpienia Małgorzaty Grocholskiej i Mirosławy Koćwin, podsumowujące prace konserwatorskie na 154 zabytkowych obiektach bibliotecznych.

W ramach projektu zrealizowano jednocześnie remont elewacji i odwodnienie terenu wokół Zamku znajdującego się w Rogowie Opolskim. To właśnie w tym zamku, będącym obiektem Kultury, którego początki sięgają XIV wieku, przechowywane są i udostępniane badaczom zbiory zabytkowe, zaliczane do najcenniejszych kolekcji regionu.

Zamek, oprócz roli biblioteczno-magazynowej, pełni również inne funkcje:
– edukacyjno-wystawienniczą – w oparciu o zbiory zabytkowe udostępniana jest wystawa, wyświetlany film poświęcony historii obiektu i przechowywanym w nim zbiorom zabytkowym, a także odbywają się lekcje biblioteczne
– konferencyjną – w salach na parterze Zamku odbywają się konferencje, spotkania
– turystyczną – Zamek odwiedzają turyści z całej Europy, mając do dyspozycji bazę hotelową i gwarantowaną rekreację w zabytkowym parku.


Mamy nadzieję, że realizacja całego projektu przyczyni się do popularyzacji wielokulturowego dorobku piśmiennictwa i ikonografii, zgromadzonego przez Wojewódzką Bibliotekę Publiczną w Opolu. Udostępniane będą zbiory, które do tej pory, z uwagi na stan zachowania, nie były pokazywane na wystawach, nie mogli z nich też korzystać czytelnicy, studenci i naukowcy różnych dziedzin. Zakonserwowane zbiory, w wersji cyfrowej, są w nieograniczonym zakresie dostępne w Opolskiej Bibliotece Cyfrowej.

Dzięki realizacji projektu w zakresie prac mających na celu remont elewacji i odwodnienie terenu wokół Zamku zwiększyła się atrakcyjność samego Zamku w Rogowie, a jednocześnie liczba badaczy, uczniów, studentów i turystów zwiedzających ten renesansowo-klasycystyczny zabytek architektury, w którym godnie są przechowywane najstarsze i najcenniejsze zbiory Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu. Ważnym efektem jakościowym projektu jest podkreślenie funkcji Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej w Opolu jako czołowej w regionie placówki kultury w dziedzinie gromadzenia, przechowywania, udostępniania i promocji zbiorów historycznych, niezbędnych do prowadzenia badań naukowych przez uczonych z kraju i zagranicy.


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska