Nr 1/2020 (LXIV) ISSN 2083-7321




Barbara Pająk
Regionalny Zespół Placówek Wsparcia Edukacji
Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Opolu

Warsztaty „Arteterapia i jej zastosowanie
w pracy nauczyciela bibliotekarza”
w Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej w Opolu



Jednym z działań nauczyciela bibliotekarza jest prowadzenie zajęć czytelniczych dla dzieci lub młodzieży. Aby zajęcia te uczynić atrakcyjniejszymi dla młodego odbiorcy, warto je urozmaicić, przepracowując daną tematykę metodami wykorzystującymi terapeutyczne działanie swobodnego tworzenia. Ogromu możliwości w tym obszarze dostarcza coraz bardziej doceniana arteterapia.

Czołowi przedstawiciele idei humanistycznych, tacy jak C. Rogers, A. Maslow czy E. Fromm, uznali, że twórczość to fundamentalna właściwość ludzkiej natury, zatem jest właściwa każdej ludzkiej istocie. Twórczość została uznana przez nich za istotny czynnik rozwoju psychicznego, a wychowanie za czynnik rozwijający go i doskonalący.

Cechy osobowości twórczej są więc pożądanymi rezultatami wychowania. Człowiek twórczy jest otwarty na doświadczenie, ciekawy siebie i świata, ma pozytywny stosunek do rzeczywistości, jest odważny w swoich poszukiwaniach i pełen wiary w ich pozytywny rezultat. Człowiek działający w sposób twórczy radzi sobie z problemami dnia codziennego, a do nowych sytuacji podchodzi raczej z zainteresowaniem niż z obawą1.

Umożliwienie dzieciom bycia twórczymi jest więc niezmiernie istotnym zadaniem edukacji, które zaprocentuje również w ich przyszłości. Biblioteka szkolna jako miejsce, w którym nie wystawia się ocen, może być przestrzenią twórczości dzieci i młodzieży w dużej mierze dzięki osobowości bibliotekarza otwartego na innych oraz wrażliwego na sztukę.

Nauczyciele bibliotekarze, prowadzący zajęcia z elementami biblioterapii bądź realizujący programy biblioterapeutyczne w swoich placówkach, niejednokrotnie wprowadzają elementy arteterapii, zwłaszcza w pracy z młodszymi dziećmi, dla których kontakt z muzyką, plastyką czy odgrywanie ról w zabawie jest czymś całkowicie naturalnym.

Chcąc wzbogacić swój warsztat, nauczyciele mogą sięgać po różnego rodzaju wsparcie, począwszy od sięgnięcia do literatury poprzez różnego typu praktyczne szkolenia, dzięki którym mogą zaczerpnąć wiele pomysłów do własnej pracy oraz „sami na sobie” mogą doświadczyć, czym jest radość bycia zarówno odbiorcą, jak i twórcą działań artystycznych.

W Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej w Opolu prowadzone są warsztaty szkoleniowe „Arteterapia i jej zastosowanie w pracy nauczyciela bibliotekarza”. Skierowane są one do nauczycieli lokalnych szkół i placówek oświatowych. Zważywszy na charakter pracy poszczególnych osób, szkolenie przewiduje różnorodność ćwiczeń dobranych w ten sposób, żeby każdy uczestnik mógł znaleźć jak najwięcej inspiracji do swojej pracy.

Działalność artystyczna stwarza możliwość rozwoju dziecka i wyrażania siebie oraz pozwala mu uwolnić się od napięć psychicznych w swobodnej aktywności. Najnowsze programy edukacyjne i wychowawcze uwzględniają w swoich koncepcjach działania mające na celu rozwijanie wyobraźni twórczej oraz inteligencji emocjonalnej, które nie pozostają bez znaczenia wobec kształtowania się i rozwijania zdolności ucznia. Punktem wyjścia w stymulacji rozwoju dziecka jest jego naturalna wrażliwość, a zadaniem kształcenia jest jej dostrzeżenie i ukierunkowanie2. Arteterapia jest nieinwazyjną formą wpływu na młodego człowieka, który w procesie twórczym doświadcza pozytywnej zmiany nastawienia, odczuwania czy widzenia własnych możliwości. Daje sposobność symbolicznego wyrazu trudnych przeżyć, doświadczeń i emocji. W bezpiecznych warunkach, bez mówienia wprost, pomaga zrozumieć problem i obniżyć napięcie.

Warsztat szkoleniowy „Arteterapia i jej zastosowanie w pracy nauczyciela bibliotekarza” jest pomyślany w ten sposób, by przekazać podstawy wiedzy teoretycznej na temat arteterapii oraz wyposażyć uczestnika w pakiet inspiracji i praktycznych zastosowań do prowadzenia zajęć z elementami arteterapii.

Agenda warsztatu wygląda następująco:
1. Teoretyczne aspekty stosowania arteterapii w praktyce nauczyciela bibliotekarza.
2. Miejsce biblioterapii w zadaniach biblioteki szkolnej.
3. Ćwiczenia integracyjne.
4. Prezentacja poszczególnych dziedzin arteterapii wraz z opisem przykładowych technik arteterapeutycznych.
5. Przykłady zastosowań arteterapii w danym zakresie tematycznym.
6. Podsumowanie i rozdanie zaświadczeń udziału w szkoleniu.

Opis poszczególnych części warsztatu.

Ad. 1.

Warsztat „Arteterapia i jej zastosowanie w pracy nauczyciela bibliotekarza” zaczyna się od krótkiego przedstawienia teoretycznych zagadnień związanych z tematyką, omówienia ogólnie przyjętych zasad uczestnictwa w zajęciach z arteterapii oraz zasad konstruowania scenariusza zajęć.

Zajęcia z elementami arteterapii dobrze jest prowadzić w cyklu co najmniej kilku spotkań, odbywających się mniej więcej co tydzień lub dwa. Istnieje wówczas największa szansa na skuteczność procesu terapeutycznego, który przebiega w czasie zróżnicowanym dla każdego uczestnika zajęć. Ważne jest również uświadomienie uczestników co do dobrowolności wzięcia udziału w poszczególnych ćwiczeniach, ze zwróceniem uwagi na dobre nastawienie i zapewnienie o dyskrecji, atmosferze nieoceniania i wzajemnego szacunku.

Istotnym elementem zajęć arteterapeutycznych jest komentarz po ćwiczeniach oraz dzielenie się wrażeniami. Ważne jest to nie tylko ze względu na potrzeby części osób co do zwerbalizowania swoich przeżyć, ale również dla wyjaśnienia ewentualnych wątpliwości lub pytań powstałych w trakcie zajęć. Pracując z grupą, musimy być otwarci na dynamikę emocji poszczególnych osób; może się zdarzyć że dane ćwiczenie wywoła wrażenie, którego się nie spodziewamy. Zadaniem osoby prowadzącej warsztat jest zauważenie i życzliwe przyjęcie każdej sytuacji, która wydarza się na zajęciach. Warto spisać coś w rodzaju „kontraktu” dotyczącego zasad przestrzeganych podczas zajęć, które będą obowiązywały wszystkich uczestników.

Ad 2.

W tej części warsztatów następuje omówienie, jaką rolę może pełnić biblioterapia w zadaniach szkolnej biblioteki oraz w kształtowaniu osobowości młodego czytelnika.

Podstawy biblioterapii jako nauki stworzyli bibliotekarze zarówno w USA, jak i w Polsce3. Biblioteka jako miejsce spotkania z książką może pełnić wiele funkcji w rozwoju jej użytkownika. Do podstawowych zadań nauczyciela bibliotekarza należy rozbudzenie intelektualnej aktywności uczniów, rozwijanie ich zainteresowań czytelniczych i przygotowanie do korzystania z różnych typów zbiorów. Jednak księgozbiór i formy pracy prowadzone w szkolnej bibliotece służą nie tylko realizacji zadań dydaktyczno-wychowawczych wynikających z ogólnoszkolnego planu pracy, lecz przyczyniają się w dużej mierze do realizacji pozaszkolnych zainteresowań uczniów i ich rekreacji, a czasem nawet ich terapii. Biblioteka szkolna powinna być miejscem, gdzie dzieci będą czuły się bezpiecznie i gdzie będą mogły uzyskać pozytywne wzmocnienie.

Bibliotekarz, który jest uważny, dyskretny i życzliwie nastawiony wobec uczniów odwiedzających bibliotekę, poprzez odpowiedni dobór książek i czas poświęcany na rozmowę z uczniami może pomóc im znaleźć odpowiedzi na nurtujące ich pytania oraz nauczyć ich czerpania z literatury inspiracji dla własnego rozwoju oraz poprawy samopoczucia i wiary w siebie4.

Zajęcia czytelnicze z elementami biblioterapii z powodzeniem stosowane są przez wielu bibliotekarzy pracującymi z dziećmi lub młodzieżą. Zmienia się rola i znaczenie książki w życiu współczesnego człowieka. Młody człowiek potrzebuje przewodnika po świecie literatury, a ponadto kogoś, kto ma pasję i jest żywo zainteresowany jego sprawami.

Filozofia amerykańskiego modelu biblioterapii opiera się na stwierdzeniu, iż biblioterapia:
- pozwala czytelnikowi dostrzec, że istnieje więcej niż jedno rozwiązanie jego problemu;
- uświadamia mu, że nie jest pierwszym ani jedynym człowiekiem, który ma problem;
- pokazuje, co jest niezbędne dla rozwiązania jego problemu;
- pomaga zrozumieć motywy postępowania ludzi, nie wyłączając jego samego, uwikłanych w poszczególne sytuacje;
- pomaga dostrzec wartość zawartą w ludzkim doświadczeniu;
- zachęca czytelnika do realistycznego spojrzenia na swoją sytuację.5

Wydłuża się lista problemów, w rozwiązywaniu których biblioterapia może okazać się pomocna: agresja, adopcja, rozwód, strata bliskiej osoby, uzależnienia, przymusowa zmiana miejsca zamieszkania, różnice kulturowe, autodestrukcja. Badania wskazują, że biblioterapia może powodować wzrost samoświadomości, empatii i szacunku wobec siebie, ułatwiać określenie tożsamości etnicznej i kulturowej, nawiązywanie kontaktów z innymi ludźmi, redukować stres, lęk i poczucie osamotnienia. Czytane bądź usłyszane historie mogą powodować ekspresję emocji i być bodźcem do opowiedzenia własnej historii6.

Ad 3.

Praktyczną część warsztatów rozpoczynają ćwiczenia integracyjne. Są to ćwiczenia związane z przywoływaniem miłych wspomnień z ostatniego tygodnia, powitaniem siebie wzajemnie w tańcu, przedstawieniem jakiejś swojej cechy np. w analogii do wybranego przedmiotu, a także proste zabawy plastyczne, mające na celu np. wprowadzić uczestników w dobry nastrój. Często tego typu zabawy są elementem wstępnej diagnostyki nastroju grupy. Przeprowadzane są również zabawy ruchowe w kontakcie z innymi uczestnikami grupy, zabawy na refleks, mające na celu rozśmieszyć i wprowadzić w dobrą atmosferę.

Wskazane jest, by każde warsztaty z arteterapii rozpoczynać zajęciami integracyjnymi. Ułatwiają one uczestnikom zaklimatyzowanie się w grupie, sprzyjają współpracy, dobrej atmosferze i wprowadzają świeżość umysłu potrzebną do zaangażowania się we właściwą tematykę zajęć.

Ad 4.

Najważniejszą częścią warsztatów w bibliotece pedagogicznej jest scharakteryzowanie poszczególnych dziedzin arteterapii wraz z szeregiem ćwiczeń i przykładowych warsztatowych zadań twórczych.

Począwszy od biblioterapii, która w swej istocie jest gałęzią arteterapii najbliższą bibliotekarzom, omawiane są założenia bajkoterapii i baśnioterapii, budowa scenariusza zajęć biblioterapeutycznych wraz z podaniem przykładowych utworów do wykorzystania oraz metod pracy i ćwiczeń związanych z przepracowaniem tematu książki czy wiersza. Ćwiczenia z tego zakresu obejmują m.in. tworzenie historii do opowiadania „na gorąco”, wykorzystując inspiracje kolorem, obrazem lub czystą wyobraźnią. Ciekawym elementem tej części zajęć jest również wzajemne dzielenie się swoimi pomysłami i sugestiami. Arteterapia to dziedzina, która nie ogranicza się do określonych sposobów pracy, lecz jest otwarta na coraz to nowe warianty jej praktykowania.

Podczas ostatniego warsztatu szczególną uwagę poświęcono książkom Iwony Chmielewskiej. Jej utwory charakteryzuje oszczędne słownictwo na korzyść obrazu, który staje się tutaj głównym nośnikiem przekazu ciekawie ujętych i wartościowych treści związanych z wrażliwością na innych, dostrzeganiem bogactwa ukrytego w pozornie zwykłej rzeczywistości oraz w sercu każdego człowieka. Autorka w interesujący sposób uczy swoich czytelników, jak patrzeć także z innej, czyjejś perspektywy, by móc zobaczyć coś pełniej i prawdziwiej.

Ze względu na swoją powszechność, uwarunkowania kulturowe i biologiczne ciekawym rodzajem arteterapii, oddziałującym silnie na emocje człowieka, jest muzykoterapia. Z dużym zaciekawieniem i aprobatą uczestników warsztatów z arteterapii spotykają się ćwiczenia związane z rytmem. Rytm jest jednym z najważniejszych elementów muzyki. Rytmiczność wygrywanych i słuchanych utworów pomaga w znalezieniu wewnętrznego ładu i poczucia własnej wartości. Zabawy z rytmem mogą ułatwiać kontakt osobom wewnętrznie zablokowanym, m.in. osobom niepełnosprawnym, które mają problemy z werbalizacją swych przeżyć lub w ogóle nie potrafią wyrazić siebie za pomocą słów. Dzięki ekspresji myśli, uczuć, przeżyć powstałych podczas arteterapii mogą one poczuć się zrozumiane przez innych, co wpłynie pozytywnie na sferę ich rozwoju emocjonalno-społecznego. Tego typu ekspresja jest ważna także w przypadku dzieci, które często nie mają jeszcze wprawy w posługiwaniu się językiem i może być to nieraz jedyny dla nich sposób przedstawiania i zmniejszania wewnętrznych napięć7.

Podczas warsztatów „Arteterapia i jej zastosowanie w pracy nauczyciela bibliotekarza” ćwiczenia z muzykoterapii to m.in. podawanie rytmu, który inni powtarzają przy użyciu prostych instrumentów lub wykorzystując otoczenie, uderzają o jakiś przedmiot, wystukują rytm, klaszczą itp.; a także „orkiestra” z „włączaniem” i „wyłączaniem” poszczególnych osób wygrywających dźwięki na instrumentach lub dźwięki wymyślone przez siebie oraz zagranie swojego nastroju w dowolny sposób, wykorzystując rytm, regulując częstotliwością i natężeniem dźwięku. Innym ćwiczeniem jest tzw. „rozmowa” dwóch osób za pomocą dźwięku, rytmu, „komunikacja poprzez dźwięk”. W ćwiczeniu tym osoby próbują nawiązać ze sobą kontakt, mając do dyspozycji tylko proste instrumenty, np. bębny. Ciekawe jest, że gdy dwie osoby „rozmawiające” ze sobą w ten sposób, zaczynają się do siebie „dostrajać”, wsłuchując się w klimat przekazu drugiej osoby lub też w odpowiedzi na dźwięk przekazany przez drugą osobę reagują przeciwstawnie, jakby chcąc zanegować jej przekaz; wówczas wychodzi coś na kształt „kłótni” między nimi. Taka forma zabawy pozwala wydobyć emocje i symbolicznie popracować nad ich regulacją.

Tego typu ćwiczenia mogą wytworzyć klimat uważności na siebie nawzajem, skupienia oraz ciekawości, w jakim kierunku potoczy się „gra”, bez nut, bez scenariusza.

Po zakończeniu każdego ćwiczenia ważnym elementem jest możliwość podzielenia się swoimi wrażeniami. Terapeutyczne dla uczestnika może być zarówno opowiedzenie innym o swoim przeżyciu, jak i wysłuchanie, co dane ćwiczenie wniosło w doświadczenie innego uczestnika zajęć. W ten sposób nie tylko dowiadujemy się czegoś o sobie i innych, ale również otwieramy się na siebie nawzajem, na inne odczuwanie i myślenie; uczymy się i poznajemy tę wrażliwość, która odsłania się w nas przy udziale sztuki.

Choreoterapia to kolejna dziedzina arteterapii, która daje bardzo wiele możliwości w pracy z różnymi grupami. Może łączyć w sobie taniec, muzykę i ruch. W tańcu, odczuwając przyjemność, wysyłamy do mózgu sygnał wywołujący wydzielanie się endorfin, których podwyższony poziom wprawia nas w stan podobny do zakochania. Technika ta usprawnia ruchowo, pobudza wyobraźnię, ośmiela, poprawia relacje w grupie, zachęca do własnej twórczości, przekazywania emocji i opowieści o własnych przeżyciach. Na początku zajęć z elementami choreoterapii uczestnicy mogą czuć się skrępowani, obserwowani przed innych, ale kiedy już te mechanizmy przełamią, wówczas następuje właściwe działanie terapeutyczne. Celem zawsze jest proces a nie produkt.

Zajęcia z choreoterapii dobrze jest rozpoczynać rozgrzewką, dzięki której poprawia się krążenie naszego ciała, a my zaczynamy czuć się bezpiecznie i swobodnie. Na początek można przeprowadzić ćwiczenie, podczas którego uczestnicy chodzą po Sali, rozluźniając stopniowo po kolei poszczególne części ciała. Taka „rozgrzewka” ulepsza kontakt z samym sobą, wewnętrzną integrację. Po tym ćwiczeniu przechodzimy do ćwiczeń związanych z zobrazowaniem sobie wymyślonej sytuacji podczas ruchu. Wizualizacje na tle muzyki mają pozytywną wartość dla uczestniczek warsztatu.

Dzięki zajęciom z choreoterapii można na chwilę poczuć się kimś innym bądź odkrywać swoje wnętrze doświadczając, w jakich sytuacjach czujemy się dobrze. Jednym z popularnych ćwiczeń proponowanych osobom w różnych grupach wiekowych jest „ziarenko i ogrodnik”. Ćwiczenie to przeprowadza się w parach. Ogrodnik ma za zadanie opiekować się ziarenkiem, dbać o nie, podlewać, pielęgnować. Ziarenko stopniowo i powoli rozwija się we właściwym dla siebie tempie; podnosi się i rozwija wtedy, gdy czuje się na to gotowe. Każdy uczestnik powinien doświadczyć bycia ziarenkiem i ogrodnikiem. Po zakończonym ćwiczeniu uczestniczki dzielą się tym, w której roli czuły się najlepiej. Badając i obserwując siebie oraz słuchając, jak nas odbierała osoba będąca w tym przypadku naszym „ogrodnikiem”, możemy poszerzyć świadomość naszych potrzeb, pragnień, ograniczeń i możliwości. Z małego i prostego ćwiczenia może wyłonić się coś, co da początek refleksji, a samo wejście w rolę może być ciekawym doświadczeniem.

Duże znaczenie w choreoterapii ma dobrze dobrana muzyka. Wiele osób praktykujących arteterapię sięga do muzyki etnicznej, muzyki różnych krajów, działającej na wyobraźnię i bliskiej naturze człowieka, by jak najbardziej pozwolić dojść do głosu temu, co dojść do głosu chce i potrzebuje.

Również stosowanie dramoterapii otwiera przed nauczycielami wiele możliwości. Techniki dramowe są najczęściej bezkosztowe, a więc jakiekolwiek finansowe ograniczenia placówki nie stanowią tu przeszkody. Ćwiczenia dramowe wprowadzają pozytywną energię w grupie, wyzwalają spontaniczne reakcje emocjonalne, ośmielają do działania, kształtują zdolność współpracy, rozwijają wyobraźnię i empatię. Nie skupiamy się na tutaj na poprawnym opanowaniu technik teatralnych. Ważniejsze jest przeżycie, odreagowanie emocji, przełamanie własnych słabości, a czasem po prostu dobra zabawa. Odgrywając role, można zmierzyć się w symboliczny sposób z własnymi ograniczeniami. Stając się na moment „kimś innym”, jesteśmy w stanie popatrzeć na daną sytuację w inny sposób. Drama uczy wychodzenia ze schematów myślenia i działania.

Oprócz ćwiczeń z odgrywaniem ról, warsztaty z arteterapii obejmowały tworzenie „rzeźby” na określony temat z własnych ciał, tzw. pomników „złości”, „radości” oraz układu ciał zainspirowanego utworem muzycznym, a także pantomimę – indywidualnie, w parach i w grupie.

Na warsztatach arteterapii nikogo się nie ocenia, w bezpiecznym klimacie możemy być przyjęci wraz z tym, co przeżywamy. Uczestnicy zauważają, w których ćwiczeniach czuli się lepiej, pewniej, a w jakich odczuwali pewien dyskomfort. Wszyscy uczestnicy powinni zdawać sobie sprawę, że mogą odmówić udziału w konkretnym ćwiczeniu, niemniej jednak warto zachęcić uczestników do przełamania pierwszego oporu, gdyż nasze reakcje mogą być dla nas istotnym sygnałem, skłonić nas do ważnych refleksji na temat tego, kim jesteśmy, jak i dlaczego myślimy i odczuwamy w określony sposób. Niejednokrotnie żyjąc w pośpiechu, nie jesteśmy w stanie się zatrzymać nad znaczeniem naszych mechanizmów wewnętrznego reagowania i zachowań, które być może i nam samym przeszkadzają, ale nie rozumiejąc ich, powtarzamy je stale, raniąc być może i siebie, i innych. Arteterapia przychodzi tu z pomocą w swojej nienachalnej formie zabawy, dobrowolności udziału i akceptacji. Choć wiele ćwiczeń wydaje się być tylko zabawą, ma swoją wartość w otwieraniu się na zmiany i poszerzaniu dostępnej nam przestrzeni reagowania i myślenia. Dlatego, żeby docenić znaczenie arteterapii, warto wziąć udział w warsztatach jako ich aktywny uczestnik. Wówczas z wiarygodnością i przekonaniem będziemy prowadzić zajęcia dla naszych podopiecznych.

Plastykoterapia jest dziedziną, która niezmiennie cieszy się dużą popularnością. Jest najbardziej kojarzona z arteterapią. Niektórzy badacze definiują ją jako wykorzystanie technik plastycznych i ich wytworów w terapii i diagnozowaniu zaburzeń psychicznych i emocjonalnych. Terapia ta umożliwia swobodne tworzenie, zatem skierowana jest głównie do osób, które mają poczucie bycia przytłoczonymi i ograniczonymi przez innych ludzi. Uczestnicy mogą pracować indywidualnie lub wspólnie w grupie tworzyć jeden projekt.

Twórczość plastyczna wpływa na rozwój emocjonalny i intelektualny. Spontaniczne tworzenie pozwala na uświadomienie własnej osobowości, wspólne rysowanie przyczynia się do uwalniania od psychicznych napięć, zaś prezentowanie i omawianie gotowych prac daje satysfakcję.

Plastykoterapię często łączy się z technikami muzykoterapii, jak np. w malowaniu pod wpływem muzyki. Służyć temu mogą utwory specjalnie dobrane tak, by wyzwolić fantazję, nieskrępowane tworzenie, dla relaksu lub doskonalenia koncentracji.

Inspiracje z tej części zajęć, podczas ostatnio przeprowadzonych warsztatów, były ważne dla sporej grupy uczestników. Wykonaliśmy kije deszczowe do wykorzystania podczas różnego rodzaju zajęć z muzykowaniem, a także relaksacyjnych. Duże zainteresowanie wzbudziło ćwiczenie „Dłonie”, przeprowadzane w parach, w którym druga osoba wprowadza nas w swój świat. Ćwiczenie uczy empatii i wrażliwości na kogoś drugiego, któremu chcemy stworzyć miejsce, gdzie poczuje się dobrze. To ćwiczenia ma trzy etapy. Pierwszym jest odrysowanie swojej dłoni na płótnie. Następnie zmiana miejsc z osobą siedzącą naprzeciwko oraz rozmowa i rysowanie pastelami „świata” obok czyjejś dłoni. Ostatni etap to powrót na swoje miejsce i zobaczenie czy odpowiada nam ono w obecnym kształcie oraz możliwość zmiany, dorysowania czegoś wewnątrz dłoni. Ostatecznie przecież tak właśnie jest, że nawet jeśli nie mamy wpływu na to, co na zewnątrz, to na atmosferę „wewnątrz nas” zawsze mamy wpływ. Podczas tego ćwiczenia, równocześnie instruując drugą osobę co do tego, czego my potrzebujemy dla dobrego samopoczucia, otwieramy się na to, co ktoś zaoferuje nam w przestrzeni plastycznej wokół naszych dłoni. Ćwiczenie to ma wartość również dzięki temu, że możemy tu zobaczyć swój wizerunek w oczach siebie i w oczach innych. Kształtuje poczucie własnej wartości i tożsamości.

Trudno jest opisać poszczególne ćwiczenia, gdyż ich sens i wartość odkrywa się za każdym razem w nieco innym wariancie i w przeżyciu nieraz nieuchwytnym, bo dziejącym się w podświadomości danego człowieka. Każda grupa wytwarza swoją niepowtarzalną energię. Nie ma dwóch identycznych sytuacji, tak więc to samo ćwiczenie przynosi wiele możliwości w określonym kontekście miejsca, czasu i uczestniczących osób.

Ad. 5

W dalszej kolejności, zbliżając się do końca warsztatów, przedstawiany jest szereg ćwiczeń do wykorzystania w różnych grupach wiekowych podczas realizacji wybranych tematów, takich jak np. poczucie własnej wartości i tożsamości, emocje, empatia.

Ad. 6

Nauczyciele bibliotekarze, skupieni głównie na zajęciach czytelniczych, mogą wykorzystywać wielkie bogactwo arteterapii, łącząc różnego rodzaju techniki arteterapeutyczne, w próbie dotarcia do każdego uczestnika poprzez różne kanały odbioru.

Doświadczeni praktycy arteterapii twierdzą, że łączenie podczas jednych zajęć różnych technik arteterapii przynosi większą korzyść, gdyż oddziałuje się w ten sposób na „całego” człowieka, włączając w to oddziaływanie na wszystkie jego zmysły i dawanie mu możliwości wypowiedzenia się w najbliższy mu sposób.

Jak wynika z ankiet, zarówno nauczyciele, jak i inne osoby, które biorą udział w warsztatach, są mocno zainteresowane stosowaniem arteterapii w pracy z grupami dzieci i młodzieży. Z punktu widzenia uczestników zajęcia arteterapeutyczne stanowią pewnego rodzaju antidotum na szkolną rutynę, a w pracy z dziećmi z różnymi dysfunkcjami stają się formą leczenia „od wewnątrz”.

Uczestnicy chcieliby wzbogacać swój warsztat pracy i praktykę, biorąc udział w szkoleniach o podobnej tematyce. Dostrzegając ogrom możliwości, jakie daje arteterapia, sugerują rozbudowę warsztatów, które prowadzę.

Każdy uczestnik warsztatów otrzymuje także zestawienie literatury z arteterapii, które również można pobrać ze strony www.pedagogiczna.pl – zakładka Zestawienia bibliograficzne – Arteterapia.

Bibliografia:
1. Biblioteka szkolna w dyskursie edukacyjnym, J. Gwioździk (red.), Mysłowice 2005.
2. A. Dyjak, Działania artystyczne a stymulowanie zdolności dziecka, „Nauczanie Początkowe” 2009/2010, nr 3.
3. J. Gładyszewska-Cylulko, Arteterapia w pracy pedagoga, Kraków 2011.
4. W. Szulc, Arteterapia. Narodziny idei, ewolucja teorii, rozwój praktyki, Warszawa 2011.


[1] Za: J. Gładyszewska-Cylulko, Arteterapia w pracy pedagoga, Kraków 2011, s. 18-19.
[2] A. Dyjak, Działania artystyczne a stymulowanie zdolności dziecka, „Nauczanie Początkowe” 2009/2010, nr 3, s. 46-47.
[3] W. Szulc, Arteterapia. Narodziny idei, ewolucja teorii, rozwój praktyki, Warszawa 2011, s. 142.
[4] I. Borecka, Biblioterapia w bibliotece szkolnej, [w:] Biblioteka szkolna w dyskursie edukacyjnym, J. Gwioździk (red.), Mysłowice 2005, s. 207-208.
[5] W. Szulc, op. cit., s. 137.
[6] Ibidem s. 139.
[7] J. Gładyszewska-Cylulko, op. cit., s. 21.


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska