Nr 1/2020 (LXIV) ISSN 2083-7321




Genowefa Surniak
Wiceprezes Polskiego Towarzystwa Biblioterapeutycznego


Kurs III stopnia z biblioterapii


W okresie od września do listopada 2019 r. w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Opolu przeprowadziłam kurs III stopnia z biblioterapii.

Uczestniczący w zajęciach bibliotekarze województwa opolskiego mieli świadomość, jaki potencjał tkwi w książkach, mieli też potrzebę doskonalenia swoich umiejętności w pracy z tekstem literackim. A biblioterapia daje tu dużo możliwości. Odpowiednio dobrany i zastosowany tekst pomaga w rozwiązaniu wielu problemów. Biblioterapia jest procesem, w którym odpowiednio dobrany materiał czytelniczy służy w realizacji zamierzonych celów. Trzeba tylko wiedzieć jak dobrać tekst i jak go zastosować żeby pomóc, a nie zaszkodzić. To nie jest łatwe, wymaga nie tylko znajomości literatury, trzeba również znać podstawy psychologii, pedagogiki oraz metodykę pracy z grupą. Pracując wspólnie kilka miesięcy, uczestnikom kursu udało się opracować 10 programów biblioterapeutycznych. W zajęciach brali udział bibliotekarze pracujący z różnymi grupami czytelników, mający różne doświadczenia zawodowe i rozległe zainteresowania. Dzięki temu powstały programy różnorodne, poruszające różne problemy i skierowane do różnych grup odbiorców. Najczęściej jednak propozycje kierowane są do dzieci i są to:

  1. Anna Jakubicka-Woźny, Jarosław Janyk, W świecie emocji i uczuć. Program biblioterapeutyczny dla starszych dzieci przedszkolnych.
    Program obejmuje 5 spotkań z elementami biblioterapii. Zajęcia mają na celu rozbudzenie u dzieci umiejętności rozpoznawania i wyrażania uczuć własnych i cudzych oraz radzenia sobie z różnymi emocjami, także tymi trudnymi, tj. złością, strachem, zazdrością. Metody i techniki stosowane podczas zajęć mają za zadanie pełnić rolę drogowskazów po świecie uczuć. Przedszkolaki, poprzez identyfikację z bohaterem, uświadamiają sobie, że nie są osamotnione w przeżywaniu swoich emocji i trudnościach w radzeniu sobie z nimi. Wyrażanie pozytywnych uczuć i chęć pomocy drugiej, słabszej osobie pomaga uporać się z własnym lękiem. Uczestnictwo w zajęciach pomoże także dzieciom uwierzyć w siebie, w swoje możliwości i zdolności oraz umocnić w sobie przekonanie, że ja też mogę, ja też potrafię, moja praca jest potrzebna, moje emocje są ważne, jestem kimś ważnym.
  2. Justyna Głomb, Przyjaciele żyrafy. Porozumienie bez przemocy czyli o Empatii.
    Program przeznaczony jest dla dzieci z trzeciej klasy szkoły podstawowej. Są to dzieci, które dopiero uczą się rozpoznawać i nazywać swoje emocje, a na zasadzie analogii z bohaterami książki, zwierzątkami z Leśnego Zakątka mogą, dzięki cierpliwości, akceptacji i wzajemnemu szacunkowi nauczyć się porozumiewania się ze sobą bez przemocy.
  3. Jolanta Woźniak, Nikt nie może mnie poniżać, krzywdzić, bić, wyzywać i każdego mogę na ratunek wzywać. Program przeznaczony dla uczniów klas III, którzy będą mogli przepracować podstawowe problemy dotyczące agresji i przemocy. Głównym celem zajęć jest zdobycie wiedzy o rodzajach zachowań agresywnych oraz umiejętność reagowania na nie. Proponowane tematy to: plotka, przemoc fizyczna, wykluczenie z grupy i cyberprzemoc.
  4. Dorota Olszewska, Emocje są we mnie. Program przeznaczony jest dla uczestników w wieku 8-10 lat, uczniów szkoły podstawowej w szkole masowej, mieszczących się w normie intelektualnej. Głównym celem zajęć jest rozpoznawanie, nazywanie i akceptacja emocji: smutku, zazdrości, wstydu, miłości, przyjaźni, szczęścia, uczenie się rozwiązywania problemów i integracja grupy.
  5. Agnieszka Jasińska, Katarzyna Loch, Magia uważności. Program zajęć biblioterapeutycznych dla uczniów klas 2-4 szkoły podstawowej. Program przeznaczony jest dla dzieci w wieku 8-10 lat uczęszczających razem do szkoły podstawowej. Uważność to cykl spotkań z elementami biblioterapii. Zajęcia mają na celu rozbudzenie u dzieci umiejętności dostrzegania w świecie tego, czego nie widać na pierwszy rzut oka oraz pokazanie sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami. Każdy z nas może ćwiczyć uważność, nie są to jakieś skomplikowane procedury czy kłopotliwe schematy. Warto wykorzystywać uważność w pracy z dziećmi, żeby uczyć je, jak mogą radzić sobie z różnymi emocjami i przeżyciami (również złymi np. agresją, złością, lękiem), jak ćwiczyć koncentrację i skupienie tak potrzebne w pracy i w szkole. Jak poznawać siebie.
  6. Anna Kępkowska, Nieśmiałość. Program przeznaczony jest dla uczniów III klasy publicznej szkoły podstawowej, w której znajdują się dzieci wycofane emocjonalnie i społecznie, tj. nieśmiałe. Cele programu to wzrost jakości funkcjonowania dziecka wycofanego wśród rówieśników, przystosowanie społeczne, integracja grupy, szczególnie dzieci wycofanych z pozostałymi uczestnikami spotkań, wzmocnienie poczucia wartości, oswajanie i redukcja silnych, trudnych emocji i napięć oraz stworzenie sytuacji terapeutycznych, które mogą pomóc dziecku przepracować problem. Scenariusze, które zawarte są w tym programie, dotykają zarówno głównego problemu, jakim jest wycofanie emocjonalne i społeczne, jak i jego źródła, którym jest m.in. niskie poczucie wartości oraz lęk, a także skutków, tj. doświadczenie innych trudnych emocji (np. złość, poczucie odrzucenia) oraz nadmiaru napięcia emocjonalnego, który wymaga rozładowania. Wszystkie te elementy zazębiają się i wymagają terapii całościowej.
  7. Agnieszka Dzierżypolska, W świecie emocji. Program skierowany jest do dzieci w wieku 8 - 10 lat uczęszczających razem do szkoły podstawowej, które uczą się poznawać, identyfikować i wyrażać emocje, przez co bogaci się i różnicuje ich życie emocjonalne. Scenariusze mają pomóc dzieciom w zrozumieniu ich własnych emocji, emocji innych, przeciwdziałać powstawaniu zaburzeń zachowania, a jeśli już się one pojawią - mają pokazać jak sobie z nimi radzić. Mają wspierać je w rozwoju i kształtowaniu osobowości.

Trzy programy skierowane są do dorosłych:

  1. Barbara Górni, Zrozumieć świat dziecka. Program przeznaczony jest dla rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym i ma za zadanie pomóc rodzicom w nawiązaniu dialogu i lepszej więzi z dzieckiem. Tematyka programu jest dopasowana do aktualnych potrzeb młodych rodziców. Obecnie wiele mówi się o świadomym rodzicielstwie, w którym ponad wszystko stawia się dobro dzieci, a relacje w rodzinie są przyjazne i otwarte.
  2. Iwona Chętnicka, …oraz, że Cię nie opuszczę aż do śmierci. Program biblioterapeutyczny dla par. Skierowany jest do wszystkich par i to zarówno do małżeństw, jak i żyjących w związkach nieformalnych, a także narzeczonych, pragnących dopiero wstąpić w związek małżeński. Celem głównym programu jest uświadomienie przemian miłości i konieczność pracy obojga partnerów nad utrzymaniem swojego związku.
  3. Natalia Bloch, Justyna Makowiak, Beata Płonka, Wpływ człowieka na własne życie. Program skierowany jest do grupy społecznej, jaką są seniorzy. Powstał on w oparciu o książkę pt. Sznurkowa historia autorstwa Roksany Jędrzejewskiej- Wróbel. Składa się on z pięciu cyklicznych spotkań, na których zostaną poruszone tematy dotyczące uświadomienia, że człowiek ma wpływ na własne życie, a przejście na emeryturę nie jest jednoznaczne z „końcem świata”. Głównym celem jest uświadomienie, że człowiek ma wpływ na własne życie, w jaki sposób można przeżywać miłe sytuacje i czerpać radość z bycia potrzebnym, a w jaki radzić sobie z sytuacjami trudnymi i poczuciem odrzucenia.
Wszystkie programy opracowane zostały wg. jednolitego schematu. Każde spotkanie rozpoczyna się zabawą integracyjną, badaniem nastrojów uczestników i przypomnieniem zasad kontraktu (ustalającego zasady pracy na zajęciach), który powinien zostać zawarty na pierwszym spotkaniu. Następnie jest wprowadzenie do tematu, czytanie tekstu połączone z rozmową kierowaną i różnego rodzaju zabawami aktywizującymi i twórczymi. Każde zajęcia kończy podsumowanie oraz ewaluacja czyli informacja zwrotna na temat wrażeń z odbytych zajęć.

Zachęcam do zapoznania się z propozycjami zamieszczonych programów i do ich realizacji w swoich bibliotekach. Można zrealizować cały program lub tylko wybrane scenariusze, koncentrując uwagę na najważniejszych dla danej grupy potrzebach.

Uczestnikom Kursu gratuluję. Dzięki Wam powstały wartościowe i - mam nadzieję - skuteczne propozycje do pracy biblioterapeutycznej.


   



"Bibliotekarz Opolski" jest dostępny na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa - Na tych samych warunkach 3.0 Polska